Tr−êng ®¹i häc v¨n hãa Hμ Néi
Khoa B¶o tμng
*********
vò thÞ th¸i hoa
t×m hiÓu néi dung vμ tμi liÖu hiÖn vËt
tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i lª - m¹c
t¹i b¶o tμng lÞch sö viÖt Nam
Khãa luËn tèt nghiÖp
Ngμnh B¶o tμng
Gi¶ng viªn h−íng dÉn: PGS.TS. NguyÔn ThÞ HuÖ
Hμ néi - 2009
Môc lôc
PhÇn më ®Çu .............................................................................................1
1.Lý do chän ®Ò tμi ...........................................................................................1
2. Môc ®Ých nghiªn cøu ....................................................................................2
3. §èi t−îng vμ ph¹m vi nghiªn cøu ................................................................2
4. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu ..............................................................................3
5. Bè côc khãa luËn ..........................................................................................3
Ch−¬ng 1: kh¸i qu¸t lÞch sö c¸c triÒu ®¹i Lª -
M¹c (1427 - 1788) vμ néi dung tr−ng bμy cña B¶o
tμng LÞch sö ViÖt Nam ......................................................................4
1.1. Kh¸i qu¸t vÒ lÞch sö triÒu ®¹i Lª - M¹c (1428-1788) ............ 4
1.1.1 Kh¸i qu¸t lÞch sö triÒu ®¹i Lª S¬ (1428-1527) ........................................4
1.1.2. Kh¸i qu¸t lÞch sö triÒu M¹c (1527- 1592) ..............................................9
1.1.3. Kh¸i qu¸t lÞch sö triÒu ®¹i Lª Trung H−ng (1592 - 1788) ...................13
1.1.4. Vai trß cña c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c trong lÞch sö ViÖt Nam ..................14
1.2. Néi dung tr−ng bμy cña B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam ............. 16
1.2.1. Kh¸i qu¸t qu¸ tr×nh h×nh thμnh vμ ph¸t triÓn cña B¶o tμng LÞch
sö ViÖt Nam ....................................................................................................16
1.2.2. Néi dung tr−ng bμy cña B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam ...........................23
1.2.3. VÞ trÝ vμ tÇm quan träng cña phÇn tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª
- M¹c trong B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam ........................................................30
ch−¬ng 2: néi Dung vμ tμi liÖu hiÖn vËt tr−ng
bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c t¹i B¶o tμng LÞch
Sö ViÖt Nam .............................................................................................33
2.1. Néi dung vμ tμi liÖu hiÖn vËt tr−ng bμy vÒ c¸c
triÒu ®¹i Lª - M¹c ..................................................................................33
2.1.1. Kh¸i niÖm “hiÖn vËt tr−ng bμy” vμ ph©n lo¹i tμi liÖu hiÖn vËt
tr−ng bμy .........................................................................................................33
2.1.2. Néi dung vμ tμi liÖu hiÖn vËt tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª -
M¹c t¹i B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam ...............................................................36
2.1.2.1. §Ò môc 1: Cuéc khëi nghÜa Lam S¬n (1418 – 1427) .....................36
2.1.2.2. §Ò môc 2: C¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c (1428 - 1788) ..............................44
2.1.2.3. Mét sè s−u tËp hiÖn vËt tiªu biÓu vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª M¹c thÕ kû ..........53
