1
A. GII THIU LUN ÁN
1. Đặt vấn đề
Tập luyện thể thao chuyên nghiệp hoặc không chuyên mang lại
rất nhiều lợi ích về sức khỏe, duy trì sức bền sự dẻo dai của hệ
thống - khớp, sức khỏe tốt sẽ tạo điều kiện cho trí tuệ phát triển,
từ đó thể học tập, làm việc tốt hơn, dễ dàng tham gia các hoạt
động cộng đồng hình thành nhân cách. Đặc biệt thể thao đóng vai
trò to lớn trong việc nối kết các quốc gia trên châu lục thể thao
cũng một nghề nghiệp ngày nay nhiều người lựa chọn. Chính
vậy số người tập luyện thể thao, các trung tâm, sân bãi phục vụ
cho thể thao ngày càng tăng. Song song đó chấn thương thể thao
cũng ngày càng tăng, nguyên nhân thể do tập luyện sai phương
pháp hoặc tai nạn trong thể thao như va chạm, té, tập luyện quá tải.
Phần lớn các chấn thương tập trung hệ xương khớp tổn
thương dây chằng một trong những tổn thương rất thường gặp
người tập luyện thể thao (NTLTT). Tuy nhiên, tổn thương dễ bị chẩn
đoán bỏ sót đứt bán phần dây chằng chéo trước (DCCT), nghĩa
dây chằng vẫn còn sự liên tục một phần của cấu trúc, trường hợp này
rất khó thuyết phục bệnh nhân đồng ý phẫu thuật (PT) do chức năng
khớp gối vẫn còn hoạt động trong giới hạn họ cảm thấy chấp
nhận được. Nếu tổn thương này kéo dài trong thời gian lâu thể
gây đứt hoàn toàn DCCT thể gây thoái hóa khớp. Một do
khác, nếu PT phá bỏ hoàn toàn dây chằng bị tổn thương để làm lại
một dây chằng mới trải qua một khoảng thời gian khá dài để hồi
phục sau mổ là một thiệt thòi cho NTLTT.
Những năm gần đây, sinh học tái sinh phát triển nhanh chóng
dần chiếm lĩnh vị trí hàng đầu trong nghiên cứu ứng dụng điều trị
2
lâm sàng như huyết tương giàu tiểu cầu (HTGTC), tế bào gốc trung
mô, sóng xung kích ngoài thể. HTGTC một chế phẩm tmáu
tự thân chứa một lượng lớn các yếu tố tăng trưởng tác dụng
làm lành cấu trúc sợi của gân hoặc dây chằng bị tổn thương.
Biện pháp hồi phục sớm sẽ tránh được các biến chứng gây cản trở
quá trình hồi phục, sớm đưa vận động viên (VĐV) trở lại tập luyện
thi đấu. Ngay cả khi những chấn thương đã được xử ttốt bằng
PT hoặc bằng các phương pháp khác nhưng phương pháp phục hồi
không đúng kịp thời cũng có thể đưa tới kết quả không như mong
muốn.
Câu hỏi được đặt ra ứng dụng HTGTC cho các trường hợp đứt
bán phần DCCT giúp làm lành hoàn toàn DCCT không cần
phải tái tạo DCCT ứng dụng một số bài tập phục hồi thích hợp
khả năng rút ngắn thời gian phục hồi chức năng của DCCT nói riêng
hay khớp gối nói chung hay không?
Do vậy, để trả lời các câu hỏi trên, chúng tôi lựa chọn đề tài:
“Nghiên cứu một số bài tập kết hợp ứng dụng HTGTC nhằm điều trị
phục hồi chức năng khớp gối bị đứt bán phần DCCT của người
tập luyện thể thao”.
Mục đích nghiên cứu
ng dng mt s bài tp phc hi kết hp ng dng HTGTC cho
vic làm lành DCCT nhằm đưa người tp luyn th thao tr v hot
động th thao sớm hơn.
Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu 1: Đánh giá hiện trạng đứt bán phần DCCT của người
tập luyện thể thao đến khám điều trị tại Bệnh viện Tân Sơn Nhất
và Bệnh viện An Sinh Thành phố Hồ Chí Minh
3
Mc tiêu 2: La chn mt s bài tp phc hồi sau PT đứt bán
phn DCCT người tp luyn th thao ti Thành ph H Chí Minh
Mc tiêu 3: ng dng mt s bài tp kết hp huyết tương giàu
tiu cu nhằm điều tr và phc hi chức năng khớp gi sau phu thut
đứt bán phn DCCT của người tp luyn th thao ti Thành ph H
Chí Minh
2. Những đóng góp mới ca lun án
1. Kết qu kho sát hin trng BN b đứt bán phn DCCT lun án
đã khảo sát ti Bnh viện Tân Sơn Nhất, An Sinh t 2019 2021:
Trong s 33 BN, BN n chiếm t l cao hơn (57.58%); BN tham gia
môn chy b bóng đá chiếm t l cao nhất (85, 27%); đa số chn
thương không do va chạm (chiếm t l 84,85%); độ tui 21 - 40
chiếm t l cao nhất (69,69%); đại đa s BN đều tổn thương đi
kèm, trong đó tổn thương sụn chêm chiếm t l cao nht (75.75%).
