ĐỔI MỚI SÁNG TẠO PHÁT TRIỂN
CHUỖI LÚA GẠO VÀ XOÀI
Đổi mới sáng tạo xanh
là hướng đi tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại
MÔ HÌNH
Thực thi bởi
32 Mô hình đổi mới sáng tạo phát triển chuỗi giá trị lúa gạo và xoài Dự án Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Xanh trong Nông nghiệp và Thực phẩm Việt Nam
Lê Đức Thịnh
Ngô Sỹ Đạt
Đỗ Quang Việt
Bùi Quang Nguyên
Hoàng Xuân Hiệu
Bùi Tuấn Anh
Nguyễn Tiến Định
Hoàng Thị Hồng Vân
Phạm Quốc Sinh
Hồ Thị Hà
Nguyễn Ngọc Mai (GIZ)
THIẾT KẾ
BIÊN SOẠN
VIỆN NCTT&TCNN CỤC KTHT&PTNT
CHỦ BIÊN
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
VIỆN NGHIÊN CỨU THỊ TRƯỜNG VÀ THỂ CHẾ NÔNG NGHIỆP
Ấn phẩm tuyên truyền của Dự án khu vực “Các Trung tâm đổi mới Sáng tạo Xanh” - Dự án GIC
do Chính phủ CHLB Đức tài trợ thông qua Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ)
54 Mô hình đổi mới sáng tạo phát triển chuỗi giá trị lúa gạo và xoài Dự án Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Xanh trong Nông nghiệp và Thực phẩm Việt Nam
MỤC LỤC
GIỚI THIỆU
PHẦN 1: TỔNG QUAN VỀ DỰ ÁN
ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VỀ SẢN PHẨM
ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VỀ QUY TRÌNH, CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT
Mô hình 1. Đổi mới sản phẩm để giảm thất thoát sau thu hoạch, bảo quản
Mô hình 2. Sản xuất lúa chất lượng cao, giảm phát thải thích ứng với biến đổi khí hậu
Mô hình 3. Xây dựng và phát triển thương hiệu “Gạo sạch Kiến Thành”
Mô hình 4. Phát triển sản phẩm gạo hữu cơ
26
28
30
32
38
40
42
44
46
6
10
24
Mô hình 5. Sản xuất lúa bền vững kết hợp trồng hoa sinh thái, xử lý rơm rạ và quản lý dịch hại tổng hợp
Mô hình 6. Sản xuất lúa gạo theo tiêu chuẩn bền vững hướng đến nền nông nghiệp xanh
Mô hình 7. Cải tiến kỹ thuật chăm sóc, quy trình sản xuất và phương pháp canh tác hiện đại để nâng cao
chất lượng sản phẩm
Mô hình 8. Áp dụng các tiêu chuẩn để sản xuất xoài theo yêu cầu thị trường
Mô hình 9. Sản xuất Tôm - Cua - Lúa hữu cơ thích ứng với biến đổi khí hậu
PHẦN 2: MỘT SỐ MÔ HÌNH ĐỔI MỚI SÁNG TẠO TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI LÚA GẠO VÀ XOÀI
36
Mô hình 12. Đổi mới kênh tiêu thụ xoài, hướng tới xuất khẩu
Mô hình 13. Liên kết, tổ chức sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp
Mô hình 14. Tổ chức sản xuất và quản trị HTX hiệu quả
Mô hình 15. Liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm lúa chất lượng cao
Mô hình 16. Tổ chức sản xuất, chế biến, liên kết tiêu thụ sản phẩm lúa hữu cơ với doanh nghiệp
Mô hình 17. Đổi mới tư duy, liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo bền vững
ĐỔI MỚI SÁNG TẠO TỔ CHỨC SẢN XUẤT VÀ QUẢN TRỊ CHUỖI GIÁ TRỊ
Mô hình 18. Thay đổi tư duy sản xuất kinh doanh cho thành viên từ khóa học “trường học kinh doanh cho nông dân”
Mô hình 19. Chủ động nâng cao kiến thức và kỹ năng để phát triển bền vững
ĐỔI MỚI SÁNG TẠO TRONG ĐÀO TẠO, TẬP HUẤN
Mô hình 20. Sản xuất giá thể hữu cơ từ phụ phẩm nông nghiệp
Mô hình 21. Tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp theo hướng tuần hoàn
Mô hình 22. Tuần hoàn rơm rạ trong chuỗi giá trị lúa gạo