2.3. Gi¶i ph¸p tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c ........................................61
ch−¬ng 3: mét sè nhËn xÐt - ®¸nh gi¸ vμ gi¶i
ph¸p nh»m n©ng cao chÊt l−îng néi dung vμ
tμi liÖu hiÖn vËt tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª -
M¹c t¹i B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam .........................................68
3.1. NhËn xÐt vÒ néi dung, tμi liÖu hiÖn vËt vμ gi¶i
ph¸p tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i L£ - M¹c ..............................68
3.1.1. NhËn xÐt néi dung tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c t¹i B¶o
tμng LÞch sö ViÖt Nam ...................................................................................68
3.1.2. NhËn xÐt tμi liÖu hiÖn vËt tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c ............71
3.1.3. NhËn xÐt vÒ gi¶i ph¸p tr−ng bμy tμi liÖu hiÖn vËt .................................76
3.2. Mét sè Gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt l−îng néi
dung, tμi liÖu hiÖn vËt vμ gi¶i ph¸p tr−ng bμy vÒ
c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c t¹i B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam .......... 80
3.2.1. Nhãm gi¶i ph¸p vÒ néi dung tr−ng bμy ................................................81
3.2.2. Nhãm gi¶i ph¸p vÒ tμi liÖu hiÖn vËt tr−ng bμy .....................................84
3.2.3. §Ò xuÊt vÒ gi¶i ph¸p tr−ng bμy .............................................................85
KÕt luËn ....................................................................................................89
Tμi liÖu tham kh¶o
Phô lôc
1
PhÇn më ®Çu
1.Lý do chän ®Ò tμi
B¶o tμng lμ mét thiÕt chÕ v¨n hãa, “lμ ng«i nhμ cÊt gi÷ nh÷ng b¸u vËt cña
loμi ng−êi. Nã l−u gi÷ ký øc cña c¸c d©n téc, c¸c nÒn v¨n hãa, nh÷ng −íc m¬
vμ hi väng cña con ng−êi trªn thÕ giíi.” (1). Cã thÓ kh¼ng ®Þnh b¶o tμng gi÷
mét vÞ trÝ, vai trß to lín trong gi¸o dôc v¨n ho¸ vμ ph¸t huy sù s¸ng t¹o cña
con ng−êi. Th«ng qua c¸c kh©u c«ng t¸c nghiÖp vô cña b¶o tμng, ®Æc biÖt lμ
ho¹t ®éng tr−ng bμy, c«ng chóng cã ®−îc nh÷ng nhËn thøc trùc tiÕp, sèng
®éng vÒ lÞch sö tù nhiªn hay lÞch sö x· héi.
Ngμy nay, hÖ thèng b¶o tμng ë mçi quèc gia ®−îc coi lμ mét chØ sè quan
träng ®¸nh gi¸ sù ph¸t triÓn v¨n ho¸ x· héi cña quèc gia ®ã. Trong hÖ thèng
c¸c b¶o tμng ë ViÖt Nam, B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam ®−îc ®¸nh gi¸ lμ cã vÞ
trÝ vμ tÇm quan träng hμng ®Çu. HÖ thèng tr−ng bμy cña b¶o tμng lμ kÕt qu¶
cña qu¸ tr×nh nghiªn cøu s−u tÇm vμ lùa trän kü l−ìng hμng ngμn hiÖn vËt
gèc – s−u tËp hiÖn vËt gèc cã gi¸ trÞ tiªu biÓu cho lÞch sö ViÖt Nam tõ thêi
tiÒn s¬ sö ®Õn C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945. Tõ khi tiÕn hμnh chØnh lý vμ
®−a vμo ho¹t ®éng hÖ thèng tr−ng bμy b¶o tμng nh− hiÖn nay, c¸c chñ ®Ò tr−ng
bμy, c¸c hiÖn vËt vμ s−u tËp hiÖn vËt lu«n t¹o ®−îc sù l«i cuèn hÊp dÉn kh¸ch
tham quan vμ lμ nguån sö liÖu quÝ gi¸ ®èi víi c¸c nhμ nghiªn cøu khoa häc.
Lμ mét c¸n bé b¶o tμng trong t−¬ng lai, l¹i cã mong muèn t×m hiÓu vÒ
c¸c triÒu ®¹i phong kiÕn ViÖt Nam, b¶n th©n em thùc sù Ên t−îng víi phÇn
tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c bëi néi dung lÞch sö hÊp dÉn còng nh− sè
l−îng tμi liÖu hiÖn vËt tr−ng bμy kh¸ phong phó vμ gi¶i ph¸p tr−ng bμy hiÖn
®¹i cña b¶o tμng.
