1
Khóa Luận Tốt nghiệp
“Đền Hùng trong đời sống kinh tế và tín ngưỡng của
người dân xã Hy Cương, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú
Thọ”
2
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .........................................................................................................3
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................3
2. Lịch sử nghiên cứu .....................................................................................5
3. Nhiệm vụ nghiên cứu..................................................................................8
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu..................................................................8
5. Phương pháp nghiên cứu ...........................................................................8
6. Đóng góp của khóa luận.............................................................................8
7. Bố cục của khóa luận..................................................................................8
NỘI DUNG....................................................................................................10
CHƯƠNG 1 : KHÁI QUÁT VÙNG VĂN HÓA PHÚ THỌ VÀ KHU DI
TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN HÙNG ......................................................................10
1.1. Phú Thọ vùng văn hóa đất Tổ...............................................................10
1.1.1 Vị trí địa lí............................................................................................. 10
1.1.2 Phú Thọ- vùng đất định cư cổ..............................................................10
1.1.3 Phú Thọ- vùng đất văn hóa cổ ............................................................. 13
1.2. Xã Hy Cương, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ- trung tâm di tích lịch
sử văn hóa Đền Hùng ................................................................................... 15
1.3. Khu di tích lịch sử Đền Hùng................................................................17
1.3.1 Vị trí địa lý ............................................................................................ 18
1.3.2 Lịch sử hình thành của Đền Hùng ......................................................19
1.3.3 Quá trình trùng tu ................................................................................ 21
1.3.4 Các di tích kiến trúc thờ tự tại Đền Hùng ............................................22
Tiểu kết chương 1..........................................................................................30
CHƯƠNG 2: ĐỀN HÙNG TRONG ĐỜI SỐNG KINH TẾ NGƯỜI DÂN XÃ
HY CƯƠNG- VIỆT TRÌ- PHÚ THỌ..........................................................31
2. 1. Khái quát chung đời sống kinh tế của người dân xã Hy Cương. .......31
2.2 . Khảo sát bộ phận dân Hy Cương làm dịch vụ quanh Đền Hùng.......33
2.2.1 Những người bán hàng quanh Đền Hùng...........................................34
2.2.2 Những người làm nghề chụp ảnh quanh Đền Hùng ........................... 38
2.3 Khảo sát bộ phận dân Hy Cương làm trong Ban quản lý Đền Hùng ..40
Tiểu kết chương 2..........................................................................................43
CHƯƠNG 3:ĐỀN HÙNG TRONG ĐỜI SỐNG TÍN NGƯỠNG CỦA NGƯỜI
DÂN XÃ HY CƯƠNG- VIỆT TRÌ- PHÚ THỌ .........................................44
3.1 Các di tích xã Hy Cương ........................................................................44
3.1.1 Đình Cổ Tích (Đình Hy Cương)...........................................................44
3.1.2 . Chùa Am Đường (chùa Tổ)................................................................ 46
3.2 Khảo sát ..................................................................................................47
3.3 Nhận xét ..................................................................................................60
3.3.1 Về việc đi lễ Đền Hùng .........................................................................60
3.3.2 Về hiểu biết các sự tích liên quan đến sự tích Đền Hùng .................... 62
3.3.3 Về việc tham gia lễ hội Đền Hùng........................................................ 68
Tiểu kết chương 3..........................................................................................71
3
PHẦN KẾT LUẬN........................................................................................72
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................75
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đền Hùng và lễ hội Đền Hùng là một di sản văn hóa mang tính bản
sắc của dân tộc Việt. Từ ngàn đời nay Đền Hùng là nơi tưởng nhớ, tôn vinh
công lao các Vua Hùng, là biểu tượng của khối đại đoàn kết dân tộc Việt
Nam. Từ bao đời nay, mỗi người dân Việt Nam luôn nhớ về ngày giỗ Tổ
qua câu ca được truyền tụng:
Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ Tổ mồng mười tháng ba
Khắp nơi truyền mãi câu ca
Nước non vẫn nước non mình ngàn năm
Người Việt Nam may mắn có chung một đạo, Đạo thờ cúng Ông Bà.
