KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY ỔI KHÔNG HẠT
(Psidium guajava L.)
I. Yêu cầu sinh thái
1.1 Khí hậu
Ổi có thể phát triển được trong điều kiện khí hậu nhiệt đới và bán nhiệt đới.
Cây ổi chịu hạn, chịu ẩm và chua rất khá. Lượng mưa bình quân hàng
năm 1000-1200mm là trồng ổi thích hợp.
Nhiệt độ bình quân hàng năm thích hợp là 25-29oC.
1.2 Đất đai
Ổi có thể mọc tốt trên nhiều loại đất khác nhau. Đất hơi chua hay hơi
kiềm (pH = 4,5 - 8,2) nhưng thoát nước tốt và giàu chất hữu cơ đều có thể
trồng ổi.
Ổi mọc tốt trên đất phì nhiêu, có cơ cấu nhẹ như đất phù sa, đất cát pha
có tầng canh tác sâu (tối thiểu 0,5m).
II. Giống và kỹ thuật nhân giống
2.1 Giống ổi không hạt (nguồn gốc Thái Lan)
Cây sinh trưởng mạnh, quả thuôn dài khá ổn định, vỏ quả khá láng màu
trắng đến xanh nhạt, thịt quả màu trắng kem, chắc, dòn, hương thơm
trung bình, vị chua ngọt và không hạt (tỉ lệ thịt quả cao >90%). Tỉ lệ đậu quả
biến động trên dưới 60%. Nếu chăm sóc tốt, năng suất có thể đạt khá cao
(năm 1: 10-12kg, năm 2: 20-25kg và năm 3: 35-40kg/cây/năm). Giống ổi này
đang được phát triển và rất được thị trường ưa chuộng.
2.2. Kỹ thuật nhân giống ổi không hạt
- Tuyển chọn cây mẹ tốt của giống tốt để nhân giống: Đúng giống, cây
sai quả và ổn định, quả khá đồng đều, chất lượng ngon, không hay ít sâu
bệnh hại.
- Ổi có thể nhân giống ổi bằng hạt, ghép, giâm cành, giâm rễ,… nhưng
phổ biến nhất là chiết cành. Khi nhân giống với số lượng lớn, có thể trồng
ổi dày trên mặt líp với khoảng cách 0,5-1m để chiết cành. Thời điểm thực
hiện: tháng 3 - 4 Dl để trồng cây vào đầu mùa mưa.
Phương pháp chiết cành: Chọn cành bánh tẻ dài 0,5m (có 1 - 2 cành
2828
ngọn), đường kính 0,5cm có 4 - 5 cặp lá tốt. dùng dao sắc khoanh khắc hai
vòng cách nhau khoảng 1cm, bóc tách bỏ khoanh vỏ nằm giữa hai vòng
khấc này, sau đó dây ny lon buộc lại hoặc để 1-2 ngày cho khô nhựa chỗ
vết khấc rồi dùng vật liệu bó bầu lại. Vật liệu để bó bầu bạn có thể dùng
cám xơ dừa hoặc rể lục bình phơi khô hay đất mùn mặt vườn trộn với phân
chuồng đã được ủ hoai mục theo tỷ lệ 1:1, phun nước cho vật liệu vừa đủ
ẩm rồi đem bó bầu. Sau khi đã chuẩn bị xong vật liệu bạn dùng bao nilon
màu trắng bó bầu lại. Bầu bó lớn cỡ nắm tay là vừa (dài 5-6 cm, rộng 3 -
4cm). Sau khi bó một thời gian rễ sẽ mọc ra trong bầu, chờ cho rễ chuyển
từ mầu trắng sang mầu vàng nâu là có thể cắt hạ bầu. Sau khi cắt hạ xếp
bầu vào chỗ mát, chăm sóc phun tưới nước hàng ngày để nhánh giống
không bị khô héo, chờ cho nhánh giống mọc thêm rễ rồi đem đi trồng
(Hoặc giâm trong bầu đất 1-2 tháng trước khi trồng). Trước khi trồng có
thể cắt tỉa bớt cành lá để giảm bớt sự thoát hơi nước trên lá, cây giống sẽ
không bị héo. Khoảng 8 tháng sau khi trồng thì cây cho quả.
