Kết quả đánh giá tuyển chọn một số giống lúa năng suất, chất lượng cao mới
cho Nghệ An
Nghệ An là tỉnh nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu sự tác động trực
tiếp của gió mùa Tây - Nam khô và nóng (từ tháng 4-8) và gió mùa Đông Bắc lạnh,
ẩm ướt (từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau), điều kiện khí hậu khá thuận lợi (cường
độ và thời gian chiếu sáng cao, nhiệt độ ôn hòa...) nên năng suất lúa ở đây thuộc
diện cao nhất nước. Điều kiện khí hậu và vị trí địa lý thuận lợi cho phép Nghệ An
có thể sản xuất lượng gạo hàng hóa lớn. Tuy nhiên, hiện tại việc sản xuất lúa gạo
chất lượng cao của tỉnh vẫn còn hạn chế, diện tích chỉ khoảng 4.000ha (chiếm 2-
3%, tổng diện tích trồng lúa của tỉnh là 196.000ha), diện tích lúa lai và lúa thuần
vẫn còn chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất (số liệu
I. Đặt vấn đề
Nghệ An là tỉnh nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu sự tác động
trực tiếp của gió mùa Tây - Nam khô và nóng (từ tháng 4-8) và gió mùa Đông Bắc
lạnh, ẩm ướt (từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau), điều kiện khí hậu khá thuận lợi
(cường độ và thời gian chiếu sáng cao, nhiệt độ ôn hòa...) nên năng suất lúa ở đây
thuộc diện cao nhất nước. Điều kiện khí hậu và vị trí địa lý thuận lợi cho phép
Nghệ An có thể sản xuất lượng gạo hàng hóa lớn. Tuy nhiên, hiện tại việc sản xuất
lúa gạo chất lượng cao của tỉnh vẫn còn hạn chế, diện tích chỉ khoảng 4.000ha
(chiếm 2-3%, tổng diện tích trồng lúa của tỉnh là 196.000ha), diện tích lúa lai và
lúa thuần vẫn còn chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất (số liệu điều tra năm 2009).
Bên cạnh đó, hiện nay nguồn giống và bộ giống lúa chất lượng cao thích hợp với
điều kiện sinh thái Nghệ An còn chưa chủ động được. Giống lúa thơm chất lượng
cao được gieo cấy chủ yếu tại đây là HT1, BT7 thường gặp phải rủi ro, hay mắc
nhiều sâu bệnh hại như bệnh bạc lá, rầy nâu. Giống lúa AC5 cho năng suất cao
nhưng thời gian sinh trưởng dài, chỉ cấy được 1 vụ xuân trong năm.
Trước tình hình đó, Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm kết hợp với Sở
NN&PTNT Nghệ An đã tiến hành đề tài: “Nghiên cứu phát triển lúa gạo hàng
hoá chất lượng cao tại Nghệ An” thuộc dự án “Khoa học công nghệ nông nghiệp
vốn vay ADB” nhằm xác định một số giống lúa chất lượng cao thích hợp với điều
kiện của địa phương; xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh cho năng suất cao,
chất lượng gạo tốt để phát triển lúa gạo chất lượng cao tại Nghệ An. Bài viết này
trình bày một phần nội dung nghiên cứu của đề tài.
II. Kết quả nghiên cứu
1. Đánh giá đặc điểm nông học, khả năng sinh trưởng, phát triển và chống
chịu sâu bệnh của giống lúa chất lượng cao tham gia thí nghiệm
8 giống lúa thơm chất lượng cao mới bao gồm 3 giống lúa lai (HYT83, HYT92,
HYT100) và 5 giống lúa thuần (HT6, HT9, N46, PC6, TL6) được tiến hành theo
dõi trong 4 vụ, từ vụ xuân 2009 đến vụ hè thu 2010 tại 3 địa điểm Đô Lương, Yên
Thành, Diễn Châu. Giống BT 7 được chọn làm đối chứng. Kết quả đánh giá đặc
điểm nông học, khả năng sinh trưởng, phát triển và chống chịu sâu bệnh của các
giống lúa này được trình bày trong bảng 1.
Bảng 1: Khả năng chống chịu sâu bệnh và 1 số đặc điểm nông học
của giống lúa chất lượng cao tham gia thí nghiệm
Sâu (điểm) Bệnh (điểm)
Tên
giống
Đục Cuốn Rầy Đạo Bạc
Dảnh hữu
hiệu/khóm TGST (ngày)
thân lá nâu ôn lá
Xuân
Hè
thu Xuân
Hè
thu
HT6 3 3 1-3 1 3 7,9 7,5 132 105
HT9 1-3 3 1 1 1-3 8,4 7,8 130 105
N46 3 3-5 1-3 1-3 1 8,1 7,4 128 103
PC6 3 3 3-5 1-3 3 7,1 6,4 120 85
TL6 1-3 3 1-3 1 3 8,0 7,5 131 105
HYT83 3 3-5 3 1-3 5 11,2 9,4 135 100
HYT92 3-5 5 3-5 1-3 5-7 10,8 9,2 140 110
HYT100
1-3 3-5 3-5 3 5 11,7 10,4 145 115
BT7
(đ/c) 3 5 3-5 1-3 5-7 7,5 6,8 135 110
Chú thích: Số liệu được tính bình quân qua theo dõi từng vụ, của 3 địa điểm: 1-
3 ít nhiễm, 3-5 nhiễm trung bình, 5-7 nhiễm khá, 7-9 nhiễm nặng.
