NHỮNG VIÊN CUỘI NHIỀU MÀU
Cả đời mình, mỗi cây chuối chỉ cho một buồng quả, và khi buồng quả ấy bị cắt, nó
sẽ chết. Đó là quy luật phát triển tự nhiên của loại cây này.
Tôi biết thế nhưng vẫn ít nhiều ngỡ ngàng khi nhìn những cây chuối xanh tươi đầy
nhựa sống hăm hở trổ hoa, nghĩa là hăm hở vươn tới cái chết. Hơn thế, tôi cũng
buồn cả khi chúng ta, con người, chúng ta giận dữ, khó chịu nếu có cây nào trong
số những cây chuối hiền lành mềm yếu ấy không chịu chết hoặc không muốn chết
vì chúng ta.
Đavít
Từ một tảng đá lớn ngẫu nhiên có ở sân nhà thờ Đômơ, thành phố Flôrenxơ, trong
bốn năm Mikêlăngiơ đã làm nên bức tượng Đavít tuyệt đẹp.
Làm thế nào? Thật đơn giản: nhà điêu khắc thiên tài lấy chiếc đục sắt bình thường,
chiếc búa cũng bình thường, và rồi hết ngày này sang ngày khác, hết mẩu này đến
mẩu khác, ông bóc đi các chỗ thừa, để lộ dần dần, có thể lúc đầu là vầng trán, đôi
mắt, đôi tay, rồi đến thân người, đôi chân... chi đến một hôm, không còn gì nữa
ngoài một chàng trai bằng đá, cao hơn năm mét, với các đường nét hài hòa, khỏe
mạnh và có ma lực hấp dẫn đủ biến tác giả của nó, một thanh niên hai mươi tư tuổi
mới vào nghề, thành một trong ba người khổng lồ của nghệ thuật Ý thời Phục
Hưng.
Thật khó tin rằng từ một tảng đá thô và xấu xí có thể làm nên một bức tượng vĩ đại
như thế. Cũng thật khó tin một cơ thể sống, hoàn hảo, khỏe mạnh như Đavít đã bị
giam trong tảng đá kia hàng triệu hay thậm chí hàng chục triệu năm trước khi được
Mikêlăngiơ đến giải thoát đưa về với cuộc sống.
Trái đất có nhiều, rất nhiều núi đá, nghĩa là trái đất còn nhiều, rất nhiều những
Đavít bị giam cầm, ngột ngạt. Và đang chờ người đến giải phóng.
Ai sẽ làm điều đó?
Môna Liza
Về nụ cười bí hiểm của nàng Môna Liza trong tranh Lêôna đơ Vanhxi đã có hàng
đống sách được viết. Suốt bốn, năm thế kỷ nay biết bao giấy mực, công sức và thời
gian đã phí tổn vì nó.
Có người nói: Nàng đang cười những cái yếu, cái không hoàn thiện của loài người.
Nếu quả đúng nàng đang cười chúng ta, thì theo tôi, cái đáng cười hơn cả là giữa
cuộc sống sôi động, bừa bộn những việc lớn và cấp thiết đang chờ làm, thế mà suốt
bốn, năm trăm năm nay chúng ta đã để hao tổn chừng ấy giấy mực, chừng ấy công
sức và chừng ấy thời gian cho nụ một cười, hay chính xác hơn, nửa nụ cười. Mà lại
trên tranh vẽ.
A Phòng cung
Suốt mấy chục năm Tần Thủy Hoàng bắt bảy mươi vạn người Trung Hoa dựng
một lâu đài bằng gỗ khổng lồ ở Hàm Dương bên bờ sông Vị, gọi là A Phòng Cung.
Một công tình kiến trúc thuộc loại có một không hai thời cổ đại - chỉ riêng tầng
trên của nó đã có thể chứa được mười vạn người.
Thật vĩ đại! Thật nặng nề! - cái nặng của sự sáng tạo.
Sau này, khi đánh đổ nhà Tần, Hạng Vũ cho phóng lửa đốt cháy toàn bộ A Phòng
Cung. Theo sử ký Tư Mã Thiên, phải mất ba tháng mới cháy hết.
Thật ghê gớm! Thật nặng nề! - cái nặng của sự hủy diệt.
Và hai cái nặng ấy treo ở hai đầu chiếc đòn gánh đè lên vai bảy mươi vạn người đã
dựng nên A Phòng Cung, những người không được sử dụng và cũng không phóng
lửa đốt nó.
