34
Số 01 - Tháng 10/2025
Website: https://js.siu.edu.vn
NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆC
BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG BỐI CẢNH
PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ NHÂN TẠO
Nguyễn Thị Hạnh*
Tóm tắt: Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang tạo ra sự thay đổi lớn trong các lĩnh vực như y tế,
giáo dục, tài chính, công nghiệp và nông nghiệp. Công nghệ này giúp tối ưu hóa quy trình, nâng
cao năng suất hiệu suất, đồng thời mở ra nhiều hội cải thiện cuộc sống. Tuy nhiên, AI
cũng tạo ra thêm nhiều thách thức vquyền riêng tư, bảo mật dữ liệu nhân như rò rỉ thông
tin cá nhân, mua bán dữ liệu cá nhân. Bài viết sẽ đưa ra một số kiến nghị về bảo vệ dữ liệu
nhân trong bối cảnh phát triển AI với mục tiêu then chốt để đảm bảo quyền lợi và an toàn của
người dân, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của công nghệ.
Từ khóa: trí tuệ nhân tạo, dữ liệu cá nhân, rò rỉ dữ liệu, riêng tư
1. S PHÁT TRIN CA TRÍ TU
NHÂN TO TRONG MT S LĨNH
VC
S phát trin ca AI mt trong nhng
hiện tượng quan trng nht ca thế k 21, đã
đang tạo ra s thay đi mnh m trong
hi cuc sống con người. AI đã nhanh
chóng tr thành mt trong những đỉnh cao ca
s tiến b trong thế gii hiện đại.
AI một lĩnh vực khoa hc máy tính c
gng xây dng các máy tính có th bắt chước
các kh năng nhận thc của con người hoc
trí thông minh. Các h thng AI th được
nhóm thành bn loi: hc máy, h thng da
trên quy tc, tính toán mm trí tu tính
toán. Hc máy s dng d liu thut toán
để to ra các máy thông minh; tính toán mm
s dng phép nh m để phát trin các máy
thông minh; h thng da trên quy tc s
dng các quy tắc đ xây dng các máy thông
minh trí tu tính toán s dng các hin
ng t nhiên và sinh học để to ra các máy
thông minh (Marwala & Mpedi, 2024).
AI hoạt động dựa trên chế phng
suy nghĩ, nhận thc của con người đưa vào
b não ca các thiết b, h thng. T đó hệ
thng s được trí thông minh như con
người, biết da vào tng tình hung
cách x khác nhau. Mt vài ng dng ca
* TS., V Pháp lut hình s - hành chính, B Tư pháp
AI như: y o, tr ảo, vấn viên o, robot
làm vic nhà, robot công nghiệp,… (Trường
Đại hc Hoa Sen, 2024). AI còn ci thin
cuc sng hàng ngày của con người thông qua
các tin ích thông minh. Tr ảo như Siri
hoặc Google Assistant giúp con ngưi gii
quyết nhiu công vic hàng ngày t vic lên
lch hẹn đến tra cu thông tin. Các h thng
hc máy tùy chnh giúp to ra các gii pháp
và quyết định phù hp vi tng cá nhân.
AI tri qua nhng tiến b nhanh chóng,
ảnh hưởng đáng kể đến nhiều lĩnh vực của đời
sng hội như chăm sóc sc khe, tài chính,
giáo dục, giao thông,…
Hiện nay, AI đang dần tr thành mt phn
không th thiếu trong cuc sng hiện đại, AI
đang len lỏi đến mi khía cnh ca hi,
mang li s lợi ích nhưng cũng đặt ra nhiu
mi lo ngi.