ĐỔI MỚI SÁNG TẠO TRONG TÁI SỬ DỤNG PHỤ PHẨM NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG XANH, TUẦN HOÀN
54
56
58
60
62
64
68
70
74
76
78
Mô hình 10. Cơ giới hóa đồng ruộng trong sản xuất lúa bền vững
Mô hình 11. Sản xuất lúa theo tiêu chuẩn đáp ứng nhu cầu của thị trường
48
50
52
66
72
76Mô hình đổi mới sáng tạo phát triển chuỗi giá trị lúa gạo và xoài Dự án Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Xanh trong Nông nghiệp và Thực phẩm Việt Nam
Kinh nghiệm tại tỉnh An Giang
Kinh nghiệm tại Thành phố Cần Thơ
Kinh nghiệm tại tỉnh Đồng Tháp
Kinh nghiệm tại tỉnh Hậu Giang
Kinh nghiệm tại tỉnh Kiên Giang
Kinh nghiệm tại tỉnh Sóc Trăng
PHẦN 3: KINH NGHIỆM TRONG TRIỂN KHAI DỰ ÁN ĐỔI MỚI SÁNG TẠO XANH
82
84
86
88
90
92
80 DANH MỤC VIẾT TẮT
1P5G
3G3T
AWD
BQL
BVTV
BĐKH
CHLB
ĐMST
ĐBSCL
FBS
GlobalGAP
GAP
GIC
HĐND
HĐQT
HTX
HTXNN
IPM
1 phải 5 giảm
3 giảm 3 tăng
Alternate Wetting and Drying
Ban quản lý
Bảo vệ thực vật
Biến đổi khí hậu
Cộng Hòa Liên Bang
Đổi mới sáng tạo
Đồng bằng sông Cửu Long
Farmer Business School
Good Agricultural Practice
Good Agricultural Practices
Green Innovation Center
Hội đồng nhân dân
Hội đồng quản trị
Hợp tác xã
Hợp tác xã nông nghiệp
Integrated Pest Management
IRRI
KTHT&PTNT
MRLs
MSMEs
NN
NN&PTNT
PTNT
SXKD
SXNN
SRP
TMĐT
THT
TNHH
TNHH MTV
ToT
TXNG
UBND
VietGAP
International Rice Research Institute
Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn
Maximum Residue Limits
Micro, Small, and Medium Enterprises
Nông nghiệp
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
Phát triển nông thôn
Sản xuất kinh doanh
Sản xuất nông nghiệp
Sustainable Rice Platform
Thương mại điện tử
Tổ hợp tác
Trách nhiệm hữu hạn
Trách nhiệm hữu hạn một thành viên
Training of Trainers
Truy xuất nguồn gốc
Ủy ban nhân dân
Vietnamese Good Agricultural Practices
98Mô hình đổi mới sáng tạo phát triển chuỗi giá trị lúa gạo và xoài Dự án Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Xanh trong Nông nghiệp và Thực phẩm Việt Nam
Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là trung tâm sản xuất nông nghiệp lớn nhất Việt Nam, đóng góp hơn 50% tổng sản
lượng lúa cả nước, 95% sản lượng gạo xuất khẩu, 70% các loại trái cây và 65% sản lượng nuôi trồng thủy sản, chiếm
33% GDP ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, thực hành nông nghiệp thâm canh cao đang gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu
cực đến môi trường, đồng thời những tác động từ biến đổi khí hậu (BĐKH) và việc xây dựng các hồ, đập ở thượng nguồn
sông Mê Kông khiến cho khu vực ĐBSCL đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Đồng hành cùng Việt Nam trong các nỗ
lực phát triển bền vững ĐBSCL, trong những năm qua Chính phủ Đức đã liên tục triển khai nhiều dự án nông nghiệp, môi
trường và thích ứng BĐKH tại khu vực này. Với tổng vốn đầu tư 7,84 triệu euro, Dự án GIC Việt Nam là gói cam kết hỗ trợ kỹ
thuật tiếp theo từ Chính phủ Đức, được phối hợp thực hiện bởi Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, GIZ và 06 tỉnh,
thành phố gồm An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Hậu Giang, Kiên Giang và Sóc Trăng từ năm 2021 đến năm 2025.
