
ỦY BAN DÂN TỘC
TÀI LIỆU
CHUYÊN ĐỀ 15
KỸ NĂNG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG BỀN VỮNG VÀ
CÁC PHƯƠNG PHÁP PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG CÓ
SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN TRONG CÔNG TÁC
XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
(Lưu hành nội bộ - Nhóm Cán bộ)
Hà Nội 2024
BẢN
PHÊ DUYỆT

LỜI NÓI ĐẦU
Phát triển cộng đồng đã được Đảng và Nhà nước cũng như các tổ chức
trong và ngoài nước hết sức quan tâm vì mục tiêu xóa đói giảm nghèo và phát
triển cộng đồng nông thôn, cuốn tài liệu này được biên soạn với mong muốn giới
thiệu cho người học những khái niệm cơ bản về cộng đồng, các phương pháp
tiếp cận trong phát triển cộng đồng và các kỹ năng cần thiết nhằm tổ chức và
nâng cao năng lực cho người dân, đặc biệt là người dân nông thôn vùng đồng
bào dân tộc thiểu số và miền núi, đối tượng được quan tâm chính trong lĩnh vực
phát triển nông thôn, giúp người dân có thể tham gia và tự quyết định mọi việc
liên quan đến đời sống của cộng đồng người dân.
Kỹ năng phát triển cộng đồng bền vững và phương pháp phát triển cộng
đồng có sự tham gia của người dân trong công tác xóa đói giảm nghèo với 8 nội
dung cơ bản được kết cấu như sau.
I. Phát triển cộng đồng và vai trò của người làm phát triển cộng đồng.
II. Công cụ và kỹ năng cơ bản của người làm công tác phát triển cộng đồng.
III. Xây dựng mối quan hệ với cộng đồng.
IV. Hiểu giá trị thực trạng và tiềm năng của cộng đồng.
V. Lựa chọn hoạt động phát triển cộng đồng.
VI. Lập kế hoạch và thực hiện hoạt động phát triển cộng đồng.
VII. Giám sát và đánh giá phát triển cộng đồng.
VIII. Thực hành, thảo luận nhóm, trình bày.
Chuyên đề đã được biên tập trên cơ sở kế thừa tối đa nội dung của các tài
liệu, sổ tay phát triển cộng đồng của các tổ chức như: JICA, các trường đại học
và các tổ chức quốc tế…
Do chuyên đề có nội dung, phạm vi rộng, nên tài liệu này chỉ mang tính
chất tham khảo. Vì vậy, trong quá trình biên soạn, biên tập chuyên đề, các chuyên
gia, giảng viên ở các cấp cần nghiên cứu, chắt lọc, cập nhật, bổ sung thông tin
chung, đồng thời, bổ sung thông tin về các lĩnh vực liên quan trên địa bàn, kết hợp
với hình ảnh minh họa, ví dụ thực tiễn,... để phù hợp với từng nhóm đối tượng,
địa bàn, quy mô, thời lượng và hình thức tổ chức của mỗi lớp tập huấn.
Trân trọng cảm ơn!
ỦY BAN DÂN TỘC

MỤC LỤC
I. PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG VÀ VAI TRÒ CỦA NGƯỜI LÀM PHÁT
TRIỂN CỘNG ĐỒNG……………………………..………………..…………1
1. Những hiểu biết cơ bản về phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân . 1
1.1. Khái niệm cộng đồng ..................................................................................... 1
1.2. Phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân ...................................... 1
1.3. Phát triển cộng đồng bền vững có sự tham gia của người dân ...................... 1
1.4. Mục tiêu của phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân ở Việt Nam ... 1
2. Vai trò của người làm phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân ... 1
2.1. Vai trò của cộng đồng có sự tham gia của người dân .................................... 2
2.2. Vai trò của các tỏ chức, cá nhân ngoài cộng đồng ......................................... 2
2.3. Người làm phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân .................... 2
II. CÔNG CỤ VÀ KỸ NĂNG CƠ BẢN ............................................................ 3
1. Một số công cụ trong phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân3
1.1. Nhóm công cụ tìm hiểu ban đầu về cộng đồng .............................................. 3
1.2. Nhóm công cụ hiểu sâu hơn về thực trạng của cộng đồng ............................ 4
1.3. Nhóm công cụ xác định mức độ quan trọng trong các vấn đề, giải pháp trong
phát triển cộng đồng ............................................................................................ 17
2. Một số kỹ năng phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân ...... 26
2.1. Kỹ năng giao tiếp ......................................................................................... 26
2.2. Kỹ năng đặt câu hỏi ...................................................................................... 33
2.3. Kỹ năng thúc đẩy .......................................................................................... 37
2.4. Kỹ năng lắng nghe........................................................................................ 40
2.5. Kỹ năng tổ chức cuộc họp ............................................................................ 43
2.6. Kỹ năng quan sát .......................................................................................... 47
3. Thái độ của người làm phát triển cộng đồng.............................................. 48
3.1. Vừa làm vừa học .......................................................................................... 48
3.2. Người dân hiểu biết nhiều, ít cơ hội ............................................................. 48

