TRƯNG ĐI HC TÀI CHÍNH
NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
VÀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG
HÀ NI - 2010
1
Ch¬ng I: lý luËn chung vÒ Ng©n hµng th¬ng m¹i
vµ tÝn dông ng©n hµng.
2/ C¸c nghiÖp vô cña NHTM.
I/ Ng©n hµng th¬ng m¹i.
1/ Kh¸i niÖm Ng©n hµng th¬ng m¹i.
Ng©n hµng Th¬ng m¹i (NHTM) lµ tæ chøc tµi chÝnh trung
gian cã vÞ trÝ quan träng nhÊt trong nÒn kinh tÕ, nã lµ mét lo¹i h×nh
doanh nghiÖp kinh doanh trong lÜnh vùc tiÒn tÖ - tÝn dông. Theo
ph¸p lÖnh ng©n hµng ngµy 23-5-1990 cña Héi ®ång Nhµ níc x¸c
®Þnh:" Ng©n hµng th¬ng m¹i lµ tæ chøc kinh doanh tiÒn tÖ mµ ho¹t
®éng chñ yÕu vµ thêng xuyªn lµ nhËn tiÒn göi tõ kh¸ch hµng víi
tr¸ch nhiÖm hoµn tr¶ vµ sö dông sè tiÒn ®ã ®Ó cho vay, thùc hiÖn
nghiÖp vô chiÕt khÊu vµ lµm ph¬ng tiÖn thanh to¸n".
Nh vËy NHTM lµm nhiÖm vô trung gian tµi chÝnh ®i vay ®Ó
cho vay qua ®ã thu lêi tõ chªnh lÖch l·i suÊt cho vay vµ l·i suÊt tiÒn
göi, nã thùc sù lµ mét lo¹i h×nh doanh nghiÖp dÞch vô tµi chÝnh, mÆc
dï gi÷a NHTM vµ c¸c tæ chøc tµi chÝnh trung gian kh¸c rÊt khã
ph©n biÖt sù kh¸c nhau, nhng ngêi ta vÉn ph¶i t¸ch NHTM ra
thµnh mét nhãm riªng v× nh÷ng lý do rÊt ®Æc biÖt cña nã nh tæng
tµi s¶n cã cña NHTM lu«n lµ khèi lîng lín nhÊt trong toµn bé hÖ
thèng Ng©n hµng, h¬n n÷a khèi lîng sÐc hay tµi kho¶n göi kh«ng
k× h¹n mµ nã cã thÓ t¹o ra còng lµ bé phËn quan träng trong tæng
cung tiÒn tÖ M1 cña c¶ nÒn kinh tÕ. Cho thÊy NHTM cã vÞ trÝ rÊt
quan träng trong hÖ thèng ng©n hµng còng nh trong nÒn kinh tÕ
quèc d©n.
2
C¸c NHTM cã 3 lo¹i nghiÖp vô chÝnh, ®ã lµ nghiÖp vô nî
(huy ®éng t¹o nguån vèn), nghiÖp vô cã (sö dông vèn) vµ nghiÖp vô
trung gian (thanh to¸n hé kh¸ch hµng).
2.1/ NghiÖp vô nî.
§©y lµ nghiÖp vô huy ®éng t¹o nguån vèn dïng cho c¸c ho¹t
®éng cña ng©n hµng, bao gåm c¸c nguån vèn sau:
2.1.1. Nguån vèn tù cã, coi nh tù cã vµ vèn dù tr÷.
- Vèn ®iÒu lÖ: §©y lµ sè vèn ban ®Çu ®îc h×nh thµnh khi NHTM
®îc thµnh lËp, nã cã thÓ do Nhµ níc cÊp ®èi víi NHTM quèc
doanh, cã thÓ lµ vèn ®ãng gãp cña c¸c cæ ®«ng ®èi víi NHTM cæ
phÇn, cã thÓ lµ vèn gãp cña c¸c bªn liªn doanh ®èi víi NHTM liªn
doanh, hoÆc vèn do t nh©n bá ra cña NHTM t nh©n. Møc vèn
®iÒu lÖ lµ bao nhiªu tuú theo quy m« cña NHTM ®îc ph¸p lÖnh
quy ®Þnh cô thÓ.
- Vèn coi nhtù cã: bao gåm lîi nhuËn cha chia, tiÒn l¬ng cha
®Õn kú thanh to¸n, c¸c kho¶n ph¶i nép nhng cha ®Õn h¹n nép, c¸c
kho¶n ph¶i tr¶ nhng cha ®Õn h¹n tr¶.
- Vèn dù tr÷: Vèn nµy ®îc h×nh thµnh tõ lîi nhuËn rßng cña ng©n
hµng ®îc trÝch thµnh nhiÒu quü trong ®ã quan träng nhÊt lµ quü dù
tr÷ vµ quü ®Ò phßng rñi ro, ®îc trÝch theo quy ®Þnh cña ng©n hµng
trung ¬ng.
2.1.2/ Nguån vèn qu¶n lý vµ huy ®éng.
Nguån vèn nµy chiÕm tû träng ngµy cµng lín trong nguån vèn
cña ng©n hµng. §©y lµ tµi s¶n cña c¸c chñ së h÷u kh¸c, ng©n hµng
cã quyÒn sö dông cã thêi h¹n c vèn lÉn l·i. Nã bao gåm c¸c lo¹i
sau:
3
- TiÒn göi kh«ng kú h¹n cña d©n c, doanh nghiÖp vµ c¸c tæ chøc
kinh tÕ. Nã cã môc ®Ých chñ yÕu lµ ®Ó b¶o ®¶m an toµn tµi s¶n vµ
giao dÞch, thanh to¸n kh«ng dïng tiÒn mÆt, tiÕt kiÖm chi phÝ lu
th«ng.