Trong lĩnh vực sn xut công nghip,
AI góp phn quan trng vào việc tăng cường
năng suất lao động. Kh năng tự động hóa các
quy trình sn xut không ch giúp doanh
nghip tiết kim thi gian, ngun lc mà còn
tạo điều kin thun li cho s phát trin bn
vng ci thin hiu qu kinh doanh. AI có
th thc hin các tác v lặp đi lặp li mt cách
nhanh chóng chính xác, giúp gim thiu li
phát sinh t con người tiết kim thi gian
đáng kể. Trong lĩnh vực sn xuất, AI đã thúc
35
Số 01 - Tháng 10/2025
Website: https://js.siu.edu.vn
đẩy t động hóa, giúp gim chi phí sn xut
và to ra sn phm vi chất lượng cao hơn.
AI giúp t động hóa nhiu quy trình, gim
thiểu lao động th công, tăng năng suất
chất lượng sn phm. Các robot h thng
t động hóa được điu khin bi AI th
thc hin các công vic nguy him, giúp bo
v an toàn cho con người. Điều này giúp các
doanh nghip tiết kiệm chi phí và tăng cường
cnh tranh.
Các ng dng ca AI trong sn xut bao
gm kim soát chất lượng, bo trì d đoán, tối
ưu hóa chuỗi cung ng robot. Các thut
toán tiên tiến đảm bo chất lượng bng cách
phát hin li trong sn phm trong khi bo trì
d đoán sẽ ti thiu hóa thi gian ngng hot
động ca các trang thiết b. Các công ty th
tối ưu chuỗi cung ng, t đó phân phối tài
nguyên hiu qu hơn. Các sở sn xuất cũng
th s dụng robot để ng năng suất mc
độ chính xác trong các quy trình.
Trong lĩnh vực y tế, AI th phân tích
ng d liu ln t bệnh nhân để đưa ra chẩn
đoán chính c nhanh chóng hơn. Các hệ
thng AI kh năng đọc phân tích hình
nh y hc, t đó giúp phát hin sm các bnh
nguy hiểm như ung thư; AI không chỉ giúp
gim thiu thi gian chn đoán còn nâng
cao hiu qu điều tr. H thng AI kh
năng dự đoán bệnh tật đề xuất phương
pháp điều tr hiu qu cho tng bnh nhân,
giúp tiết kiệm chi phí cho người bnh.
AI cũng được tích hp vào các thiết b đeo
thông minh và các h thng giám sát y tế IoT
(Internet of Things). Nhng công ngh này s
liên tc thu thp d liu quý giá liên quan
bệnh nhân, như nhịp tim, huyết áp, nồng độ
glucose, … đ các nhân viên y tế có th kim
tra theo dõi các tình trng bnh mãn tính
hiu qu hơn.
Ngoài ra, AI còn đóng góp ln vào ci
thin sc khe tâm thn của người bnh thông
qua các h thng h tr nhân hóa. Các
chatbot chuyên gia tr liu ảo được to ra
nh các thut toán x ngôn ng t nhiên
hc máy th tương tác với người dùng
trong các phiên tr liu, giúp h gii ta các
triu chứng căng thẳng, trm cm các vn
đề sc khe tâm thn khác.
Trong lĩnh vực dch v khách hàng, các tr
o chatbot tích hp trí tu nhân tạo đã
giúp đơn giản hóa ci thin quy trình h
tr bng cách cung cp câu tr li tc thì
(24/7) cho mi truy vn t khách hàng.
Các h thng tổng đài tự động hin nhiên
đạt năng suất cao gp nhiu lần con người,
trong khi AI h tr phân tích cm xúc khách
hàng cho phép các doanh nghip hiểu hơn
v tình trng ca khách hàng, t đó phản ng
phù hợp hơn. Các doanh nghiệp còn dùng AI
để phân tích d liệu người tiêu dùng bao
gm hành vi, s thích lch s mua sm
ri dùng d liệu đó để mang li mt tri
nghim siêu cá nhân hóa. Thuật toán AI cũng
th t động đ xut sn phm, gii thiu
các chương trình khuyến mãi cũng như đưa ra
các ni dung liên quan sn phm khách
hàng quan tâm.