Món quà tặng mẹ
Không biết bao giờ và ở đâu, nhưng có người đã kể tôi nghe một câu chuyện thế
này:
Một thanh niên đến hỏi mua quả gì đấy ở bà bán hàng nọ. Bà kia, khi thấy bảo mua
cho mẹ, liền chọn cho anh ta một quả to nhất, ngon nhất và nói:
- Từ sáng đến giờ biết bao người mua hàng của tôi, nhưng anh là người đầu tiên
hỏi mua cho mẹ. Vì lòng tốt của anh và vì người mẹ đã sinh ra anh, tôi xin biếu
anh quả này.
Bây giờ, bất chợt nhớ đến câu chuyện trên, tôi đi lại một bà bán dừa, bảo bà ta
chọn cho tôi một quả thật ngon, nhắc to hai lần để mang về Diễn Châu tặng mẹ.
Bà bán dừa ngước nhìn lên, suy nghĩ một lát rồi thản nhiên bảo tôi:
- Thế thì anh phải tự chọn lấy. Và cũng không nên quá nhiều lời như thế về món
quà anh mua tặng mẹ.
Tập xe đạp
Ngày còn bé tập xe đạp, hễ anh tôi thả tay ngừng đẩy là thế nào tôi cũng ngã. Mỗi
lần ngã, anh tôi lại cốc cho một cái vào đầu. "Xem đây!" Anh tôi nói rồi dựng xe
dậy, tót lên yên phóng vù đi.
Tôi đứng nhìn theo, tấm tức. Lạ thật, khi tôi tập có người đỡ cẩn thận, đi chậm như
đứng yên một chỗ, thế mà vẫn ngã. Còn anh tôi, trông kìa, cứ bon bon dễ như chơi
mà xe đứng thẳng. Tôi hỏi tại sao, nhưng anh tôi, có thể đang bực mình, cũng có
thể vì không biết trả lời thế nào nên chẳng nói gì.
Lớn lên tôi hiểu đấy là quy luật thăng bằng. Còn bây giờ, khi đầu đã hai thứ tóc, tôi
lại hay suy nghĩ một cách triết lý, rằng chiếc xe đạp kia cũng như chính bản thân
cuộc sống, nó chỉ tồn tại và đứng thẳng được trong một sự chuyển động không
ngừng về phía trước.
Lại chuyện cây chuối
Cây chuối mọc ở bờ ao. Trên đầu là tán lá xum xuê của cây ổi già, nơi hàng ngày
chim đua nhau đến hót. Phía dưới là mặt nước ao mát lạnh với những bông hoa bèo
tây thanh nhã màu tím nhạt. Chỗ đất nó mọc, ngẫu nhiên cũng là chỗ mầu mỡ nhất,
thành ra cây chuối cứ thế lớn lên, xanh tươi, mơn mởn. Nó thấy cuộc đời xung
quanh thật đẹp. Vốn chân thật và đầy lòng biết ơn, nó muốn làm việc gì đấy thật
tốt, thật phi thường để bù lại những gì cuộc đời đã cho nó.
Thế là, trong niềm hạnh phúc ngất ngây của mình, cây chuối biết ơn ấy đã trổ một
buồng chuối có thể nói phi thường như nó muốn. Buồng chuối thật to, dài và ngày
một lớn thêm, lớn thêm mãi, đến mức nó kéo cây chuối lệch hẳn về phía ao. Còn
cây chuối thì quá vô tư và hạnh phúc đã không nhận ra điều ấy. Nó vẫn không
ngừng vắt kiệt những chất dinh dưỡng còn lại trong cơ thể mảnh mai, quá ư non trẻ
và chưa từng trải của mình để nuôi lớn buồng chuối.
Một sáng nọ bà chủ nhà ra ao, thấy cây chuối ngã gãy xuống nước vì không chịu
nổi sức nặng của buồng quả quá lớn. Bà thở dài tiếc rẻ, rồi lấy dao đẵn cây chuối
vào làm thức ăn cho bầy lợn háu đói. Cả buồng quả non cũng chịu chung số phận.
Người không nhớ tên mình
Trong lần điều tra dân số gần đây, người ta đến hỏi một bà cụ nghễnh ngãng gần
tám mươi tuổi ở làng Vĩnh Lộc:
- Dạ thưa, tên cụ là gì ạ?
Phải hồi lâu, khi nhắc lại tới lần thứ ba, bà cụ mới hiểu và vừa móm mém nhai
trầu, vừa thong thả đáp:
- Còn gì nữa, người ta vẫn gọi tôi là Cố Chuyên.
- Nhưng thưa cụ, đó là tên đứa bé này, - một người trong tốp cán bộ chỉ đứa bé hai
tuổi đang ngồi chơi bên cạnh. - Trước khi có nó, tên cụ là gì?