Thông qua việc áp dụng rộng rãi các giải pháp đổi mới sáng tạo, dự án GIC thúc đẩy phát triển bền vững chuỗi giá trị nông
sản giúp các nông hộ cải thiện thu nhập, điều chỉnh hệ thống canh tác để thích ứng với BĐKH và giảm phát thải. Dự án GIC
đóng góp để thực hiện tầm nhìn của Chính phủ về ĐBSCL đề ra trong Nghị quyết số 120/NQ-CP ngày 17/11/2017 của Chính
phủ về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với BĐKH, trong đó khuyến khích sự tham gia của khối tư nhân, tăng cường sử
dụng hiệu quả nguồn tài nguyên và các dịch vụ nông nghiệp sẵn có. Dự án GIC được triển khai trên 2 đối tượng cây trồng
chính là cây lúa và cây xoài. Một số chỉ tiêu cụ thể của dự án GIC: 20.000 nông hộ tăng năng suất, giảm dư lượng thuốc bảo
vệ thực vật, tăng thu nhập (10% từ lúa gạo và 15% từ cây xoài); 12.000 nông hộ ứng dụng các giải pháp sáng tạo để giảm
thiểu các tác động của BĐKH; 35 doanh nghiệp vừa và nhỏ cải thiện hiệu quả; tạo 200 việc làm mới trong các chuỗi giá trị
lúa gạo và xoài, trong đó chú trọng đến phụ nữ và thanh niên.
GIỚI THIỆU
Với mong muốn tổng hợp các đổi mới sáng tạo của HTX nông nghiệp tại 06 tỉnh, thành phố trong dự án GIC, Cục Kinh tế
hợp tác và Phát triển nông thôn tiến hành xây dựng ấn phẩm “Các mô hình đổi mới sáng tạo phát triển chuỗi lúa gạo và
xoài” nhằm mục tiêu thúc đẩy việc giới thiệu, tuyên truyền và nhân rộng các mô hình, giải pháp đổi mới sáng tạo khác nhau
để phát triển nông thôn bền vững tại khu vực ĐBSCL.
Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn trân trọng cảm ơn Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 6 tỉnh, thành phố
gồm An Giang, Cần Thơ, Đồng Tháp, Hậu Giang, Kiên Giang và Sóc Trăng đã phối hợp, hỗ trợ trong công tác triển khai dự án
thí điểm. Đồng thời, xin cảm ơn Văn phòng Dự án GIC – GIZ đã hỗ trợ cung cấp thông tin, hình ảnh về quá trình triển khai dự
án. Đặc biệt trân trọng cảm ơn Viện nghiên cứu Thị trường và Thể chế nông nghiệp (AMI) - Học viện Nông nghiệp Việt Nam
đã dày công, tâm huyết hỗ trợ xây dựng ấn phẩm này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng song chắc chắn khó tránh khỏi những
thiếu sót, rất mong nhận được nhiều ý kiến góp ý để ấn phẩm ngày càng hoàn thiện và đáp ứng tốt hơn yêu cầu.
Ấn phẩm này gồm 03 phần chính: i) Tổng quan về dự án; ii) Một số mô hình đổi mới sáng tạo trong phát triển chuỗi lúa gạo
và xoài tại 06 tỉnh triển khai dự án và iii) Kinh nghiệm trong triển khai Dự án GIC tại 06 tỉnh, thành phố.
Trong đó, các mô hình Đổi mới sáng tạo trong chuỗi lúa gạo và xoài được chia thành 05 nhóm đổi mới sáng tạo gồm: i) Đổi
mới sáng tạo về sản phẩm; ii) Đổi mới sáng tạo về quy trình công nghệ sản xuất; iii) Đổi mới sáng tạo về tổ chức sản xuất
và quản trị chuỗi; iv) Đổi mới sáng tạo trong đào tạo, tập huấn; và v) Đổi mới sáng tạo trong tái sử dụng phụ phẩm nông
nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn
LÊ ĐỨC THỊNH
Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn
Giám đốc dự án GIC