III. Kỹ thuật trồng và chăm sóc
3.1. Thời vụ:
Ở miền Nam, trồng ổi vào đầu mùa mưa (tháng 4-5 Dl) là tốt nhất. Nếu
có điều kiện tưới, không có nguy cơ bị ngập úng thì trồng tháng nào cũng
được.
3.2. Khoảng cách trồng:
- Trường hợp trồng xen (hay trồng lấy ngắn nuôi dài): khoảng cách
trồng cây ổi xen trong vườn cây có múi, măng cụt, chôm chôm, dâu,… để
tăng thu nhập tùy thuộc vào khoảng cách cây trồng chính. Khi cây trồng
chính lớn thì tỉa và đốn bỏ ổi dần.
- Trồng chuyên canh ổi: Những năm đầu ổi mọc chậm, tán nhỏ, có thể
trồng dầy với khoảng cách 2m x 2m để tăng thu nhập. Khi giao tán sẽ tỉa
bỏ bớt để giữ khoảng cách 4m x 4m.
3.3 Cách trồng:
Khi trồng dùng dao cắt đáy bầu, đặt cây xuống giữa mô và mặt bầu
bằng với mặt mô, sau đó rạch theo chiều dọc của bầu để kéo bao nilon lên
và lắp đất lại nén đất xung quanh, cắm cọc giữ chặt cây con. Sau đó dùng
rơm hay cỏ khô đậy kín mô. Tưới nước giữ ẩm cho cây mỗi ngày một lần và
che mát cho cây nếu nắng khô và cây còn yếu.
2929
3.4 Chuẩn bị mô, hố trước khi trồng:
Mặt líp thấp có thể vun mô cao 20-30cm, rộng mô 40-60cm và bón lót
phân hữu cơ hay phân chuồng và lân, tối thiểu 15 ngày trước khi trồng.
Vùng đất cao có thể đào hố 40x40x40 cm và bón lót như trên.
3.5 Chăm sóc:
3.5.1 Tưới nước:
Cây mới trồng cần tưới ngay và thường xuyên giúp cây sinh trưởng tốt
nhất là vào mùa nắng. Trong mùa này, khi cây cho quả cũng cần tưới 2-3
ngày/lần: tưới vừa đủ ướt cây và lưu ý tránh tưới quá nhiều khi quả còn nhỏ
sẽ làm rụng quả. Đất thấp tận dụng nước lớn để tưới tràn (cho nước dâng
vừa tràn qua mặt líp 1-2 giờ, sau đó tháo ra)
3.5.2 Tủ gốc: Vào mùa nắng phủ cỏ khô hay rơm rạ vào gốc để giữ ẩm.
3.5.3 Tỉa cành và xử lý ra hoa ổi:
- Tỉa cành: Mức độ tỉa cành tùy thuộc vào tình hình sinh trưởng, tuổi cây
và mùa vụ để quyết định đốn đau hay cắt nhẹ, cụ thể như sau:
+ Cây khoảng 4 - 6 tháng tuổi cắt bớt đọt những cành mọc xà chừa 3-4
cặp lá hay chừa một cặp phía trên hoa và uốn ngọn những cành mọc vượt
xuống thấp (tạo dạng tán hình cầu hay hình nấm để cây nhận được nhiều
ánh sáng). Khoảng 08 đến 12 tháng có thể thu lứa quả đầu tiên.
+ Sau khi thu hoạch quả, tiến hành cắt tỉa cành sâu bệnh, cành khô, cành
tăm hay cành gầy yếu và cắt ngọn ở độ cao 1m nhằm giúp cây phát triển cành
mới khỏe (cành mập), cây thấp và thông thoáng nhất là khi cây đã giao tán.