- Là Chính, theo tên cháu nội tôi.
- Thế trước đấy?
- Trước đấy tôi mang tên con gái tôi.
- Trước nữa?
- Trước nữa tôi được gọi theo tên chồng...
- Nhưng xin lỗi, cuối cùng thì tên thật của cụ là gì ạ? - Một người khác sốt ruột hỏi
.
- Tất cả những cái tên ấy đều tên thật, - bà cụ bình thản đáp.
- Không, thưa cụ, chúng tôi muốn biết tên cụ, tên riêng của cụ cơ. Tên thời con gái
ấy.
- Để làm gì?
Người ta lại phải dài dòng giải thích cho bà cụ hiểu thế nào là điều tra dân số, và
tên của cụ đối với họ quan trọng ra sao.
Bà cụ ngồi im hồi lâu, cố dựng lại trong đầu óc chậm chạp, lú lẫn của mình những
hình ảnh rời rạc đã bị bỏ quên từ những năm xa xưa mờ mịt.
- Tôi không nhớ nổi, - cuối cùng bà cụ nói, giọng buồn buồn. - Sáu mươi năm rồi
còn gì, và trong suốt chừng ấy năm, các ông các bà là người đầu tiên nhắc tới
chuyện này. Vả lại, tôi còn cần gì đến nó, cái tên riêng ấy, một khi tôi đã có tên
chồng, tên con, tên cháu, và nay là tên thằng bé này?
Rồi bà cụ quay sang chơi với cháu. Mấy anh cán bộ điều tra dân số nhìn nhau bất
lực, đành ghi vào sổ tên bà cụ bằng tên của người chồng đã chết cách đây bốn
mươi năm.
Ở quê tôi, bao đời nay bố mẹ luôn được gọi bằng tên con cả, sau con đến cháu, sau
cháu đến chút chắt. Một truyền thống dân dã, mộc mạc và tốt đẹp? Chí ít cũng vô
hại? Vâng. Bản thân tôi cũng thích cái truyền thống ấy. Ở làng người ta luôn gọi bố
mẹ tôi là ông Tân bà Tân. Nhiều người thắc mắc sao mãi đến giờ hai cụ chưa được
gọi tên mới là ông Hiền bà Hiền, theo tên con gái tôi. Vì tôi là con cả nhưng sống ở
Hà Nội và dân làng ít biết tên con gái tôi là Bảo Hiền. Bản thân các cụ cũng lấy
làm khó chịu, thậm chí như thể bị xúc phạm.
Một phong tục đáng yêu, hẳn thế, nhưng xét kỹ, cũng tàn nhẫn không kém, vì nó
nỡ cướp đi cái quí nhất của con người là tên của họ.
Điệu nhảy chậm
Sáng mồng bảy tháng Ba vừa rồi, ngủ dậy, như thường lệ tôi mở email và nhận
được bức thư điện tử của Rodney Dickson, một người bạn họa sĩ ở New York. Đây
là loại chain letter, tức thư gửi chuyền nhau qua mạng cho nhiều người khắp nơi
trên thế giới, không có tính riêng tư và thường về một vấn đề xã hội, nhân đạo nào
đấy. Rodney nhận được từ ai đó rồi đến lượt mình gửi cho tôi và một số bạn bè
khác của anh. Bức thư mở đầu bằng mấy dòng của những người tham gia chữa trị
cho một bé gái ở New York:
"Các bạn thân mến,
Xin hãy gửi bức thư điện tử này cho tất cả những người các bạn quen biết và
không quen biết. Đây là mong muốn cuối cùng của một cô bé chỉ còn sáu tháng
nữa để sống vì căn bệnh ung thư hiểm nghèo. Đây cũng là cách duy nhất chúng ta
có thể mang lại cho em và gia đình em chút ít hy vọng, vì cứ thêm một người nhận
được thư, Hội ung thư Mỹ sẽ tài trợ thêm cho em 3 xu Mỹ để thực hiện nỗ lực cứu
chữa cuối cùng. Có người đã gửi thư này cho 500 người khác. Chúng tôi hy vọng
mỗi chúng ta ít nhất cũng gửi thêm cho 5-6 người nữa. Cô bé New York tội nghiệp
đơn giản chỉ muốn chúng ta đọc bài thơ này của em để sống tốt hơn, có ý nghĩa
hơn, và quan tâm nhiều hơn đến những người xung quanh.
Bác sĩ Yeou Cheng Ma,
Giáo sư Dennis Shields,