Đa số mức độ đau ở mc trung bình, gi lng mức độ 1, chức năng
khp gi mc trung bình. Trên thc tế, tổn thương này s nh
hưởng không nh đến hiu sut hoạt động th thao ca bnh nhân.
Đồng thi dẫn đến nguy tổn thương DCCT nặng n. Do đó cần
có bin pháp can thip sớm để tránh điều này và giúp BN sm tr li
hoạt động TDTT bình thường.
2. Qua 4 bước đảm bo tính logic, khoa hc, luận án đã lựa chn
được 26 bài tp (BT) phc hi sau PT đứt bán phn DCCT cho
NTLTT ti TP.HCM. Gm 7 nhóm BT: nhóm bài tập tăng độ mm
do của cơ; nhóm bài tp ROM (tầm độ khp) theo tng mức độ;
nhóm bài tập tăng sức mạnh ; nhóm bài tập thăng bằng; nhóm bài
tp cm th bn th; nhóm bài tập tăng s linh hot (nhanh nhn)
nhóm bài tập có liên quan đến môn th thao.
4
Ngoài ra, lun án đã xây dựng được quy trình ng dng các nhóm
BT gồm 4 giai đoạn tương thích với quá trình lành của phương
pháp HTGTC: giai đoạn 1 (t 1 đến 7 ngày) sau phu thut, giai đoạn
2 (t tuần 2 đến tun 5), giai đoạn 3 (t tun 6 đến tun 9) giai
đoạn 4 (t tuần 10 đến tun 13).
3. Luận án đã ng dng HTGTC 7 nhóm BT (gm 26 BT)
nhằm điều tr và phc hi chức năng khớp gi b đứt bán phn DCCT
ca NTLTT. Kết qu cho thấy, người bệnh đã s hi phc tt,
không có biến chng, thi gian tr lại TT được rút ngn so vi PT tái
to DCCT (80% BN đã trở li tp luyn TT sau 13 tun so vi 6
tháng ca các nghiên cứu đã tham khỏa phần trên). Điều này khng
định thêm ch định điu tr dt bán phn DCCT bng HTGTC s thu
v kết qu tt trong thi gian ngn. Kết qu nghiên cu chng t
phương pháp HTGTC bài tp phc hi lun án la chn
ng dụng đã có hiệu qu tt.
3. Cu trúc ca lun án:
Luận án được trình bày trong 140 trang bao gm phần: Đặt vấn đề
(3 trang); các ni dung chính ca luận án: Chương 1: Tng quan các
vấn đề nghiên cu (51 trang); Chương 2: Đối tượng, phương pháp và
t chc nghiên cu (14 trang); Chương 3: Kết qu nghiên cu và bàn
lun (70 trang); Phn kết lun kiến ngh (2 trang). Trong lun án
43 bng, 4 biểu đồ, 1 sơ đồ và 50 hình v. Ngoài ra, luận án đã sử
dng 189 tài liu tham khảo trong đó 17 tài liu viết bng tiếng
Vit, 172 tài liu tiếng Anh và Phn ph lc.
5
B. NI DUNG CA LUN ÁN
Chƣơng 1: TNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CU
1.1. Đặc điểm giải phẫu chức năng khớp gối
1.1.1. Cấu trúc hệ thống cơ chắc khỏe bao quanh khớp gối
1.1.2. Vai trò của các cơ quanh gối đối với DCCT
1.1.3. Giải phẫu DCCT
1.1.4. Cơ chế chấn thương DCCT
1.1.5. Đứt bán phần DCCT
1.2. Huyết tƣơng giàu tiểu cầu
1.2.1. Định nghĩa
1.2.2. Giá trị sinh học của HTGTC đối với xương
khớp
1.3. Phục hồi chức năng và bài tập phục hồi sau chấn thƣơng cho
ngƣời tập luyện thể thao
1.3.1. Phục hồi chức năng
1.3.2. Vận động trị liệu
1.3.3. Phục hồi chức năng và vận động trị liệu trong thể thao
1.3.4. Bài tập phục hồi chức năng
1.3.5. Sinh cơ học cử động
1.3.6. Phục hồi chức năng sau PT tái tạo DCCT của khớp gối
1.4. Một số nghiên cứu trong và ngoài nƣớc