LUẬN VĂN:
Tìm hiểu qui trình kiểm toán chu trình
mua hàng – thanh toán trong kiểm toán
báo cáo tài chính do VACO thực hiện
Lời mở đầu
Trong 15 năm qua, Việt Nam thực hiện công cuộc đổi mới sang nền kinh tế thị
trường định hướng XHCN đã tạo ra động lực mạnh mẽ phát triển kinh tế đất nước. Là một
bộ phận của nền kinh tế, việc hình thành và phát triển thị trường dịch vụ kế toán – kiểm
toán vừa là tất yếu khách quan của kinh tế thị trường vừa là bộ phận cấu thành quan trọng
của hệ thống công cụ quản lý vĩ mô nền kinh tế – tài chính và đóng vai trò tích cực trong
việc phát triển nền kinh tế xã hội.
Hoạt động dịch vụ kế toán – kiểm toán là nhu cầu cần thiết, trước hết là vì lợi ích
của bản thân doanh nghiệp, của các nhà đầu tư trong và ngoài nước, lợi ích của chủ sở hữu
vốn, các chủ nợ, lợi ích và yêu cầu của Nhà nước. Người sử dụng kết quả kiểm toán phải
được đảm bảo rằng những thông tin họ được cung cấp là trung thực, khách quan, có độ tin
cậy cao và phù hợp với các nguyên tắc kế toán chung đã được thừa nhận để làm căn cứ
cho các quyết định kinh tế hoặc thực thi trách nhiệm quản lý, giám sát của mình.
Chất lượng cuộc kiểm toán mà xét đến ở đây là chất lượng kiểm toán báo cáo tài
chính (BCTC) lại là sản phẩm tổng hợp do kết quả kiểm toán các chu trình nghiệp vụ riêng
biệt mang lại. Trong đó, chất lượng của kiểm toán chu trình mua hàng- thanh toán có ảnh
hưởng quyết định đến chất lượng của toàn bộ cuộc kiểm toán BCTC.
Xuất phát từ lý do trên, trong thời gian thực tập tại Công ty kiểm toán Việt Nam
(VACO, em đã lựa chọn đề tài “Tìm hiểu qui trình kiểm toán chu trình mua hàng –
thanh toán trong kiểm toán báo cáo tài chính do VACO thực hiện” cho chuyên đề tốt
nghiệp của mình. Việc nghiên cứu đề tài này là hết sức cần thiết nhằm hệ thống hoá và đưa
ra các quan điểm mới cho quy trình kiểm toán chu trình này.
Dựa trên kiến thức đã học và quan sát thực tế trong thời gian thực tập, chuyên đề
tập trung nghiên cứu: cơ sở lý luận về quy trình kiểm toán chu trình mua hàng và thanh
toán, tìm hiểu và đánh giá thực trạng công tác kiểm toán chu trình này do VACO thực hiện
tại hai đơn vị khách hàng là Công ty đá quý Việt Nhật Viko và Nhà máy thuốc lá Thắng
Lợi, từ đó rút ra một số bài học kinh nghiệm và đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện
và nâng cao chất lượng kiểm toán chu trình mua hàng và thanh toán trong kiểm toán
BCTC của VACO.
Để thể hiện được các nội dung trên, ngoài lời mở đầu và kết luận, chuyên đề bao
gồm 3 phần:
Phần I: Cơ sơ lý luận về kiểm toán chu trình mua hàng và thanh toán trong kiểm
toán Báo cáo tài chính
Phần II: Thực tiễn kiểm toán chu trình mua hàng và thanh toán trong kiểm toán
Báo cáo tài chính do VACO thực hiện
Phần III: Bài học kinh nghiệm và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy trình kiểm
toán chu trình mua hàng và thanh toán trong kiểm toán Báo cáo tài chính do VACO thực
hiện
phần I
Cơ sở lí luận về kiểm toán chu trình mua hàng và thanh toán
trong kiểm toán báo cáo tài chính
I. Chu trình mua hàng – thanh toán với vấn đề kiểm toán
1. Bản chất của chu trình mua hàng – thanh toán
Chu trình mua hàng – thanh toán bao gồm các quyết định và các quá trình cần thiết
để có hàng hoá, dịch vụ cho quá trình hoạt động, sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Chu trình thường được bắt đầu bằng việc lập một đơn đặt mua của người có trách nhiệm
tại bộ phận cần hàng hoá hay dịch vụ và kết thúc bằng việc thanh toán cho nhà cung cấp về
hàng hoá hay dịch vụ nhận được.
