Luận án Tiến sĩ: Quyền văn hóa tại các khu di sản thế giới ở Việt Nam

Di sản thế giới UNESCO được công nhận là tài sản độc nhất, không thể thay thế, mang giá trị bảo tồn toàn cầu. Tại Việt Nam, các "Khu di sản thế giới" tuy đã đạt được nhiều thành tựu trong bảo tồn, nhưng vẫn đối mặt với những thách thức đáng kể, đặc biệt là mâu thuẫn phát sinh giữa yêu cầu bảo tồn và quyền lợi của cộng đồng dân cư. Cách tiếp cận truyền thống thường tập trung vào giá trị vật thể, ít chú trọng đến "Quyền văn hóa" và vai trò chủ thể của người dân địa phương. Trong bối cảnh các chính sách quốc tế và UNESCO ngày càng nhấn mạnh cách tiếp cận dựa trên quyền con người trong quản lý di sản, việc nghiên cứu sâu sắc về "Quyền văn hóa" tại các khu vực này trở nên cấp thiết. Luận án này đặt mục tiêu làm rõ tầm quan trọng của quyền văn hóa, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp để thúc đẩy nhận thức, thực thi quyền này, góp phần vào sự "phát triển bền vững" của di sản và cộng đồng.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, quản lý di sản văn hóa, và cộng đồng dân cư tại các khu di sản thế giới, cùng các tổ chức quốc tế liên quan đến bảo tồn di sản và quyền con người.

Luận án này cung cấp một nghiên cứu toàn diện về "Quyền văn hóa" tại các "Khu di sản thế giới ở Việt Nam", tập trung vào việc nhận diện, đánh giá và thúc đẩy việc thực thi quyền này trong bối cảnh phát triển bền vững. Nghiên cứu xuất phát từ thực trạng các khu di sản tại Việt Nam đối mặt với mâu thuẫn giữa bảo tồn và quyền lợi của cộng đồng địa phương, cũng như sự thiếu vắng các nghiên cứu khoa học chuyên sâu về quyền văn hóa. Về phương pháp luận và tiếp cận, Luận án áp dụng quan điểm "Con người là trung tâm" và coi "Quyền văn hóa" là một trụ cột quyền con người cơ bản. Phương pháp nghiên cứu đa dạng bao gồm tổng hợp và phân tích tài liệu để xây dựng cơ sở lý luận và khung phân tích; nghiên cứu trường hợp chuyên sâu tại ba khu di sản tiêu biểu: Đô thị cổ Hội An, Vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng và Quần thể danh thắng Tràng An, đại diện cho ba loại hình di sản khác nhau; khảo sát thực địa, phỏng vấn sâu các chuyên gia trong nước và quốc tế, cũng như cộng đồng cư dân; và phương pháp so sánh để rút ra bài học kinh nghiệm. Luận án cũng sử dụng cách tiếp cận liên ngành, kết hợp quản lý văn hóa dựa trên quyền, lịch sử học, kinh tế học và thống kê. Giá trị ứng dụng và hàm ý của Luận án rất lớn. Về mặt khoa học, đây là công trình đầu tiên hệ thống hóa lý luận và định nghĩa rõ nội hàm quyền văn hóa trong bối cảnh di sản thế giới tại Việt Nam. Về thực tiễn, Luận án cung cấp bức tranh chi tiết về thành tựu, sáng kiến, hạn chế trong thực thi quyền văn hóa tại các khu vực nghiên cứu, từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng. Khung đánh giá định lượng được xây dựng có thể trở thành công cụ hữu ích cho việc báo cáo quốc tế, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà quản lý và chủ thể văn hóa, góp phần bảo tồn di sản và "phát triển bền vững" của quốc gia.