Lịch Sử Tư Tưởng trước Marx
Phần Sáu: Nguồn gốc đạo
Gia Tô
Các sách tư sản trình bày tư tưởng Âu châu hiện đại gần như là toàn bộ Gia tô giáo
và triết học Gia Tô. Thực ra tư tưởng hiện đại phát triển theo xu hướng chống Gia
Tô, nhưng trong khuôn khổ đó.
Đạo Gia Tô xuất hiện trong đế quốc La Mã. Sự phát sinh và trưởng thành đi đôi
với sự phát sinh, trưởng thành, suy vong của đế quốc La Mã, và tiêu biểu cho
phong trào xã hội La Mã – tan rã của chế độ nô lệ - phong kiến phát sinh và thanh
hình ở Tây phương. Nó tiêu biểu đặc biệt chính xác cho sự chuyển biến từ nô lệ
qua phong kiến đại diện cho tư tưởng cao nhất của nô lệ và bao trùm chế độ thống
trị phong kiến và cả tư bản nữa. Trong bài này có 3 vấn đề (qua loa) :
I - Phong trào xã hội trong đế quốc La Mã.
1 - Mâu thuẫn căn bản trong đế quốc La Mã.
2 - Sự tan rã của đế quốc La Mã.
II - Nội dung tư tưởng của đạo Gia Tô.
III - Ý nghĩa đạo Gia Tô.
Lịch Sử Tư Tưởng trước Marx
*
* *
Dàn bài Gia Tô.
Xã hội :
- Những mâu thuẫn làm đế quốc La Mã tan rã - thành thị nô lệ - dã man
- Hướng tan rã tất yếu đi sang phong kiến.
- Những đặc điểm.
- Nội dung và sự xây dựng:
+ Đặc điểm nội dung và sự xây dựng
+ Cách mạng: phản ánh trung thành tình trạng xã hội qua nhãn quan những người
nghèo - đặc điểm (lật ngược).
+ Thống trị lợi dụng xuyên tạc trong giai đoạn thứ ba - căn bản của tư tưởng
phong kiến và cả tư sản.
Giá trị: phàn ánh phong trào giải phóng nô lệ và chuyển sang phong kiến
Lịch Sử Tư Tưởng trước Marx
I - PHONG TRÀO XÃ HỘI TRONG ĐẾ QUỐC LA MÃ
1 - Mâu thuẫn căn bản trong đế quốc La Mã.
Mâu thuẫn xã hội
Mâu thuẫn dân tộc, bộ tộc
Mâu thuẫn giữa văn minh chủ nô và thế giới thị tộc («dã man»)
a) Mâu thuẫn xã hội chủ yếu là chủ nô và nô lệ nhưng đã lên một mức cao, phần
những nô lệ trong bộ máy sản xuất trở nên rất lớn. Kinh doanh nô lệ dần dần làm
tiêu tán mọi phương thức lao động tự do (lao động thủ công ở thành thị, và tiểu
nông ở thôn quê, trung nông, phú nông, tiểu địa chủ) nhưng đến đó, kinh doanh nô
lệ đi từ điểm biện chứng: bọn chủ nô lớn trước kia dựa vào chủ nô nhỏ và những
hạng nhân dân tự do mới đủ sức áp bức nô lệ, bây giờ chính nó tiêu diệt chỗ dựa
của nó, chỉ còn một số chủ nô lớn và tay sai của nó là một số vô sản (người tự do
nghèo, không có ăn nhưng không lao động, sống bằng ăn bám), nghĩa là trong đế
quốc La Mã lịch sử xoay chiều. Do mâu thuẫn này nên kinh doanh lớn không tiến
triển được nữa (vì mất chỗ dựa trong cũng như ngoài), nên phải tổ chức những
kiểu đại điền trang tự do có tính chất phong kiến (giải phóng phần nào nô lệ),
nghĩa là phải dựa vào nô lệ, cho nên một số ít đất, cho quyền sở hữu, v. v... gọi là
lệ nông, hình thức phôi thai của nông nô.
