Men gan tăng cảnh báo
điều gì?
Men gan do tế bào gan sản xuất ra, khi tế bào gan chết đi do quá trình lão hóa
thì có một lượng men gan được phóng thích vào máu ở nồng độ dưới 40U/l và
chỉ số này gần như cố định ở người bình thường. Khi men gan tăng chứng tỏ
có hiện tượng bất thường xảy ra đối với tế bào gan. Sự bất thường có thể xảy
ra tạm thời nhưng cũng có thể là một mối nguy hiểm đe dọa đối với cơ thể
nếu tế bào gan bị tổn thương.
Thông thường có 4 loại men gan (enzym) bao gồm: AST (Aspart
transaminase) hay còn gọi là SGOT; ALT (Alanin transaminase) hay còn gọi
là SGPT (Serum glutamic pyruvic transaminase); Alkaline phosphatase; GGT
(Gama glutamyl transpeptidase). Trong 4 loại men gan thì AST (SGOT) và
ALT (SGPT) đóng vai trò chủ yếu phản ánh tình trạng của tế bào gan.
Viêm gan là một nguyên nhân thư
ờng gặp gây men gan tăng.
Nguyên nhân gây men gan tăng
Có rất nhiều nguyên nhân làm cho men gan tăng. Sự gia tăng men gan có
nghĩa là ở một chừng mực nào đó tế bào gan đã bị ảnh hưởng. Có thể là tế bào
gan ảnh hưởng nhẹ (men gan tăng có tính chất nhất thời) nhưng cũng có thể
men gan tăng có tính chất trường diễn hoặc tăng một cách đột biến chứng tỏ ở
trong giai đoạn đó tế bào gan đang bị tổn thương.
Do viêm gan: Trong số các nguyên nhân gây tăng men gan thì viêm gan do
virut là đáng sợ hơn cả. Viêm gan do virut có thể do virut viêm gan A, B, C,
E, D. Viêm gan cấp do virut hoặc bất kỳ nguyên nhân nào cũng làm cho men
gan tăng cao đột biến. Nếu tăng từ 1 – 2 lần là ở mức độ nhẹ, từ trên 2 – 5 lần
là tăng ở mức độ trung bình và tăng trên 5 lần là tăng ở mức độ nặng (bình
thường AST ≤ 37U/l và ALT ≤ 40U/l và GGT: nam 15 – 50 ≤ U/l và nữ: 7 –
32 ≤ U/l).
Tổn thương do virut là loại tổn thương rất nguy hiểm vì virut khi xâm nhập
vào tế bào gan chúng nhân lên và làm hủy hoại tế bào gan (làm tan vỡ các tế
bào gan mà chúng xâm nhập). Tế bào gan càng bị hủy hoại càng nhiều thì
lượng men gan giải phóng ra càng nhiều. Cho nên trong các trường hợp viêm
gan cấp tính hoặc viêm gan tối cấp hoặc ung thư gan thì lượng men gan tăng
nhanh một cách đột biến có khi lên tới 5.000U/l.
Do uống rượu, bia: Một nguyên nhân thường gặp là men gan tăng do tác dụng
của rượu, bia, đặc biệt là rượu, trong đó nguy hiểm nhất là rượu tự pha, tự nấu
do chất độc hại cho gan nhiều sẽ làm tế bào gan bị tổn thương nặng hoặc bị
hủy hoại tế bào gan cho nên men gan cũng tăng lên một cách đáng kể. Lượng
men gan tăng trong máu người uống rượu tùy thuộc liều lượng rượu vào máu
và chất lượng rượu. Lượng men gan trong máu do gan bị tổn thương bởi rượu
thì loại AST thường tăng cao từ 2 – 10 lần trong khi đó lượng ALT tăng ít.
Do bệnh sốt rét: Men gan cũng có thể tăng cao trong bệnh sốt rét do ký sinh
trùng sốt rét, đặc biệt là sốt rét ác tính vì tế bào gan, thận bị tổn thương hoặc
các bệnh tắc đường mật do giun, viêm dạ dày cấp, sởi, viêm tụy cấp hoặc mạn
tính.
Do bệnh về đường mật:
Men gan cũng có thể tăng trong các bệnh về đường mật (viêm đường mật,
viêm túi mật, sỏi đường mật trong gan, teo đường mật bẩm sinh) hoặc áp-xe
gan.
Do các bệnh lý khác: Người ta cũng thấy men gan có thể tăng trong các bệnh
do ứ sắt, viêm gan tự miễn, bệnh lý tự miễn ở ruột non. Với một số thuốc
dùng để điều trị một bệnh nào đó nhưng cũng có thể gây tác dụng phụ làm
ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa của tế bào gan hoặc gây ngộ độc tế bào
gan làm xuất hiện viêm gan cấp tính do thuốc, ví dụ ngộ độc thuốc điều trị
lao.
Trong trường hợp này men gan có thể tăng lên đến 3.000U/l. Hoặc một số
người bệnh bị tăng mỡ máu (cholesterol, triglycerid) dùng thuốc giảm mỡ
máu cũng có thể làm tăng men gan nhưng khi ngừng uống thuốc thì men gan
trở về chỉ số bình thường. Tuy vậy có một số trường hợp tuy gan bị tổn
thương nhưng men gan không tăng, ví dụ như viêm gan trên bệnh nhân có hội
chứng urê huyết hoặc ở người chạy thận nhân tạo định kỳ.
Khi men gan tăng cần làm gì?
Khi biết mình bị men gan tăng cao hơn bình thường cần chú ý bảo vệ sức
khỏe, trước tiên cần ngừng uống rượu hoặc bỏ hẳn rượu và rất cần đi khám
bệnh. Khi men gan tăng, bác sĩ không chỉ dựa vào chỉ số men gan trong máu
tăng mà còn dựa vào nhiều yếu tố khác và các xét nghiệm cận lâm sàng khác
mới hy vong kết luận được nguyên nhân gây tăng men gan như siêu âm gan,
siêu âm hệ thống dẫn mật, tụy tạng cũng như xem xét một số bộ phận khác.
Khi được xác định nguyên nhân thì cần phải nghe lời tư vấn của bác sĩ khám
bệnh cho mình. Cần nghỉ ngơi không làm các việc nặng, ăn uống điều độ, ăn
kiêng, uống kiêng theo tư vẫn của bác sĩ. Không tự động mua thuốc để điều
trị, bất luận là thuốc Tây y, thuốc Nam hay thuốc Ðông y.
Người có men gan tăng cũng không nên chủ quan nhưng không nên lo lắng
thái quá ảnh hưởng đến tinh thần, theo đó ảnh hưởng đến sức khỏe, nhất là
còn mắc các bệnh khác về tim mạch hoặc bệnh rối loạn chuyển hóa. Khám
bệnh định kỳ để theo dõi chỉ số men gan trong máu là việc làm rất cần thiết.