+ Cần khống chế chiều cao cây ổi để dễ chăm sóc và thu hoạch quả,
nhất là các vườn trồng ổi chuyên canh. Chiều cao cây 3 - 4 năm tuổi nên
khoảng 1,5m; 5 - 6 năm tuổi cao 1,6 - 1,7m và 7 – 8 năm tuổi cao 2m.
- Xử lý ra hoa ổi: Cây ổi có thể ra hoa và cho quả quanh năm, tuy nhiên
cần xử lý ra hoa để tạo ra sản lượng tập trung nhằm tránh sâu bệnh phá hại
và có giá cao vào một thời điểm nhất định. Việc xử lý để ổi cho quả vào mùa
nắng sẽ tốt hơn vì quả ít bị ruồi đục quả phá hại, có phẩm chất cao hơn.
Phương pháp bấm đọt xử lý ra hoa ổi:
+ Cành ổi chưa ra hoa: dùng kéo bấm bỏ đọt chừa lại 3 cặp lá kép.
+ Cành ổi ra 1 cặp nụ hoa và cây có nhiều cành mang quả: bấm bỏ đọt
nhưng chừa phía trên cặp hoa đó một cặp lá để có thể ra thêm một cặp nụ
mới hay khi cây có
3030
+ Cành ổi có đủ 2 cặp nụ và nhiều cành không cho quả thì cắt đọt trên
cặp nụ 2, không chừa cặp lá nào nữa để cành ổi có thể tập trung dinh
dưỡng nuôi quả.
+ Việc bấm đọt được tiến hành thường xuyên 1-2 tuần/lần.
3.5.4 Bón phân:
- Cây ổi tăng trưởng nhanh, ra hoa và quả liên tục nên đòi hỏi nhiều chất
dinh dưỡng: chất Đạm và Lân cần thiết cho cây phát triển tốt, ra nhánh, ra
hoa và quả phát triển kết hợp với Kali sẽ tăng phẩm chất quả.
- Kỹ thuật bón phân:
a/ Cây chưa cho quả (8 tháng đến 1 năm tuổi):
sử dụng phân NPK 16-16-8 hoặc Đạm, Lân hay DAP kết hợp với Kali, hòa
nước tưới và bón ½ đến 1 tháng/lần với liều lượng 50-200g/gốc/lần bón.
Có thể tăng thêm đạm và lân sau lần tạo tán. Đất trồng bị phèn (pH <5)
phải bón thêm vôi và lân hay phun phân bón lá có tác dụng hạ phèn, giải
độc, ra rễ mạnh (Humate vi lượng, Super Humix…)
b/ Cây cho quả:
- Phân đa lượng (Đạm, Lân, Kali - NPK):
+ Loại phân: Cây đang nuôi quả chủ yếu sử dụng dạng hỗn hợp NPK
(20-20-15, 16-16-8, 12-12-17-2+ TE, 15-15-15). Cây sinh trưởng kém bón
thêm phân đạm và lân giúp tăng ra đọt, đọt mập, ra rễ nhiều và hoa to. Cây
sinh trưởng tốt phải hạn chế hay không bón phân (nhất là phân bón lá) vì
cây sẽ ít hay không ra đọt dẫn đến không ra hoa và cho quả (sử dụng ở các
tháng giá quả thấp). Trước khi thu hoạch 20 ngày có thể tưới hay bón bổ
sung phân Kali Sulphate (Kali trắng) để tăng phẩm chất quả.
+Thời điểm bón phân: Tốt nhất là sau khi bọc quả 7 ngày hay xen kẻ
giữa các lần bấm đọt và định kỳ mỗi tháng 1 lần.
+ Lượng phân: Khoảng 200-500 g/cây/lần bón.
