LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Xếp hạng tín dụng là một trong những công cụ quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả
mà các NHTM đang áp dụng. Tuy nhiên, hệ thống XHTD khách hàng hiện nay của một
số NHTM vẫn còn hạn chế, không phù hợp với chuẩn mực quốc tế và thực tiễn tại Việt
Nam nên kết quả xếp hạng chưa phản ánh đúng tình hình khách hàng, gây nhiều khó
khăn cho công tác quản trị. Do vậy, việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống XHTD phù
hợp với chuẩn mực quốc tế và thực tiễn Việt Nam là rất cấp thiết, đang được Ngân hàng
Nhà nước (NHNN) và các NHTM đặc biệt quan tâm.
Hiện tại, phân khúc KHCN đang phát triển rất mạnh mẽ tại thị trường Việt Nam
nói chung và Ngân hàng TMCP Quân đội nói riêng. Để tương xứng với sự tăng trưởng
này, MB đã và đang rất chú trọng đến công tác XHTD. Xuất phát từ thực tiễn như vậy,
tôi xin chọn đề tài “Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng cá nhân tại
Ngân hàng TMCP Quân đội” cho luận văn của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Luận văn hướng tới 2 mục tiêu sau đây:
2.1. Trình bày cơ sở lý thuyết về xếp hạng tín dụng cá nhân, hệ thống xếp hạng vànhững
chuẩn mực của Basel II về XHTD.
2.2. Phân tích đánh giá hệ thống xếp hạng tín dụng cá nhân tại Ngân hàng Quân đội, đề
xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng cá nhân của ngân hàng.
3. Cấu trúc luận văn
Chƣơng 1: Tổng quan về xếp hạng tín dụng
Chƣơng 2: Thực trạng hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng cá nhân tại Ngân
hàng Quân Đội
Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng cá nhân
tại Ngân hàng Quân Đội
CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG
Ở chương một, luận văn đưa ra lý thuyết về xếp hạng và hệ thống xếp hạng tín
dụng trong đó tập trung trình bày những chuẩn mực về xếp hạng tín dụng theo Basel II
như là cơ sở để đưa ra những đánh giá và giải pháp cho hệ thống xếp hạng tín dụng khách
hàng cá nhân tại MB trong những chương tiếp theo.
1. Lý thuyết về xếp hạng tín dụng và hệ thống xếp hạng tín dụng
XHTD là việc đưa ra nhận định về mức độ tín nhiệm đối với trách nhiệm tài
chính; hoặc đánh giá mức độ rủi ro tín dụng phụ thuộc các yếu tố bao gồm năng lực đáp
ứng các cam kết tài chính, khả năng vỡ nợ và thiện chí trả nợ của người đi vay.
Hệ thống XHTD không chỉ bao gồm các mô hình XHTDmà còn là một hệ thống
phức tạp phản ánh các mối quan hệ giữa danh mục tín dụng của ngân hàng, các mô hình
xếp hạng, các quy trình chính sách và việc vận hành hệ thống.
Những nội dung cốt lõi của một hệ thóng xếp hạng:
a. Mô hình xếp hạng
Hiện nay có hai phương pháp phổ biến khi xây dựng mô hình xếp hạng tín dụng là
phương pháp thống kê và phương pháp chuyên gia trong đó phương pháp thống kê được
sử dụng rộng rãi với độ chính xác và tin cậy cao, cũng như hạn chế được những kết luận
mang tính chủ quan từ phương pháp chuyên gia.
Mô hình toán học thường được sử dụng khi xây dựng mô hình XHTD là mô hình
Logit.
b. Quy trình xếp hạng
Quy trình xếp hạng tín dụng thường bao gồm 4 bước:
- Bước 1: Thu thập thông tin
- Bước 2: Phân tích và chấm điểm các tiêu chí xếp hạng
- Bước 3: Phê duyệt và sử dụng kết quả xếp hạng
- Bước 4: Theo dõi kết quả xếp hạng và điều chỉnh mô hình xếp hạng
c. Hệ thống công nghệ thông tin
Hệ thống công nghệ thông tin là tổng hợp các yếu tố như phần mềm, phần cứng
cần thiết cho việc xây dựng, triển khai và vận hành hệ thống XHTD. Thông qua hệ thống
công nghệ thông tin, các mô hình xếp hạng được triển khai và áp dụng một cách minh
bạch, rộng rãi, dễ sử dụng ở quy mô toàn ngân hàng.
2. Quy trình phát triển mô hình xếp hạng theo chuẩn mực của Basel II
Mặc dù không đề cập đến quy trình chi tiết xây dựng mô hình XHTD, tuy nhiên
dựa trên những yêu cầu của Basel II, một quy trình phát triển mô hình XHTD chuẩn mực
đã được xây dựng, và được rất nhiều tổ chức uy tín sử dụng.
Theo đó, khi xây dựng mô hình, ngân hàng cần tuân theo 3 bước
a. Quản lý dữ liệu
Quản lý dữ liệu là giai đoạn đầu tiên và là giai đoạn tiên quyết ảnh hưởng đến sự
thành công của một mô hình xếp hạng. Đây là giai đoạn cán bộ xây dựng mô hình thực
hiện các công tác:
- Một là, phân loại khách hàng: Mục tiêu của việc phân loại này là xây dựng các
mô hình XHTD khác nhau phù hợp với từng danh mục nhỏ khách hàng. Ngoài ra, thông
thường mỗidanh mục nhỏ sẽ có hai loại mô hình là mô hình xếp hạng trước và sau phát
vay.
