
BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
********
TRƯƠNG THÚY MAI
VAI TRÒ CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ
TRONG GIA ĐÌNH CÔNG NHÂN HIỆN NAY
(NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP KHU CÔNG NGHIỆP BÌNH XUYÊN - TỈNH VĨNH PHÚC)
Chuyên ngành: Văn hóa học
Mã số: 9229040
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC
HÀ NỘI, 2025

Công trình được hoàn thành tại:
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS Lê Ngọc Văn
2. TS. Nguyễn Thị Phương Lan
Phản biện 1: GS.TS. Từ Thị Loan
Viện Nghiên cứu Văn hoá Thăng Long
Phản biện 2: TS. Nguyễn Đình Tuấn
Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới
Phản biện 3: GS.TS. Lê Hồng Lý
Hội Văn nghệ Dân Gian Việt Nam
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sỹ cấp Trường
Tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
Số 418, đường La Thành, Đống Đa, Hà Nội
Vào hồi: … giờ …, ngày … tháng … năm 2025
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
- Thư viện trường Đại học Văn hóa Hà Nội

1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa mạnh mẽ của Việt Nam
cùng với sự phát triển không ngừng của các khu công nghiệp, khu chế xuất,
kéo theo sự phát triển nhanh chóng của các gia đình công nhân. Các gia
đình công nhân không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn là
những đơn vị sản xuất giá trị văn hóa, nơi các giá trị truyền thống và hiện
đại được giao thoa và phát triển. Trong bối cảnh đó, vai trò của người phụ
nữ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết khi họ không còn bị giới hạn trong
những nhiệm vụ truyền thống như nội trợ và chăm sóc con cái mà còn
tham gia tích cực vào lực lượng lao động, đóng góp nguồn thu nhập và
quản lý tài chính của gia đình. Sự chuyển mình này không chỉ tạo ra giá trị
kinh tế mà còn làm thay đổi vai trò của phụ nữ trong gia đình.
Thực tế cho thấy, khu công nghiệp Bình Xuyên là một trong những trung
tâm công nghiệp lớn của tỉnh Vĩnh Phúc, thu hút một lượng lớn lao động nhập
cư, trong đó nữ công nhân chiếm tỷ lệ cao. Họ không chỉ đóng vai trò quan
trọng trong lực lượng lao động sản xuất mà còn đảm nhiệm nhiều trách nhiệm
trong gia đình, từ vai trò làm vợ, làm mẹ, đến việc phụng dưỡng cha mẹ. Tuy
nhiên, chính bối cảnh công nghiệp hóa, môi trường làm việc khắt khe, áp lực
kinh tế và những biến đổi trong đời sống văn hóa gia đình đã tạo ra nhiều
thách thức đối với việc thực hiện vai trò của họ. Mặt khác, Vĩnh Phúc là vùng
đất giàu truyền thống văn hóa nông nghiệp, với nhiều giá trị gia đình mang
đậm dấu ấn làng quê. Khi nữ công nhân rời quê lên làm việc tại khu công
nghiệp, họ phải thích nghi với nhịp sống mới, vừa chịu ảnh hưởng của những
quan niệm truyền thống, vừa chịu tác động của lối sống công nghiệp hiện đại.
Sự giao thoa giữa hai môi trường này đã làm thay đổi cách thức thực hiện vai
trò của họ trong gia đình, đồng thời đặt ra nhiều vấn đề cần nghiên cứu về sự
điều chỉnh, thích nghi và những hệ quả đi kèm.
Chính vì vậy, việc lựa chọn nghiên cứu trường hợp tại khu công nghiệp
Bình Xuyên không chỉ mang ý nghĩa thực tiễn, góp phần nhận diện rõ hơn về
thực trạng đời sống gia đình công nhân, mà còn có ý nghĩa khoa học khi giúp