Lịch Sử Tư Tưởng trước Marx
- Đạo Gia Tô không đóng vai trò giải phóng nô lệ (Giáo hội đầu tiên kết án khởi
nghĩa nô lệ và nông dân ở Phi châu, Ai Cập: lấy lời Chúa nhưng thực tế khi thành
hình, nó có tổ chức kinh tế nô lệ duy trì lâu hơn ai hết), nhưng nó phản ánh phong
trào đòi giải phóng nô lệ và sự chuyển biến sang một chế độ tiến bộ hơn nhưng
cũng áp bức bóc lột: chế độ phong kiến.
- Đứng về phương diện lịch sử, bấy giờ có nhiều sử gia nhưng không có một tài
liệu nào trong thế kỷ I viết về Gia Tô, mãi thế kỷ II và III mới xuất hiện vấn đề:
Gia Tô có thực hay không?
- Năng suất nô lệ sút kém và tập trung nguy hiểm.
- Tướng tá dã man: chia cho quân lính
b) Mâu thuẫn xã hội: đế quốc La Mã là một hệ thống áp bức bóc lột, do đế quốc
La Mã áp bức bóc lột dã man bộ tộc khác (gọi là các tỉnh) Gaule, Tiểu Á, Hy Lạp.
Đó là nguồn phát triển đồng thời là nguồn mâu thuẫn của đế quốc La Mã, và tuy đi
bóc lột nhưng phải dựa vào họ, vì họ mới sản xuất còn tổ chức ở Ý-đại-lợi sản
xuất kém, chỉ sống bằng nhập cảng ở các tỉnh về, nghĩa là cơ sở về kinh tế ở các
tỉnh, và dần dần cơ sở về quân sự cũng ở ngoài các tỉnh, nó đưa tới kết quả là cơ
sở chính trị cũng ra ngoài - nổi lên giành chính quyền. La Mã bắt buộc phải cho
dân địa phương quyền công dân La Mã - và nước La Mã không có lý do tồn tại
nữa.
Lịch Sử Tư Tưởng trước Marx
c) Mâu thuẫn giữa văn minh chủ nô và những bộ tộc còn ở thời đại thị tộc: trước
kia, trong lúc nó phát triển đế quốc La Mã chiếm cứ thị tộc hay đánh để cướp
người về làm nô lệ - thế giới thị tộc là thế giới làm đế quốc La Mã phát triển,
nhưng đến một lúc La Mã tan rã trong nội bộ, mà đồng thời sự xâm nhập của La
Mã làm các thị tộc tiến triển lên và mạnh mẽ đánh La Mã. La Mã phải mua chuộc
bằng đất đai, càng tiến triển và đánh lại.
Ba phong trào: dân phá sản, dân tộc áp bức dã man đã kết hợp đưa chế độ La Mã
tan rã, và phương thức sản xuất phong kiến thành hình. Ba mâu thuẫn này là
những mâu thuẫn căn bản trong tất cả đế quốc chủ nô, nhưng đối với La Mã nó tới
độ cao nhất và tiêu diệt luôn chế độ chủ nô.
2 - La Mã của đế quốc La Mã - là một quá trình từ từ:
+ Lúc đầu chế độ nô lệ còn mạnh, ưu thế của văn minh La Mã đối với các dân tộc
còn mạnh. Mâu thuẫn chủ yếu còn thống nhất, các dân tộc oán ghét nhưng chưa có
khả năng giải phóng (thế kỷ I). Tới thế kỷ II mâu thuẫn này dần dần phát triển, sự
phân biệt giữa công dân La Mã và các dân tộc địa phương bớt dần, sự đối kháng
bớt đi, cuộc đấu tranh giữa nô lệ và phá sản chống chủ nô trở nên rất mạnh (thế kỷ
II) - mâu thuẫn xã hội là chủ yếu. Tới thế kỷ IV - V, mâu thuẫn văn minh và dã
man là chủ yếu, các dân tộc lấn dần và cuối cùng chiếm cứ đế quốc La Mã.