Luận án Tiến sĩ: Quản lý di tích quốc gia đặc biệt ở tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh)

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa (DSVH) là nhiệm vụ chiến lược. Đặc biệt, các di tích quốc gia đặc biệt (DTQGĐB) mang ý nghĩa lịch sử, văn hóa, khoa học sâu sắc, đòi hỏi công tác quản lý chuyên nghiệp và hiệu quả. Luận án này tập trung vào thực trạng quản lý các DTQGĐB tại tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh) – một địa phương giàu tiềm năng di sản nhưng cũng đối mặt nhiều thách thức. Việc nghiên cứu mối quan hệ, xung đột và quá tải vai trò giữa Nhà nước và cộng đồng trong bối cảnh thay đổi hành chính là thiết yếu, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện và đề xuất các giải pháp tối ưu cho việc bảo tồn và phát triển bền vững các giá trị di sản.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, quản lý văn hóa và di sản, cán bộ quản lý di tích ở cấp trung ương và địa phương, và cộng đồng quan tâm đến bảo tồn di sản.

Luận án tiến sĩ này khảo sát sâu rộng thực trạng quản lý di tích quốc gia đặc biệt (DTQGĐB) tại tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh), tập trung vào ba di tích tiêu biểu: Địa điểm Chiến thắng Xương Giang, Những địa điểm Khởi nghĩa Yên Thế và ATK II Hiệp Hòa. Nghiên cứu sử dụng lý thuyết vai trò để phân tích mối quan hệ đa chiều, sự phối hợp, xung đột và quá tải vai trò giữa Nhà nước và cộng đồng trong hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di tích từ năm 2020 đến 2025. Bằng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, bao gồm khảo sát, điền dã và phỏng vấn chuyên gia, luận án làm rõ những bất cập trong phân cấp quản lý, cơ chế phối hợp liên ngành, huy động nguồn lực xã hội hóa và vai trò mờ nhạt của cộng đồng địa phương. Đặc biệt, nghiên cứu này còn xem xét tác động của sự kiện sáp nhập hành chính hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh, từ đó chỉ ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý văn hóa. Các giải pháp đề xuất không chỉ hướng đến việc nâng cao hiệu quả quản lý DTQGĐB thông qua việc làm rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể, mà còn góp phần xây dựng định hướng chính sách phù hợp với bối cảnh chuyển đổi hành chính, đảm bảo sự phát triển bền vững của di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Nghiên cứu này có giá trị thực tiễn cao, cung cấp bức tranh sinh động và gợi mở ứng dụng lý thuyết vai trò trong quản lý di sản cho các địa phương có điều kiện tương tự.