AI còn có vai trò quan trng trong việc đối
phó vi nhng thách thc toàn cầu như biến
đổi khí hu nạn đói. Các hệ thng AI
kh năng phân tích dữ liu v khí hậu đề
xut các giải pháp để gim thiểu tác động ca
con người lên môi trường. Hơn nữa, AI th
giúp d đoán phát hiện các dch bnh
nạn đói, giúp các t chc chính ph thc
hin các bin pháp phòng nga ng phó
kp thi.
Trong lĩnh vực tài chính, các t chc tài
chính hiện đang triển khai AI để phát hin la
đảo, thc hin giao dch, chấm điểm tín
nhiệm đánh giá rủi ro. Các thut toán hc
máy th xác định các giao dch nghi vn
trong thi gian thực, trong khi đó các hệ thng
giao dch thut toán tốc độ thc thi lnh
cc nhanh chính xác. Vi AI, các t chc
tài chính có th đánh giá rủi ro chính xác hơn,
t đó ci thin các quyết định cho vay và thc
hin các chiến lược đầu tư.
AI còn cách mạng hóa lĩnh vực hoạch định
tài chính qun tài sn bng cách to ra
đội quân vấn viên robot siêu thông minh,
chăm sóc được nhng tệp khách hàng đa dạng
t các nhà đầu tư mới cho đến các chuyên gia
36
Số 01 - Tháng 10/2025
Website: https://js.siu.edu.vn
dày dn kinh nghiệm thương trường. Các nn
tng AI s dng thut toán cao cấp để phân
tích xu hướng th trường, đánh giá khả năng
chịu đựng rủi ro khách hàng đ xut các
hình thức đầu tư cá nhân hóa.
Trong lĩnh vực vn ti, ô nhân và xe
ti t lái s gim thiểu suất t con người và
ci thiện độ an toàn trong lưu thông, đồng thi
các h thng qun giao thông thông minh
có th giúp hn chế tc nghn. Các thut toán
tối ưu hóa tuyến đường s giúp tiết kim thi
gian nhiên liu, trong khi drone th
phc v giao hàng nhanh chóng và thân thin
với môi trường.
AI cũng tăng cường ci thin các h
thng vn ti công cng bng cách d đoán
nhu cu ca hành khách tối ưu hóa lịch
trình.
Trong lĩnh vực nông nghip, trên đồng
ruộng trong lĩnh vc công ngh nông
nghiệp (AgTech), người nông dân và c nhà
khoa học đang sử dụng AI để giám sát v
mùa, d báo thi điểm thu hoch dit tr
sâu bnh. Các h thng nông nghip chính
xác cao s dụng AI giúp người nông dân đưa
ra nhng quyết định da trên d liệu thu được
để tối ưu hóa hệ thống tưới tiêu, ci thin kh
năng bón phân giảm rác thi. Nông dân
cũng đang tích cực s dng các loi máy móc
t hành - th xem chúng như mt cuc
cách mạng đối vi nông nghip truyn thng.
Máy cày t lái - được trang b các cm biến
tiên tiến, GPS h thống điều khin bng AI
- th thc hin các tác v như cày, xới, gieo
hạt phun nước/thuc với độ chính xác
hiu qu cao.
Trong lĩnh vực bán l, các công ty bán l
hiện đang sử dụng AI để qun lý kho hàng và
tiếp th nhm mục tiêu đồng thi to ra các h
thống đề xuất nhân hóa và chăm sóc khách
hàng bng chatbot. Các nhà bán l cũng tích
hp công ngh tìm kiếm th giác vào các ca
hàng trc tuyến để khách hàng tìm sn phm
bng cách upload nh thay da trên các
truy vn t khóa truyn thng. Các loi
engine tìm kiếm th giác bng AI này th
phân tích các đặc đim ca ảnh được upload
cung cp mt danh sách các sn phm
tương tự để khách hàng ra quyết định mua
sm.