- Hai là, xác định yêu cầu dữ liệu: Mỗi mô hình XHTD có những yêu cầu dữ liệu
khác nhau nhưng tựu trung lại, dữ liệu thu thập cần có 03 nhóm thông tin: (1) nhân thân
khách hàng (2) khả năng trả nợ (3) quan hệ với các TCTD
- Ba là, phân tích và làm sạch dữ liệu: Cán bộ xây dựng mô hình cần phải đánh giá
tính hợp lý và độ tin cậy của dữ liệu; phân tích những giá trị bị thiếu, những giá trị ngoại lai
để có được mẫu dữ liệu vừa đảm bảo tính đại diện cho dữ liệu tổng thể của ngân hàng, vừa
đảm bảo những yêu cầu của một mô hình toán học.
b. Phát triển mô hình thống kê
Mục tiêu của bước này là xác định được danh sách các chỉ tiêu cần chấm điểm để xếp
hạng khách hàng. Các nội dung của bước này bao gồm:
- Phân tích đơn biến
- Phân tích tương quan
Đây là bước xác định mối quan hệ giữa các biến, tìm kiếm những biến có tương
quan với nhau để hạn chế ảnh hưởng của hiện tượng đa cộng tuyến.
- Phân tích đa biến
Mô hình hồi quy thường được sử dụng cho mục đích xây dựng mô hình XHTD là
hồi quy logit với độ tin cậy 95%. Kết quả cuối cùng là tập hợp những biến có ý nghĩa
thống kê, ý nghĩa kinh tế và cho kết quả phân biệt mô hình tốt nhất.
- Thử nghiệm mô hình:
Thử nghiệm mô hìnhcần được thực hiện trên một mẫu dữ liệu hoàn toàn khác với
dữ liệu đã sử dụng để xây dựng mô hình. Thử nghiệm mô hình là việc áp dụng mô hình
vào mẫu dữ liệu mới đó, đánh giá khả năng phân biệt khách hàng, khả năng dự báo và
mức độ ổn định của mô hình trên mẫu dữ liệu mới..
- Lựa chọn mô hình:
Khi chạy mô hình hồi quy, nhiều khả năng sẽ có nhiều mô hình với những cách kết
hợp biến khác nhau thỏa mãn các điều kiện, các kiểm định của một mô hình thông kê. Do đó
ngân hàng cần lựa chọn mô hình hợp lý nhất dựa trên các tiêu chí như khả năng phân biệt
khách hàng tốt xấu, khả năng áp dụng mô hình trong thực tế…
c. Điều chỉnh kết quả xếp hạng và ước lượng PD
Sau khi xác định được mô hình cuối cùng, cán bộ xây dựng mô hình thực hiện ước
lượng PD – xác suất vỡ nợ của khách hàng từ mô hình đó. Việc ước lượng này có thể được
thực hiện thông qua các mô hình toán học hoặc thông qua quan sát thực tế.
Bước tiếp theo, ngân hàng cần xây dựng một thang xếp hạng tổng thể để quy
chuẩn xếp hạng của ngân hàng với xếp hạng của những tổ chức uy tín trên thế giới. Kết
quả cuối cùng là ngân hàng có thể thu được kết quả ước lượng PD phù hợp với danh mục
tín dụng của ngân hàng và thông lệ quốc tế.
d. Văn bản hóa
Ngân hàng cần phải ban hành tối thiểu các văn bản sau đây:
Một là, phương pháp luận xây dựng mô hình, trong đó nêu chi tiết các nội dung
cần thực hiện trong quy trình như làm sạch dữl iệu, kiểm định mô hình…
Hai là, cơ cấu quản trị của mô hình.
Ba là,ứng dụng của mô hình.
CHƢƠNG 2
THỰC TRẠNG HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG
KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG QUÂN ĐỘI
Trong phần đầu của chương 2, tác giả đề cập đến thực trạng hoạt động tín dụng cá
nhân tại NHTMCP Quân Đội, trong đó nổi bật lên là việc dư nợ và tỷ trọng của phân
khúc KHCN trong danh mục tín dụng tại MB liên tục tăng qua các năm gần đây, cho thấy
sự phát triển mạnh mẽ và tiềm năng của phân khúc này. Ở phần tiếp theo, luận văn giới
thiệu hệ thống XHTD cá nhân tại MB trong đó tập trung phân tích khía cạnh mô hình xếp
hạng tín dụng cá nhân hiện tại từ đó chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế còn
tồn tại và phân tích nguyên nhân hạn chế.
1. Mô hình xếp hạng tín dụng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Quân Đội
Mô hình XHTD cho KHCN tại MB được xây dựng theo phương pháp thống kê
bằng cách sử dụng mô hình hồi quy Logit.
Dữ liệu để xây dựng mô hình tại MB được thu thập theo 3 nhóm: (1) Nhóm thông
tin về nhân thân: bao gồm các thông tin về tuổi tác, học vấn... (2) Nhóm thông tin về lịch
sử quan hệ tín dụng: bao gồm các thông tin về dư nợ, thời gian quan hệ tại MB... (3)
Nhóm thông tin phản ánh năng lực tài chính của khách hàng.
Dựa trên tổng điểm tính toán từ bộ chỉ tiêu xếp hạng, cá nhân khi có nhu cầu cấp
tín dụng tại MB sẽ được xếp hạng và phân loại thành 10 hạng. Mức độ rủi ro của các
hạng tăng dần từ hạng AAA đến D. Đối với hầu hết các sản phẩm tín dụng cá nhân, MB
quy định, khách hàng có xếp hạng từ A trở lên mới được xem xét cấp tín dụng, khách
hàng có hạng càng cao sẽ càng được ưu đãi hơn khi ấn định lãi suất.