Luận án Tiến sĩ: Thơ văn đi sứ phương Tây trong văn học trung đại Việt Nam

Trong bối cảnh lịch sử Việt Nam cận đại, hoạt động bang giao thông qua các chuyến đi sứ đóng vai trò trung yếu, tạo tiền đề cho sự hình thành một bộ phận văn học độc đáo: thơ văn đi sứ. Đặc biệt, “Thơ văn đi sứ phương Tây” (TVĐSPT) ra đời vào khoảng giữa thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, phản ánh cái nhìn của trí thức Việt Nam về thế giới phương Tây và các vùng thuộc địa Á – Phi trong giai đoạn chuyển mình giữa trung đại và hiện đại. Dù mang giá trị lịch sử, địa lý, văn hóa sâu sắc và cung cấp tư liệu quý về sự giao thoa văn hóa, mảng đề tài này vẫn chưa được nghiên cứu toàn diện như các chuyến đi sứ phương Bắc. Luận án này đặt mục tiêu lấp đầy khoảng trống đó, khám phá giá trị đa diện của TVĐSPT trong văn học trung đại Việt Nam.

Các nhà nghiên cứu văn học, lịch sử, văn hóa, sinh viên và giảng viên ngành Ngữ văn, đặc biệt là những người quan tâm đến văn học trung đại Việt Nam và mối quan hệ văn hóa Việt – Tây.

Luận án tập trung phác thảo diện mạo toàn diện của “Thơ văn đi sứ phương Tây” (TVĐSPT) trong Văn học trung đại Việt Nam (VHTĐVN) vào nửa cuối thế kỷ XIX. Nghiên cứu này bao quát các khía cạnh từ tình hình tiếp nhận, bối cảnh lịch sử, tình hình tư liệu đến đặc điểm thể loại, ngôn ngữ – văn tự, cũng như những trải nghiệm và hình dung về thế giới của các sứ thần. Để đạt được mục tiêu này, luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu văn học sử để định vị TVĐSPT trong tiến trình VHTĐVN, phương pháp loại hình để phân tích các nhóm tác giả và tác phẩm, phương pháp liên văn bản để giải mã ý nghĩa tác phẩm trong mạng lưới văn bản liên quan, phương pháp liên ngành để nhìn nhận TVĐSPT từ nhiều góc độ (văn học, lịch sử, văn hóa), phương pháp văn bản học để xử lý và xác định thiện bản tư liệu, và phương pháp phân tích tác phẩm văn học để làm rõ nội dung và nghệ thuật. Luận án mang lại đóng góp mới bằng việc sưu tầm, hệ thống hóa và bổ khuyết di sản TVĐSPT, cung cấp một danh mục hoàn chỉnh các tác phẩm hiện tồn. Đây là công trình đầu tiên tiếp cận toàn diện TVĐSPT từ góc độ văn học, lấp đầy khoảng trống trong nghiên cứu VHTĐVN và tư liệu bang giao Pháp – Việt thời hậu kì trung đại, đồng thời tái hiện những thành tựu và giá trị của bộ phận văn học này trong bối cảnh chính trị - văn hóa cuối thế kỷ XIX. Cuối cùng, luận án phác thảo một diện mạo hoàn thiện hơn về thơ văn của các sứ thần Việt Nam, góp phần làm hiển lộ nhiều quan điểm và động lực tinh thần của trí thức Việt Nam trong giai đoạn giao thời Đông – Tây.