Trong lĩnh vực giáo dc, trong lp hc, h
thng hc thích ng s sp xếp ni dung hc
tp phù hp vi nhu cu của người hc, trong
khi thut toán phát hiện “đạo văn” sẽ đảm bo
tính công bng trung thc cho các k thi.
Giáo viên thm chí th s dng các h
thng phân tích d liệu để d báo hiu sut
hc tp của người hc, t đó can thiệp sm
nếu phát hin vấn đề.
AI cũng đóng một vai trò đáng kể trong
vic ph cp giáo dục, đặc biệt đối vi nhng
khu vc vùng sâu, vùng xa. Các công c dch
thut AI phiên dch thi gian thc s xóa
b mi rào cn ngôn ngữ, cho phép người hc
toàn cu tiếp cn ni dung giáo dc t bt c
đâu trên thế gii. Bên cạnh đó, các gia o
tích hp AI có th cung cp dch v dy kèm
1 1, b tr kiến thức cho ngưi hc ngoài
gi học chính, đảm bảo đưa các chương trình
giáo dc chất lượng đến một lượng ln hc
viên hơn nữa (TENTEN, 2023).
2. NHNG THÁCH THỨC ĐỐI VI
BO V D LIU NHÂN TRONG
BI CNH PHÁT TRIN TRÍ TU
NHÂN TO
Quyền riêng dữ liu, vấn đề bo v d
liu nhân mt mối quan tâm đáng kể liên
quan đến AI vì nó ch yếu da vào thông tin
nhân và nhy cm. Nếu không có quy định
đầy đủ, các h thng AIth vi phm quyn
riêng của nhân, làm suy gim quyn t
ch và phm giá của con người, làm gia tăng
s chênh lệch liên quan đến vic khai thác d
liệu,…
Vic s dng AI trong công ngh thanh
qun nhân tạo đặt ra nhng lo ngại đáng kể v
quyền riêng tư và bảo mt d liu do các thiết
b này th s dng các mu ging nói
nhân và d liệu người dùng có th mang tính
bo mt.
Vic tích hp AI vào hình ảnh y khoa đại
din cho mt cuc cách mạng đột phá trong
37
Số 01 - Tháng 10/2025
Website: https://js.siu.edu.vn
chẩn đoán y tế. AI đặc bit là các h thng s
dng hc máy học sâu đang ngày càng
được s dụng đ ci thiện độ chính xác ca
các phương pháp hình nh y khoa, bao gm
X-quang, MRI và CT scan. Tuy nhiên quyn
riêng bảo mt d liu nhng mi lo
ngi quan trọng đối vi các h thng AI
chúng yêu cu truy cp vào các b sưu tp
hình nh bnh nhân rng lớn, điều này đặt ra
nhng lo ngi v bo v d liu y khoa nhy
cm (Marwala & Mpedi, 2024).
Các quy trình do AI điều khiển như tuyển
dụng, đánh giá, giám sát phân tích năng
sut của người lao động cũng đặt ra vấn đề
bo v quyền riêng của người lao động
xung quanh vic s dng d liu.
Vic s dng công ngh thiết b đeo trong
nơi làm việc to nên mi lo ngại đáng kể
th xâm phm quyền riêng bo v d
liu.
S phát trin ca công ngh ới điện
thông minh do AI điều khin cho phép phân
b quản năng lượng tái to hiu qu hơn.
Do các h thống AI trong năng ng tái to
thường ph thuc vào các tp d liu ln,
th bao gm d liệu người dùng, việc đảm
bo quyền riêng an ninh dữ liu bt
buc v mt pháp lý.
AI cho phép các phương tiện không người
lái, máy bay không ngưi lái và các nn tng
khác điều hướng một cách độc lập trong địa
hình khó khăn mà không cần s can thip ca
con người.