2
làm sáng tỏ những thay đổi về vai trò giới trong bối cảnh công nghiệp hóa.
Đây là một chủ đề nghiên cứu cấp thiết và thú vị, cung cấp những luận cứ
khoa học xác đáng, góp phần thiết thực trong việc nhận thức về những biến
đổi và xu hướng biến đổi vai trò của người phụ nữ trong xã hội hiện đại.
Sự cấp thiết và thú vị này đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của
nhiều nhà khoa học xã hội trên thế giới và trong nước từ các hướng tiếp
cận chuyên ngành như xã hội học, tâm lý học, nhân học xã hội, hoặc liên
ngành... Tuy nhiên, tiếp cận vấn đề này dưới góc nhìn văn hóa học vẫn là
khoảng trống tri thức. Hơn nữa, vai trò của phụ nữ công nhân trong bối
cảnh bùng nổ các khu công nghiệp, khu chế xuất nhìn bên ngoài rất hiện
đại, văn minh và có đóng góp lớn cho sự chuyển mình về kinh tế, xã hội,
cảnh quan của địa phương, thì đằng sau đó lại ẩn chứa rất nhiều vấn đề
phát triển văn hóa, tiến bộ và công bằng xã hội cần nhận diện, lý giải và
nghiên cứu thấu đáo.
Với những ý nghĩa đó, “Vai trò của người phụ nữ trong gia đình công
nhân hiện nay nghiên cứu trường hợp khu công nghiệp Bình Xuyên, tỉnh
Vĩnh Phúc” được lựa chọn cho đề tài luận án tiến sĩ nhằm cung cấp một
cách nhìn sâu sắc và toàn diện về các vai trò mà phụ nữ đảm nhận, cũng
như những giá trị kinh tế, văn hóa và tinh thần mà họ mang lại cho gia
đình. Nghiên cứu này không chỉ góp phần làm sáng tỏ các khía cạnh cốt
lõi của vai trò phụ nữ trong gia đình công nhân mà còn là một cơ hội cho
phép chúng tôi kiểm chứng tính phổ biến và chính xác của lý thuyết vai
trò được vận dụng trong nghiên cứu liên quan đến vai trò người phụ nữ
trong gia đình với điều kiện thực tiễn của Việt Nam (trường hợp khu công
nghiệp Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc). Bởi vì, mọi lý thuyết suy cho cùng
đều được hình thành từ thực tiễn và thông qua thực tiễn để kiểm chứng
tính đúng đắn của chúng.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở hệ thống lý luận về vai trò của người phụ nữ trong gia đình
và thực tế biểu hiện vai trò của người phụ nữ trong gia đình công nhân tại

3
khu công nghiệp Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc, luận án nhận diện những thay
đổi (sự vận động) về vai trò của người phụ nữ trong gia đình dưới tác động
mang tính đặc thù nghề nghiệp. Từ đó, đưa ra những bàn luận về vai trò, giá
trị của người phụ nữ trong bối cảnh hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu đặt ra, đề tài có các nhiệm vụ nghiên cứu
sau đây:
- Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài.
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận/nghiên cứu đề tài.
- Phân tích, làm rõ vai trò của người phụ nữ trong gia đình công nhân
và những thay đổi vai trò của người phụ nữ trong gia đình công nhân dưới
tác động mang tính đặc thù nghề nghiệp trong bối cảnh hiện nay.
- Phân tích, xác định các vấn đề đặt ra về vai trò cùng với những giá
trị của người phụ nữ trong gia đình công nhân hiện nay.
3. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là vai trò của người phụ nữ trong gia
đình công nhân ở khu công nghiệp Bình Xuyên – tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Khách thể nghiên cứu chủ yếu là các gia đình hạt nhân gồm 2 thế hệ
(cha mẹ và con cái chưa trưởng thành) cùng sống chung (ăn chung, ở
chung, chi tiêu chung) dưới một mái nhà hoặc gia đình có vợ/chồng là
công nhân sống chung cùng bố/mẹ chồng. Những gia đình này có thể cả
hai vợ chồng đều là công nhân; hoặc chỉ có người vợ là công nhân đang
làm việc tại khu công nghiệp Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc; còn người
chồng làm việc ở chỗ khác.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nội dung: Nghiên cứu tập trung tìm hiểu về vai trò của
người phụ nữ trong gia đình công nhân hiện nay trên các khía cạnh: vai trò
người vợ, vai trò người mẹ, vai trò người con (đối với cha mẹ hai bên vợ
chồng); chỉ ra những thay đổi vai trò của người phụ nữ, từ đó nhìn nhận