Người Việt Nam còn may mắn hơn nữa khi có chung một Tổ để hướng về,
có chung một miền Đất Tổ để nhớ, có chung một đền thờ Tổ để tri ân. Giỗ
Tổ Hùng Vương - từ rất lâu đã trở thành ngày Giỗ trọng đại của cả dân tộc;
đã in đậm trong cõi tâm linh của mỗi người dân đất Việt. Dù ở phương trời
nào, người Việt Nam đều nhớ ngày giỗ Tổ, đều hướng về vùng đất Cội
nguồn - xã Hy Cương – Việt Trì - Phú Thọ. Nơi đây chính là điểm hội tụ văn
4
hóa tâm linh của dân tộc Việt Nam. Có lẽ không một dân tộc nào trên thế
giới có chung một gốc gác tổ tiên - một ngày giỗ Tổ như dân tộc ta. Từ
huyền thoại mẹ Âu Cơ đẻ ra trăm trứng, nửa theo cha xuống biển, nửa theo
mẹ lên rừng đã khơi dậy ý thức về dân tộc, nghĩa đồng bào và gắn kết chúng
ta thành một khối đại đoàn kết. Hai chữ đồng bào là khởi nguồn của yêu
thương, đùm bọc, của sức mạnh Việt Nam.
Đền Hùng ngày càng có vai trò quan trọng và có tác động lớn đến đời
sống người dân. Đời sống hiện đại, nhu cầu về tâm linh của người dân càng
cao. Lịch sử như một dòng chảy liên tục. Trải mấy nghìn năm, trước bao
biến động thăng trầm, trong tâm thức của cả dân tộc, Đền Hùng vẫn là nơi
của bốn phương tụ hội, nơi con cháu phụng thờ công đức Tổ tiên. Do vậy
việc tìm hiểu tác động của Đền Hùng trong đời sống người dân sẽ giúp
chúng ta định vị được di sản trong lòng con người và xã hội đương đại.
Hy Cương là nơi gìn giữ tôn tạo và tiến hành các nghi lễ tín ngưỡng ở
Đền Hùng từ hàng nghìn năm nay. Bởi từ trong quá khứ lịch sử Hy Cương
đã được các triều đại phong kiến giao cho làm xã trưởng để trông nom Đền
Hùng. Vùng đất này chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, nơi được coi là “đất
thiêng” trong thời đại Hùng Vương. Vì vậy việc tìm hiểu vai trò của Đền
Hùng với người dân trong xã là cần thiết đối với các nhà quản lý văn hóa và
khả thi với một khóa luận tốt nghiệp.
Đền Hùng ngày càng có vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh của
nhân dân. Mỗi vùng đất, mỗi một miền quê, đều lưu giữ những trầm tích văn
hóa khác nhau. Ở mỗi địa phương lại có cách tưởng niệm, thờ cúng và lưu
giữ truyền thuyết theo tập quán riêng của mình. Do đó tìm hiểu “Đền Hùng
trong đời sống kinh tế và tín ngưỡng người dân Hy Cương, thành phố Việt
5
Trì, tỉnh Phú Thọ” để thấy được nét đặc sắc của Đền Hùng và ảnh hưởng
của Đền Hùng trong đời sống người dân Hy Cương. Đồng thời qua đó khẳng
định giá trị văn hóa thiêng liêng của vùng đất Tổ.
Tất cả những lý do trên từ phương diện lý luận và thực tiễn khiến
chúng tôi hướng đến tìm hiểu đề tài “Đền Hùng trong đời sống kinh tế và tín
ngưỡng của người dân xã Hy Cương, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ”. Hy
vọng rằng khóa luận này sẽ cung cấp thêm thông tin về khu di tích lịch sử
Đền Hùng và vị trí của nó trong lòng người dân xã Hy Cương.
2. Lịch sử nghiên cứu
Đền Hùng là khu di tích lịch sử- văn hóa có ý nghĩa đặc biệt trong đời
sống tâm linh của người dân Việt Nam. Vì vậy đã có rất nhiều tác giả có
những công trình nghiên cứu về Đền Hùng. Những tác phẩm này bằng nhiều
cách tiếp cận khác nhau sẽ cung cấp cho chúng ta những tư liệu quý báu mà
đề tài kế thừa và phát triển.
Cuốn “Hùng Vương dựng nước”, tập 1, xuất bản năm 1970 gồm các
bài báo cáo và tham luận về niên đại và quá trình diễn biến văn hóa thời kì
Hùng Vương.
“Hùng Vương dựng nước” tập 2, xuất bản năm1972 của nhiều tác giả
nghiên cứu thời đại Hùng Vương từ niên đại, truyền thuyết và giá trị lịch sử
của chúng đến trình độ văn minh và chế độ chính trị của buổi bình minh lịch
sử nước ta.
“Hùng Vương dựng nước” tập 3, xuất bản năm 1973 của các tác giả
Phạm Huy Thông, Hoàng Hưng…gồm các hình thức viết về thời kỳ Vua
Hùng dựng nước và thời An Dương Vương, những di tích lịch sử, con người
cổ đại, đời sống vật chất và tinh thần, tổ chức xã hội thời Hùng Vương…