S dụng AI trong khí với các loại
khí t động gây chết người (phương tiện/máy
bay không người lái, rô-bt t động chiến đấu
trên mặt đất, súng t động, thuyn t động
trên b mặt, máy bay không người lái dưới
nước t động, công ngh t động đám đông,
h thng t động mng) không ch mi lo
ngi v quyn d liu còn có th dẫn đến
s gia tăng nhanh chóng về ờng độ ca các
xung đột khi các quyết định được đưa ra vượt
quá thi gian phn ng của con người. Vic
tích hợp AI vào khí tự động gây chết người
gây ra mi lo ngi ln v an ninh toàn cu.
Các cuc tn công mng th dẫn đến vi
phm d liệu, liên quan đến ly trm trái phép
thông tin quân s nhy cm.
Đối vi vấn đề bo v quyền riêng an
ninh thông tin, an ninh d liệu cũng một
vấn đề bt cp. c h thống AI thường thu
thp x lượng ln d liu nhân, t
thông tin y tế đến thói quen mua sm. Nếu
không được qun và bo mt tt, d liu
này có th b lm dng hoc rò r, gây ra hu
qu nghiêm trng cho cá nhân và xã hi. Vi
vic thu thp phân tích d liu ngày càng
mnh mẽ, nguy rỉ thông tin nhân
và vi phm quyền riêng tư của cá nhân.
S phát trin mt s công ngh mới đặt ra
yêu cu phi bo v d liệu cá nhân, như: x
lý d liu ln, trí tu nhân tạo, điện toán đám
mây, blockchain, vũ trụ ảo. Blockchain đặt ra
mt s ri ro mi vi d liệu nhân, như: dữ
liu nhân không th thay đổi hay xóa;
Blockchain công khai cho phép mọi người
truy cp tt c d liu dẫn đến kh năng lộ
thông tin nhy cảm; chế bán n danh vn
th b truy vết thông qua vic suy lun
hành vi người dùng; tính phi tp trung khiến
vic thực thi các quy định bo v d liu
nhân tr nên khó khăn.
AI vẫn đang to nên nhng chuyn biến
cùng tích cc trong nhiều nh vực khác nhau.
Ưu điểm ràng nht ca AI có th x khi
ng ln công vic vi d liu lớn hơn,
nhiu vấn đề hơn cũng như thể đưa ra
nhng phân tích d đoán chính xác hơn
con người. Thông thường khi x một lượng
d liu lớn, con ngưi chúng ta khó th
chính xác hoàn toàn, điều này th thc hin
được bi công ngh trí tu nhân to. Ngay c
nhng nhà khoa học cũng cảm thấy khó khăn
khi gii quyết s ng d liu ln, AI s
dng học máy để có th ly nhng d liệu đó
nhanh chóng biến thành thông tin th
thc hiện được.
Tuy nhiên, nguy rỉ thông tin, d liu
nhân cũng rất cao. Vic s dng AI d
liu lớn đòi hỏi s thu thập và lưu trữ thông
tin nhân của người dùng. Nếu không
các bin pháp bo mt mnh m, thông tin
nhân th b r đe dọa an ninh
38
Số 01 - Tháng 10/2025
Website: https://js.siu.edu.vn
thông tin của người dùng (FPT AfterSchool,
2023).
AI to sinh th to ra nhng ni dung
gi mạo độc hi, tình tiết l d liu nhân
trong khi hun luyn AI, mt quyn kim soát
của người dùng đi vi vic s dng d liu.
Trong trụ ảo lượng d liu nhân
khng l, chi tiết được thu thp trong quá
trình tri nghiệm đa giác quan (bao gồm hành
vi, cm xúc, cuc trò chuyn, thói quen), tng
hp to h nhân chi tiết (bng cách
kết hp vi d liu nhân hin hu), ranh
gii m nht giữa danh tính trong môi trường
thc o (B Công an, 2024).
Do đó, việc xây dng chính sách bo mt
d liu mnh m qun thông tin mt
cách cn thn tr nên cc k quan trọng để
bo v quyn li của người dùng (Trường Đại
hc Hoa Sen, 2023).
