Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Các yếu tố văn hóa trong phim truyện điện ảnh Việt Nam (qua những phim chuyển thể văn học dân gian)

Điện ảnh Việt Nam đang trong quá trình chuyển mình, từ một ngành nghệ thuật phục vụ cách mạng sang một bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, đối mặt với thách thức phải vừa làm hài lòng khán giả trong nước vừa vươn ra thị trường quốc tế. Trong bối cảnh này, việc "về nguồn", khai thác các yếu tố văn hóa truyền thống (YTVHTT) và đặc biệt là văn học dân gian (VHDG) đã nổi lên như một hướng đi hiệu quả, giúp xây dựng bản sắc dân tộc cho điện ảnh. Tuy nhiên, việc giải mã và định lượng sự dịch chuyển của các YTVHTT từ VHDG vào phim truyện điện ảnh (PTĐA) vẫn còn là khoảng trống nghiên cứu. Luận án này nhằm mục tiêu phân tích cách thức văn hóa truyền thống được khai thác và biểu hiện, từ đó đánh giá vai trò và sự tác động của chúng đối với PTĐA Việt Nam.

Các nhà nghiên cứu văn hóa học, điện ảnh, văn học, các đạo diễn, nhà sản xuất phim quan tâm đến việc khai thác giá trị văn hóa truyền thống và bản sắc dân tộc trong điện ảnh.

Luận án đi sâu nghiên cứu các yếu tố văn hóa truyền thống (YTVHTT) được chuyển thể từ văn học dân gian (VHDG) vào phim truyện điện ảnh (PTĐA) Việt Nam. Bối cảnh nghiên cứu là sự phát triển của điện ảnh Việt Nam trong 60 năm, khi ngành này tìm cách xây dựng bản sắc dân tộc và nâng cao giá trị nghệ thuật thông qua nguồn tài nguyên văn hóa phong phú. Luận án sử dụng phương pháp liên ngành, kết hợp tri thức văn hóa học, lý luận điện ảnh và văn học, với các cách tiếp cận chỉnh thể và tương đối văn hóa, cùng các phương pháp khảo sát văn bản, định lượng, so sánh đối chiếu. Mục tiêu chính là nhận diện, phân tích và đánh giá sự dịch chuyển, biến đổi của YTVHTT trong 8 tác phẩm PTĐA chuyển thể từ VHDG, đồng thời chỉ ra những vấn đề còn tồn tại và xu hướng phát triển. Nghiên cứu này đóng góp vào việc hệ thống hóa tư liệu, làm rõ các vấn đề lý luận về văn hóa và điện ảnh trong quá trình chuyển thể, cung cấp kiến thức bổ trợ cho các nhà làm phim trong việc sáng tạo tác phẩm đậm đà bản sắc dân tộc và giúp độc giả có cái nhìn toàn diện hơn về sự tương tác giữa văn hóa truyền thống và nghệ thuật điện ảnh hiện đại.