Trong lÞch sö d©n téc, triÒu Lª S¬ ®−îc coi lμ v−¬ng triÒu cã vai trß to lín
trong viÖc ®¸nh ®uæi giÆc Minh giμnh l¹i ®éc lËp cho ®Êt n−íc vμ më ra thêi
kú ph¸t triÓn cùc thÞnh cña chÕ ®é phong kiÕn ViÖt Nam vμo thÕ kû XV. Sang
(1 )Timothy Ambrãe vμ CrÝpin Daine. C¬ së B¶o tμng häc. B¶o tμng C¸ch m¹ng ViÖt Nam dÞch xuÊt b¶n,
2000, tr24.
2
thÕ kû XVI, khi triÒu Lª S¬ béc lé nh÷ng h¹n chÕ vμ sù khñng ho¶ng kh«ng
thÓ cøu v·n, nhμ M¹c ®−îc thμnh lËp víi mong muèn kÕ tôc ph¸t triÓn nÒn
v¨n ho¸ §¹i ViÖt. Song c¸c sö gia thêi Lª cho r»ng triÒu M¹c lμ “Ngôy triÒu”
vμ vai trß cña triÒu M¹c bÞ phñ nhËn hoμn toμn. Sù phôc håi cña triÒu Lª d−íi
thêi Lª Trung H−ng (thÕ kû 17 - 18) l¹i béc lé sù suy yÕu cña chÕ ®é phong
kiÕn ViÖt Nam. VËy vai trß thùc sù cña c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c lμ g×? Víi c©u
hái nμy, B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam ®· tr¶ lêi rÊt kh¸ch quan qua hÖ thèng
tr−ng bμy c¸c tμi liÖu hiÖn vËt cã gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸ cña chÝnh thêi kú ®ã.
B¶n th©n em lμ mét sinh viªn chuyªn ngμnh B¶o tμng, nhiÒu lÇn ®−îc tiÕp
xóc víi hÖ thèng tr−ng bμy cña B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam, trong ®ã phÇn
tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c ®· thùc sù l«i cuèn hÊp dÉn em nghiªn
cøu vÊn ®Ò nμy d−íi gãc ®é b¶o tμng häc. Cho nªn, ®−îc sù gîi ý cña gi¶ng
viªn h−íng dÉn PGS - TS NguyÔn ThÞ HuÖ, em ®· m¹nh d¹n chän ®Ò tμi:
“T×m hiÓu néi dung vμ tμi liÖu hiÖn vËt tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c
t¹i B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam” lμm kho¸ luËn tèt nghiÖp ®¹i häc.
2. Môc ®Ých nghiªn cøu
- Nghiªn cøu sù h×nh thμnh vμ ph¸t triÓn cña B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam,
néi dung tr−ng bμy cña B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam.
- Nghiªn cøu, t×m hiÓu vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c trong tiÕn tr×nh lÞch sö
ViÖt Nam.
- Nghiªn cøu thùc tr¹ng néi dung vμ tμi liÖu hiÖn vËt tr−ng bμy vÒ c¸c
triÒu ®¹i Lª - M¹c t¹i B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam.
- §−a ra nh÷ng nhËn xÐt vÒ −u ®iÓm vμ nh÷ng h¹n chÕ vÒ néi dung vμ tμi
liÖu hiÖn vËt tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª - M¹c t¹i B¶o tμng LÞch sö ViÖt
Nam. Tõ ®ã, ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao h¬n n÷a chÊt l−îng vμ
hiÖu qu¶ cña phÇn tr−ng bμy nμy.
3. §èi t−îng vμ ph¹m vi nghiªn cøu
- §èi t−îng nghiªn cøu cña ®Ò tμi lμ phÇn tr−ng bμy vÒ c¸c triÒu ®¹i Lª -
M¹c t¹i B¶o tμng LÞch sö ViÖt Nam.