- TiÒn göi cã kú h¹n cña d©n c, doanh nghiÖp vµ c¸c tæ chøc kh¸c.
§©y lµ kho¶n tiÒn göi cã thêi gian x¸c ®Þnh, vÒ nguyªn t¾c ngêi
göi chØ ®îc rót tiÒn khi ®Õn h¹n, nhng thùc tÕ ng©n hµng cho phÐp
ngêi göi cã thÓ rót tríc víi ®iÒu kiÖn ph¶i b¸o tríc vµ cã thÓ bÞ
hëng l·i suÊt thÊp h¬n. Môc ®Ých cña ngêi göi chñ yÕu lµ lÊy l·i.
- TiÒn göi tiÕt kiÖm: ®©y lµ kho¶n tiÒn ®Ó dµnh cña c¸ nh©n ®îc göi
vµo ng©n hµng nh»m môc ®Ých hëng l·i theo ®Þnh kú. Cã 2 h×nh
thøc: mét lµ, tiÒn göi tiÕt kiÖm kh«ng kú h¹n lµ lo¹i tiÒn göi mµ
ngêi göi cã thÓ ký th¸c nhiÒu lÇn vµ rót ra theo nhu cÇu sö dông vµ
kh«ng cÇn b¸o tríc; hai lµ, tiÒn göi tiÕt kiÖm cã kú h¹n, lµ tiÒn göi
®Õn kú míi ®îc rót.
- TiÒn ph¸t hµnh tr¸i phiÕu, kú phiÕu theo møc cho phÐp cña Ng©n
hµng Nhµ níc. Tr¸i phiÕu, kú phiÕu cã thêi h¹n cô thÓ vµ chØ ®Õn
thêi h¹n ®ã míi ®îc thanh to¸n.
H×nh thøc kú phiÕu thêng ®îc ¸p dông theo 2 ph¬ng thøc,
mét lµ: ph¸t hµnh theo mÖnh gi¸ (ngêi mua kú phiÕu tr¶ tiÒn mua
theo mÖnh gi¸ vµ ®îc tr¶ c¶ gèc lÉn l·i khi ®Õn h¹n); hai lµ:ph¸t
hµnh díi h×nh thøc chiÕt khÊu (ngêi mua kú phiÕu sÏ tr¶ sè tiÒn
mua b»ng mÖnh gi¸ trõ ®i sè tiÒn chiÕt khÊu vµ sÏ ®îc hoµn tr¶
theo ®óng mÖnh gi¸ khi ®Õn h¹n).
2.1.3/ Vèn vay.
4
Bao gåm vèn vay cña ng©n hµng trung ¬ng díi h×nh thøc t¸i
chiÕt khÊu hoÆc cho vay øng tríc, vay ng©n hµng níc ngoµi, vay
c¸c tæ chøc tÝn dông kh¸c vµ c¸c khon vay kh¸c trªn thÞ trêng
nh: ph¸t hµnh chøng chØ tiÒn göi, ph¸t hµnh hîp ®ång mua l¹i, ph¸t
hµnh giÊy nî phô, c¸c kho¶n vay USD ngoµi níc ... Víi nguån vèn
nµy NHTM cã tr¸ch nhiÖm sö dông cã hiÖu qu¶ vµ hoµn tr®óng
h¹n c¶ vèn lÉn l·i.
2.1.4/ C¸c nguån vèn kh¸c.
Bao gåm c¸c nguån vèn tµi trî, vèn ®Çu tph¸t triÓn, vèn uû
th¸c ®Çu t. Vèn nµy ®Ó cho vay theo c¸c ch¬ng tr×nh, dù ¸n x©y
dùng c¬ b¶n tËp trung cña Nhµ níc hoÆc trî gióp cho ®Çu tph¸t
triÓn nh÷ng ch¬ng tr×nh dù ¸n cã môc tiªu riªng.
- TiÒn dù tr÷: gåm tiÒn dù tr÷ b¾t buéc lµ sè tiÒn b¾t buéc ph¶i gi÷
l¹i theo tû lÖ nhÊt ®Þnh so víi sè tiÒn kh¸ch hµng göi ®îc quy ®Þnh
bëi ng©n hµng trung ¬ng; tiÒn dù tr÷ vît møc lµ sè tiÒn dù tr÷
ngoµi tiÒn dù tr÷ b¾t buéc; vµ tiÒn göi thanh to¸n t¹i ng©n hµng
trung ¬ng vµ c¸c ng©n hµng ®¹i lý, tiÒn göi lo¹i nµy ®îc sö dông
®Ó thùc hiÖn c¸c kho¶n thanh to¸n chuyÓn kho¶n gi÷a c¸c ng©n
2.2/ NghiÖp vô cã.
§©y lµ nh÷ng nghiÖp vô sö dông nguån vèn cña m×nh ®Ó thùc
hiÖn kinh doanh t¹o ra lîi nhuËn cho ng©n hµng.
2.2.1/ NghiÖp vô ng©n quü.
- TiÒn kÐt: tiÒn mÆt hiÖn cã t¹i quü nghiÖp vô. Nhu cÇu dù tr÷ tiÒn
kÐt cao hay thÊp phô thuéc vµo m«i trêng n¬i ng©n hµng ho¹t ®éng
vµ thêi vô.