Luận án Tiến sĩ: Các yếu tố văn hóa trong phim truyện điện ảnh Việt Nam (qua những phim chuyển thể văn học dân gian)

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các ngành nghệ thuật, nhất là điện ảnh. Điện ảnh Việt Nam, với tư cách là một bộ phận của ngành công nghiệp văn hóa, phải đối mặt với thách thức lớn: làm sao vừa hội nhập quốc tế vừa giữ vững và phát huy giá trị văn hóa cốt lõi của dân tộc. Việc khai thác văn học dân gian (VHDG) làm chất liệu để chuyển thể thành phim truyện điện ảnh (PTĐA) được xem là một hướng đi tiềm năng để thể hiện đậm nét các yếu tố văn hóa truyền thống (YTVHTT) và bản sắc dân tộc (BSDT). Tuy nhiên, vẫn còn một khoảng trống trong việc nghiên cứu sâu sắc về cách các YTVHTT này được dịch chuyển, cải biên và ảnh hưởng đến giá trị của PTĐA chuyển thể.

Các nhà nghiên cứu văn hóa, điện ảnh, văn học; sinh viên các chuyên ngành liên quan; nhà làm phim, biên kịch, đạo diễn; và những người quan tâm đến điện ảnh Việt Nam và văn hóa truyền thống.

Luận án này tập trung nghiên cứu chuyên sâu về các yếu tố văn hóa truyền thống (YTVHTT) trong phim truyện điện ảnh Việt Nam (PTĐA VN) được chuyển thể từ văn học dân gian (VHDG). Mục tiêu chính là làm rõ cách thức các YTVHTT này được thể hiện, khai thác và dịch chuyển từ văn bản gốc sang tác phẩm điện ảnh, từ đó chứng minh vai trò quan trọng của bản sắc dân tộc (BSDT) và các giá trị văn hóa truyền thống trong việc định hình diện mạo điện ảnh hiện đại. Nghiên cứu áp dụng phương pháp liên ngành, kết hợp kiến thức từ văn hóa học, lý luận điện ảnh và văn học, sử dụng các cách tiếp cận chỉnh thể và tương đối văn hóa. Luận án tiến hành khảo sát định lượng 8 PTĐA VN chuyển thể VHDG tiêu biểu và các tác phẩm VHDG nguồn tương ứng, sử dụng thống kê và đối chiếu để phân tích đặc điểm, mức độ ảnh hưởng của YTVHTT. Kết quả nghiên cứu không chỉ hệ thống hóa tư liệu và đưa ra cái nhìn toàn diện về biểu hiện của YTVHTT trong PTĐA chuyển thể VHDG, mà còn làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về văn hóa và điện ảnh trong quá trình chuyển thể. Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp kiến thức giá trị cho các nhà làm phim, biên kịch để sáng tạo nên những tác phẩm điện ảnh đậm đà bản sắc dân tộc, góp phần bảo tồn, phát huy di sản văn hóa truyền thống và nâng cao chất lượng của dòng phim chuyển thể tại Việt Nam.