+ Phương pháp: Mùa mưa thường rãi quanh gốc, cách gốc 30-50 cm
theo tán cây và bón ở ngoài sâu, trong hơi cạn. Mùa nắng tốt nhất nên hòa
nước tưới hay bón rãi kết hợp với phủ cỏ hay xới gốc để tránh mất phân.
+ Phân trung lượng (Canxi, Magiê,..): Kết hợp với phân đa lượng hay
sử dụng riêng lẽ, giúp tăng đậu quả, cành mang quả chắc khỏe,... Một số
dạng phân như: NPKMg (12-12-17-2 +TE), Super Canxi, vôi, phân bón lá
kích thích ra hoa- đậu quả,...
3131
+ Phân vi lượng (Boron, kẽm,..): Chủ yếu ở dạng phân bón lá và được
phun qua lá, kết hợp với các lần thuốc sâu (không chung với thuốc trừ
bệnh) giúp tăng đậu quả, cuống quả dai, quả ít dị dạng. Một số loại thường
dùng GA3 (Progibb, 1 tép/bình 8 lít), Super Bo, Kẽm sulphate…
Ngoài ra, phun thuốc bệnh (Antracol 0,2%, Ridomyl Gold 0,2%, Man-
cozeb,…) và thuốc sâu (Regent, Karate,…) 1 tháng/lần. Hàng năm nên bón
thêm phân hữu cơ hoai mục hay hữu cơ vi sinh 5-10kg/cây (phân chuồng
hoai hay vi sinh ủ nấm tricoderma). Thời gian bón tốt nhất là đầu mùa nắng
khi thu hoạch quả xong.
3.5.5 Làm cỏ: Vườn ổi có cho cỏ phát triển hay không là tùy vào quan
điểm của mỗi người. Tuy nhiên, nếu giữ cỏ trên vườn thì rễ ổi sẽ ăn sâu
hơn làm tăng khả năng bị bệnh thối rể đồng thời sẽ tăng canh tranh dinh
dưỡng của cỏ đối với cây ổi. Tuy nhiên, nếu dọn sạch cỏ thì cần tủ gốc để
tránh xói mòn lớp đất mặt vào mùa mưa và tủ giữ ẩm vào mùa nắng.
3.5.6 Bao quả: Trước khi bao quả 1-2 ngày cần phun thuốc phòng
ngừa sâu bệnh hay tỉa bỏ quả dị dạng, bị sâu bệnh gây hại. Thời gian bao
quả tốt nhất khi quả có đường kính 2,5-3 cm. Vật liệu bao quả phổ biến
hiện nay là dùng riêng bao nilon trắng có lổ hổng hai bên đáy hay kết hợp
với lưới xốp (bao quả lê, táo..). Những quả được bao lại sẽ có vỏ quả bóng
đẹp hơn, quả bớt cháy nắng.
IV. Phòng trừ sâu, bệnh
A- Côn trùng và nhên trên cây ổi
1. Sâu đục trái Conogethes punctiferalis
Một số đặc điểm sinh học của sâu đục trái Conogethes punctiferalis
Guenee.
Trứng:
Bầu dục, dài 2 - 2,5mm, trắng trở nên vàng nhạt khi sắp nở. Trứng được
đẻ trên trái, nở vào buổi sáng, mỗi con cái đẻ khoảng 20-30 trứng. Thời gian
ủ trứng 4 – 6 ngày
Ấu trùng:
Tuổi 1 và Tuổi 5 Đầu màu nâu, thân mình màu nâu đỏ, có mang những
u lông tròn và mờ Màu trắng, đầu đen, thân nhiều lông mịn và dài, ở bên
ngoài vỏ trái, chiều dài cơ thể khoảng 6 mm. Màu nâu đậm, đầu nâu, dài
khoảng 19 - 22 mm, giai đoạn này sâu thường ở bên trong trái.
Nhộng màu nâu, dài khoảng 10 - 13 mm. Sâu có thể làm nhộng ngay
3232