Thang điểm 1-9 theo hệ thống tiêu chuẩn đánh giá lúa của Viện lúa Quốc tế
(IRRI, 1996).
Kết quả theo dõi sự phát sinh phát triển của sâu bệnh hại trên địa bàn tỉnh Nghệ
An cho thấy: bệnh bạc lá, sâu cuốn lá và rầy nâu là đối tượng gây hại nặng nề ảnh
hưởng đến sản lượng lúa gạo của toàn tỉnh. Tuy nhiên, các giống lúa chất lượng
mới đã thể hiện khả năng chống chịu với sâu bệnh, cụ thể, giống lúa HT9 (1 điểm),
giống HT6, N46, TL6 (1-3 điểm) ít nhiễm với rầy nâu hơn giống đối chứng BT7
(3-5 điểm). Khả năng chống chịu với sâu cuốn lá ở mức độ khá, hầu hết các giống
chất lượng cao mới từ 3-5 điểm kháng cao hơn so với giống đối chứng BT7 (5
điểm). Hầu hết các giống kháng với bệnh bạc lá, cụ thể, giống N46 (1 điểm) cao
nhất so với các giống còn lại, tiếp đến là các giống HT9, HT6, PC6, TL6 (1-3
điểm), còn các giống lúa lai HYT 92, HYT83, HYT100 và giống đối chứng BT7
có khả năng kháng bệnh thấp hơn (5-7 điểm).
Số dảnh hữu hiệu/khóm là chỉ tiêu đánh giá sức sống của giống và tiềm năng
năng suất. Qua theo dõi, các giống lúa chất lượng cao mới có số dảnh hữu hiệu cao
hơn so với giống đối chứng BT7 trong cả 2 vụ xuân và hè thu, trong đó, giống lúa
lai cho số dảnh hữu hiệu cao nhất và cao hơn các giống khác cùng tham gia thí
nghiệm 2-4 dảnh, thấp nhất là giống PC6, số dảnh hữu hiệu đạt 7,1 trong vụ xuân
và 6,4 trong vụ hè thu.
Thời gian sinh trưởng (TGST) là một yếu tố quan trọng cho bố trí thời vụ thích
hợp, kết quả theo dõi cho thấy: Các giống HT9, HT6, N46, TL6 và HYT83 có thời
gian sinh trưởng 128-135 ngày trong vụ xuân, tương đương với đối chứng và 100-
105 ngày trong vụ mùa, ngắn hơn đối chứng. Các giống còn lại có thời gian sinh
trưởng 140-145 ngày trong vụ xuân, dài hơn giống đối chứng và 110-115 ngày
trong vụ mùa, tương đương và dài hơn đối chứng. Giống có thời gian sinh trưởng
ngắn nhất là PC6, đạt 120 ngày trong vụ xuân và 85 ngày trong vụ hè thu. Giống
này có thể bố trí trong cơ cấu xuân muộn và làm giống dự phòng cho những năm
có điều kiện thời tiết bất lợi.
2. Đánh giá yếu tố cấu thành năng suất, năng suất và chất lượng gạo của
giống tham gia thí nghiệm
Số bông hữu hiệu/m2 phản ánh năng suất của quần thể giống lúa có sự khác
nhau giữa các giống. Giống lúa chất lượng cao HT9, HT6, TL6 và N46 có số
bông hữu hiệu tương đương nhau và đều cao hơn giống đối chứng BT7 từ 19-
24 bông/m2. Giống lúa lai có bông hữu hiệu cao hơn giống đối chứng từ 40-50
bông/m2 và cao hơn giống lúa thuần 30-55 bông/m2. Giống lúa thuần chất
lượng cao mới có số bông hữu hiệu 355-370 bông/m2, cao hơn đối chứng từ 5-
20 bông/m2. Về số hạt chắc/bông, giống HT9 và T10 có số hạt cao nhất là 103
hạt, cao hơn các giống tham gia thí nghiệm và giống đối chứng. Các giống lúa
lai có số hạt tương đương nhau từ 82-85 hạt, thấp hơn so với giống đối chứng.
Giống HT9 có tỷ lệ lép thấp nhất.
Bảng 2: Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất
của các giống lúa chất lượng cao tham gia thí nghiệm
G
iống HT6
HT9
N46 PC
6 TL6
HY
T 83
HY
T 92
HY
T
100
BT7
(Đ/c