MỘT SỐ KINH NGHIỆM
KHI DẠY TRẺ MẪU GIÁO 5 TUỔI
LÀM QUEN VỚI CHỮ VIẾT
Việc hình thành và phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non giúp trẻ có công cụ
để giao tiếp, tư duy; giúp trẻ phát triển trí tuệ và các quá trình tâm lý khác ở
trẻ. Hoạt động cho trẻ làm quen với chữ viết trong Chương trình Giáo dục
mầm non là một hoạt động quan trọng giúp trẻ mẫu giáo lớn phát triển ngôn
ngữ "tiền đọc viết".
Thực tiễn cho thấy việc dạy trẻ mẫu giáo 5 tuổi làm quen với chữ viết còn gặp
nhiều khó khăn, đặc biệt đối với giáo viên dạy trẻ ở vùng dân tộc thiểu số, khả
năng hiểu và sử dụng tiếng Việt của trẻ trong đời sống hàng ngày còn hạn chế.
Để đạt được kết quả mong đợi đối với trẻ mẫu giáo lớn theo yêu cầu của
chương trình giáo dục mầm non thì việc tổ chức cho trẻ làm quen với chữ viết
không chỉ thực hiện trong giờ cho trẻ làm quen với chữ cái mà phải được tích
hợp trong nhiều hoạt động trong chế độ sinh hoạt hàng ngày, trong môi trường
giáo dục trẻ. Xin chia sẻ cùng các đồng nghiệp một số kinh nghiệm khi tổ
chức cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi làm quen với chữ viết.
1. Khảo sát kỹ năng nghe, nói, "đọc", "viết" của trẻ
Để xác định thực trạng về kỹ năng nghe, nói, "đọc" , "viết" của trẻ, ngay từ
đầu năm học, giáo viên tiến hành khảo sát, đánh giá nhằm xây dựng kế hoạch,
xác định các phương pháp, biện pháp tác động phù hợp với từng trẻ. Tiến
hành khảo sát nên thực hiện thông qua các hoạt động có chủ định và qua các
hoạt động hàng ngày (hoạt động góc, hoạt động chiều, …) một cách linh hoạt,
nhẹ nhàng, tránh tạo tâm lý căng thẳng cho trẻ. Các kỹ năng cần lưu ý là:
- Kĩ năng nghe: Trẻ nghe được các âm thanh, ngữ điệu, giọng nói khác nhau;
độ to, nhỏ, nhanh, chậm của giọng nói, giọng đọc, các từ khái quát, từ trái
nghĩa; nghe hiểu nội dung các câu đơn, câu ghép, thơ, truyện, ca dao, đồng
dao, tục ngữ... phù hợp với độ tuổi; nghe và làm theo từ 2 -3 lời chỉ dẫn liên
tiếp.
- Kỹ năng nói: Trẻ có nói lắp, nói ngọng không? Trẻ có nói đủ câu, nói có
mạch lạc không? Trẻ có biết bày tỏ tình cảm, nhu cầu và kinh nghiệm của bản
thân rõ ràng, dễ hiểu bằng các câu đơn, câu ghép khác nhau không? Biết trả
lời các câu hỏi về nguyên nhân, so sánh: Tại sao? Có gì giống nhau? Có gì
khác nhau? Do đâu mà có? Đặt các câu hỏi: Tại sao? Như thế nào? Làm gì?
Sử dụng các từ biểu cảm, có hình ảnh. Trẻ tự tin khi giao tiếp không? Nói và
thể hiện, cử chỉ, điệu bộ, nét mặt phù hợp với yêu cầu, hoàn cảnh giao tiếp
như thế nào ?...
- Kỹ năng đọc: Trẻ có biết cách giở sách, có biết đọc từ trái sang phải, từ trên
xuống dưới? Có biết kể lại chuyện không? Có biết đọc diễn cảm bài thơ
không? Tư thế ngồi đọc ngay ngắn, đọc ngắt nghỉ sau các dấu; phân biệt phần
mở đầu, kết thúc của sách; đọc truyện qua các tranh vẽ; giữ gìn, bảo quản sách
cẩn thận.
- Kỹ năng viết: Trẻ có biết cầm bút đúng cách không? Có biết tô trùng khớp
lên các nét không? Tư thế ngồi viết ngay ngắn không ? Làm quen với cách
viết tiếng Việt: Hướng viết từ trái sang phải, từ dòng trên xuống dòng dưới,
hướng viết của các nét chữ.
2. Tạo môi trường chữ viết phong phú
Môi trường giáo dục trong lớp có tác dụng tốt đến quá trình giáo dục trẻ. Để
trẻ được làm quen với chữ ở mọi góc trong và ngoài lớp, cô giáo cần tạo môi
trường chữ viết phong phú, hấp dẫn trẻ.
Các góc chơi nên dành không gian cho việc trưng bày các sản phẩm của trẻ.
Riêng góc học tập, số lượng và chủng loại sách được lựa chọn phù hợp với trẻ,
luôn dành các mảng tường mở với các bài tập sáng tạo, tái tạo để cho trẻ được
làm các bài tập theo khả năng, sở thích của mình; trẻ tự in, tô vẽ các chữ đã
học, được tự ghi tên mình, tự vẽ các câu chuyện theo trí tưởng tượng sáng tạo
và kể cho các bạn nghe.
Việc tạo môi trường trong lớp nên bám sát nội dung giáo dục của các chủ đề
sẽ tạo điều kiện cho giáo viên trong việc tận dụng môi trường để tổ chức các
hoạt động giáo dục trẻ.
Môi trường ngoài lớp học như: Tranh tuyên truyền, cây cối, đồ chơi ngoài trời,
bậc cầu thang lên xuống, ... có gắn các chữ cái cũng là điều kiện cho trẻ được
củng cố, khắc sâu về chữ viết và mở rộng vốn từ.
Tạo môi trường chữ cái trong lớp
3. Dạy trẻ làm quen với chữ viết ở mọi lúc, mọi nơi
Trẻ mầm non với đặc thù "Học bằng chơi, chơi mà học" nên việc giáo dục trẻ
không chỉ chú trọng vào hoạt động học mà các hoạt động khác đều có thể giúp
trẻ làm quen, củng cố, mở rộng kiến thức, kỹ năng đã học. Ví dụ:
- Giờ đón, trả trẻ: Có thể gắn ảnh có tên của trẻ, cho trẻ gắn thứ ngày tháng,
xem tranh ảnh, đọc đồng dao...