Bo v d liu cá nhân trong bi cnh Vit
Nam thúc đẩy chuyển đổi s
Chuyển đổi s, phát trin kinh tế s, xây
dng hi s xu thế ca thời đại. Vit
Nam đang đẩy mạnh quá trình này để làm ch
cuc Cách mng công nghip ln th tư. Việt
Nam đang đẩy mnh xây dng Chính ph
điện tử, hướng ti chính ph s, nn kinh tế
s vi s tham gia ngày càng sâu rng ca các
lĩnh vực y tế, thương mại điện t, giáo dc,
tài chính, ngân hàng, thuế,… Công nghệ
thông tin, truyn thông, trí tu nhân to,
internet vn vật, điện toán đám mây, dữ liu
ln, d liệu nhanh,… được ng dng sâu rng
to ra nhng giá tr xã hi to ln.
D liu nhân mt trong nhng
nguyên liệu chính để thc hin chuyển đổi s,
phát trin kinh tế s, xây dng hi s. D
liu nhân vấn đề liên quan ti cht ch
ti quyền con người, quyn công dân, an toàn,
an ninh mng, an ninh thông tin, an ninh d
liu. D liu cá nhân của hơn 2/3 dân số nước
ta đang được lưu trữ, đăng tải, chia s và thu
thp trên không gian mng vi nhiu hình
thc mức độ chi tiết khác nhau. sở h
tng không gian mng phát trin nhanh
ngày càng hoàn thin, tạo điều kin thun li
cho các ngành, ngh, dch v kinh doanh
liên quan ti d liu cá nhân phát trin.
Thách thc trong bo v d liu nhân
Vit Nam
Bi cnh hin nay Việt Nam cũng đặt ra
nhiu thách thc v bo v d liu nhân.
C th:
Tình trng l d liu nhân din ra ph
biến trên không gian mạng. Người s dng
chưa ý thức bo v d liệu nhân, đăng
ti công khai hoc l trong quá trình chuyn
giao, lưu trữ, trao đổi phc v hoạt động kinh
doanh hoc do bin pháp bo v không tương
xng dn ti b chiếm đoạt đăng tải công
khai. Tình trng mua bán d liu nhân hin
đang diễn ra ph biến, công khai, vi các d
liu thô d liệu nhân đã qua xử lý, nhiu
hành vi chưa được x lý vì thiếu quy định ca
pháp lut. Các doanh nghip, công ty kinh
doanh dch vthu thp d liu nhân ca
khách hàng, cho phép các đi c th ba tiếp
cn thông tin d liệu nhân nhưng không
yêu cầu, quy định cht chẽ, để đối tác th ba
chuyển giao, buôn bán cho các đi tác khác.
Các doanh nghip ch động thu thp thông tin
nhân ca khách hàng, hình thành kho d
liu cá nhân, phân tích, xcác loi d liu
đó để tiến hành kinh doanh, buôn bán. Vic
buôn bán d liệu nhân được tiến hành
h thng, t chc, cam kết “bảo hành”
kh năng cập nht d liu, trích xut d
liu theo yêu cầu người mua. Nhiu d liu b
rao bán công khai trong thi gian dài vi s
ng ln trên không gian mng. Vic mua
bán được tiến hành qua website, tài khon,
trang, nhóm trên mng hi, diễn đàn tin
tc. Việc thanh toán được thc hin thông qua
tài khon ngân hàng, nhiu giao dch ghi
ni dung mua bán d liu (B Công an,
2024).
Nhiu t chc, doanh nghip thu thp tha
d liu cá nhân so vi ngành ngh, sn phm,
dch v kinh doanh; thiếu sở pháp khi
thu thp d liu. Bên cnh đó, đơn vị thu thp
không xác định được d liệu cá nhân được s
dụng như thế nào, vào mục đích gì, chuyển