Quá trình mua vào của hàng hoá hay dịch vụ bao gồm những khoản mục như
nguyên vật liệu, máy móc thiết bị, vật tư, điện nước, sửa chữa và bảo trì. Chu trình này
không bao gồm quá trình mua vào và thanh toán các dịch vụ lao động hoặc những sự
chuyển nhượng và phân bổ của chi phí ở bên trong tổ chức.
Sơ đồ 1.1: Các tài khoản trong chu trình mua hàng và thanh toán
Kiểm toán chu trình mua hàng và thanh toán thực chất là việc kiểm tra, đánh giá số
dư của các tài khoản trên Bảng cân đối kế toán. Như đã phân tích ở trên, chu trình mua
hàng và thanh toán liên quan đến rất nhiều tài khoản trên bảng cân đối kế toán như: các tài
Tiền mặt, TGNH Vật tư, hàng hoá
Phải trả ngư
ời
bán
Vật tư, hàng hoá
Thu nhập tài
chính
Tài sản cố định
Chi phí SXKD
Chi phí trích
trư
ớc
ứng trước tiền cho
người bán hoặc trả
Mua hàng nhập kho
Đầu tư tài sản cố định
Mua hàng hoá, dịch
vụ xuất dùng ngay
Bảo hiểm trích trước
Chiết khấu mua
hàng được
Hàng trả lại
hoặc được giảm
khoản trong các khoản mục vốn bằng tiền, hàng tồn kho, nợ phải trả. Số lượng các tài
khoản liên quan và chịu ảnh hưởng bởi chu trình mua hàng và thanh toán được thể hiện
qua sơ đồ 1.1 . Tuy nhiên, quá trình mua hàng trong chu trình mua hàng và thanh toán có
hai loại: Mua hàng trả tiền ngay và mua hàng trả chậm. Sơ đồ 1.1 chỉ minh hoạ cho trường
hợp mua hàng trả chậm.
2. Chức năng của chu trình mua hàng – thanh toán
2.1. Xử lý các đơn đặt mua hàng hoá hay dịch vụ
Đây là chức năng quan trọng trong chu trình mua hàng và thanh toán. Các bước
công việc cần thực hiện trong chức năng này bao gồm:
- Xác định nhu cầu hàng hoá, dịch vụ cần cung cấp: Thông thường mỗi doanh
nghiệp thường có một bộ phận chuyên nghiên cứu nhu cầu nguyên vật liệu, công cụ, dụng
cụ cần thiết cho sản xuất gọi là bộ phận kế hoạch. Bộ phận này có nhiệm vụ lên kế hoạch,
cung ứng đảm bảo cung cấp đầy đủ các yếu tố đầu vào để quá trình sản xuất được liên tục
nhưng đồng thời cũng không quá nhiều gây ứ đọng vốn ảnh hưởng đến hoạt động kinh
doanh của doanh nghiệp.
- Lập đơn yêu cầu mua hàng: Sau khi đã lên kế hoạch cung ứng, bộ phận kế hoạch sẽ
lập đơn yêu cầu mua hàng để trình Giám đốc hoặc người có thẩm quyền ký duyệt. Sau đó,
đơn yêu cầu mua hàng này sẽ được chuyển cho bộ phận mua hàng.
- Tìm nhà cung cấp: Bộ phận mua hàng căn cứ vào đơn yêu cầu mua hàng này để
xem xét, tìm kiếm nhà cung cấp. Về nguyên tắc, trước khi quyết định mua một mặt hàng
nào thì cũng phải tìm hiểu đơn chào hàng của nhiều nhà cung cấp khác nhau để lựa chọn
nhà cung cấp thích hợp nhất.
- Lựa chọn nhà cung cấp: Sau khi đã xem xét đơn chào hàng của các nhà cung cấp
khác nhau, đơn vị sẽ chọn ra một nhà cung cấp phù hợp nhất. Sự lựa chọn này căn cứ vào
giá cả, chất lượng của hàng hoá, các điều kiện ưu đãi như chiết khấu thương mại, chiết
khấu thanh toán, phương thức thanh toán...
- Giao đơn đặt hàng: Đơn đặt hàng là một loại chứng từ trong đó ghi rõ loại hàng, số
lượng, các thông tin liên quan đến hàng hoá mà doanh nghiệp có ý định mua vào. Tất cả
các đơn đặt hàng đều phải đánh số trước, có đầy đủ chữ ký của những người có thẩm