3.3. Hành vi, thái độ của bạn ............................................................................... 49
III. XÂY DỰNG MỐI QUAN HỆ VỚI CỘNG ĐỒNG ................................. 49
1. Mối quan hệ với cộng đồng .......................................................................... 49
2. Những nguyên tắc xây dựng mối quan hệ với cộng đồng có sự tham gia của
người dân ............................................................................................................ 49
3. Nội dung xây dựng mới quan hệ với cộng đồng có sự tham gia của người dân.50
4. Các bước xây dựng mối quan hệ với cộng đồng có sự tham gia của người dân..50
5. Những khó khăn khi xây dựng mối quan hệ với cộng đồng có sự tham gia
của người dân..................................................................................................... 51
6. Một số gợi ý khi xây dựng mối quan hệ với cộng đồng có sự tham gia của
người dân ............................................................................................................ 52
IV. HIỂU GIÁ TRỊ THỰC TRẠNG VÀ TIỀM NĂNG CỦA CỘNG ĐỒNG..53
1. Mục đích tìm hiểu thực trạng và tiềm năng của cộng đồng có sự tham gia
của người dân..................................................................................................... 53
2. Các nguyên tắc cơ bản tìm hiểu giá trị của cộng đồng có sự tham gia của
người dân ............................................................................................................ 53
3. Các bước tìm hiểu giá trị và tiềm năng của cộng đồng có sự tham gia của
người dân ............................................................................................................ 53
V. LỰA CHỌN HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG .................... 55
1. Tham gia chẩn đoán ...................................................................................... 55
2. Các bước chẩn đoán ...................................................................................... 56
3. Phát triển cộng đồng dựa vào nội lực .......................................................... 60
3.1. Người công dân và các tổ chức tự nguyện ................................................... 61
3.2. Nhu cầu và nội lực ....................................................................................... 63
3.3. Một số công cụ sử dụng để xác định các nguồn lực cộng đồng .................. 68
3.4. Phát triển kinh tế cộng đồng thông qua các tổ chức dựa trên quyền hội viên ... 80
3.5. Vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp và Tổ chức Phi Chính phủ ................ 82
3.6. Những khó khăn khi xây dựng phát triển cộng đồng ................................... 83
VI. LẬP KẾ HOẠCH VÀ THỰC HIỆN HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN
CỘNG ĐỒNG .................................................................................................... 84

1. Ý tưởng, nội dung phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân .. 84
2. Lập xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, quản lý kế hoạch .................. 87
2.1. Lập kế hoạch ................................................................................................ 87
2.2. Thực hiện kế hoạch phát triển cộng đồng .................................................... 89
3. Quản lý thực hiện kế hoạch .......................................................................... 91
4. Các nội dung cần thiết của việc lập kế hoạch và thực hiện hoạt động phát
triển cộng đồng có sự tham gia của người dân ............................................... 91
4.1. Hiểu giá trị thực trạng và tiềm năng của cộng đồng .................................... 91
4.2. Lựa chọn hoạt động phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân ... 95
VII. GIÁM SÁT VÀ ĐÁNH GIÁ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG .............. 112
1. Giám sát phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân ............... 112
2. Đánh giá phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân ............... 114
2.1. Đánh giá phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân là gì? ......... 114
2.2. Các loại đánh giá ........................................................................................ 114
3. Giám sát đánh giá phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân 115
3.1. Một số điểm giữa giám sát và đánh giá...................................................... 115
3.2. Các bước tiến hành ..................................................................................... 116
3.3. Ai tham gia vào giám sát, đánh giá và khi nào? ........................................ 118
3.4. Những nội dung cần đánh giá .................................................................... 119
VIII. TRAO ĐỔI THẢO LUẬN VÀ GIẢI ĐÁP .......................................... 121
1. Yêu cầu khi thực hành thảo luận nhóm .................................................... 121
2. Những câu hỏi thảo luận nhóm .................................................................. 121
3. Phương pháp thực hành, thảo luận nhóm, trình bày .............................. 122
3.1. Chia nhóm thảo luận .................................................................................. 122
3.2. Trình bày kết quả thảo luận nhóm ............................................................. 123
3.3. Giảng viên tổng hợp thống nhất các ý kiến thảo luận của các nhóm......... 123
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 124

