Đ : Phân tích tâm tr ng ch em Liên đêm đêm c th c đ đ c nhìnề ạ ị ố ứ ể ượ
chuy n tàu đi qua ph huy n trong truy n ng n Hai đ a tr - Th chế ố ệ ệ ắ ứ ẻ ạ
Lam.
Hai đ a tr là m t trong nh ng truy n ng n th ng đ c nh c t i nhi uứ ẻ ộ ữ ệ ắ ườ ượ ắ ớ ề
nh t c a Th ch Lam. Hình nh chuy n tàu đêm ch y qua m t ph huy nấ ủ ạ ả ế ạ ộ ố ệ
nghèo th i tr c đã đ c Th ch Lam miêu t r t khéo léo, đã n i lênờ ướ ượ ạ ả ấ ổ
thành m t hình nh đ y ý nghĩa, b c l ch đ c a tác ph m.ộ ả ầ ộ ộ ủ ề ủ ẩ
Tr c h t, b i c nh cho chuy n tàu đêm xu t hi n là cu c s ng bu n t ,ướ ế ố ả ế ấ ệ ộ ố ồ ẻ
đ n đi u, đáng th ng n i ph huy n. Th ch Lam đã ch n đ c th iơ ệ ươ ơ ố ệ ạ ọ ượ ờ
đi m đ làm n i b t nh ng tính ch t y. Truy n b t đ u t ti ng tr ngể ể ổ ậ ữ ấ ấ ệ ắ ầ ừ ế ố
thu không d i xu ng ph huy n, t ng ti ng, t ng ti ng m i mòn, gi a lúcộ ố ố ệ ừ ế ừ ế ỏ ữ
trên b u tr i, ánh ngày đang d n nh ng ch cho bóng hoàng hôn, ph ngầ ờ ầ ườ ỗ ươ
tây đ r c lên nh l a báo hi u m t ngày đang t t. Đêm t i s đem t iỏ ự ư ử ệ ộ ắ ố ẽ ớ
cho ph huy n nh ng gì? Ch có bóng t i, s im l ng, mà ti ng ch nháiố ệ ữ ỉ ố ự ặ ế ế
ngoài đ ng, ti ng mu i kêu trong nhà, l i khi n cho nó càng tr nên v ngồ ế ỗ ạ ế ở ắ
l ng, hoang vu, bu n bã h n.ặ ồ ơ
Th ra, gi a th k hai m i, th k c a nh ng đô th đ y p ánh sáng,ế ữ ế ỷ ươ ế ỷ ủ ữ ị ầ ấ
v n có nh ng mi n đ t, nhi u mi n đ t, s ng trong s tăm t i c a cu cẫ ữ ề ấ ề ề ấ ố ự ố ủ ộ
s ng hàng trăm, hàng ngàn năm v tr c nh v y đ y.ố ề ướ ư ậ ấ
Phiên ch chi u đã vãn, nh ng n ào t p n p c a bu i ch đã tan đi, đợ ề ữ ồ ấ ậ ủ ổ ợ ể
l i ph huy n v i th c ch t c a nó: cái nghèo nàn, cái tiêu đi u x xác.ạ ố ệ ớ ự ấ ủ ề ơ
Nh ng đ a tr con lom khom tìm ki m trên cái n n ch x xác y, gi aữ ứ ẻ ế ề ợ ơ ấ ữ
nh ng rác r i mà phiên ch b l i, mong tìm đ c chút gì đ cho cu cữ ưở ợ ỏ ạ ượ ỡ ộ
s ng. Th t là m t chi ti t đ y ý nghĩa và r t g i c m v cái nghèo.ố ậ ộ ế ầ ấ ợ ả ề
R i đêm xu ng. Cu c s ng có xôn xao đ ng đ y đ c chút nào chăng?ồ ố ộ ố ộ ậ ượ
Qu cũng có xôn xao m t chút đ y, nh ng không vì th mà v nghèo, vả ộ ấ ư ế ẻ ẻ
bu n c a cu c s ng l i b t đi. B t đ u là ngôi hàng n c c a con ch Tí,ồ ủ ộ ố ạ ớ ắ ầ ướ ủ ị
v i chi c võng con, vài ba cái bát, m t đi u hút thu c lào... bày ra r i l iớ ế ộ ế ố ồ ạ
thu vào vì v ng khách. Ti p đ n là gánh ph có ng n l a b p bùng c aắ ế ế ở ọ ử ậ ủ
bác Siêu, cũng v ng khách vì đó là th quá xa x (ph mà tr thành xa xíắ ứ ỉ ở ở
ph m, th t là m t nh n xét hóm h nh và đ y xót xa c a Th ch Lam!).ẩ ậ ộ ậ ỉ ầ ủ ạ
Chính gi a c nh tiêu đi u nh v y c a ph huy n, Th ch Lam đã miêu tữ ả ề ư ậ ủ ố ệ ạ ả
tâm tr ng kh c kho i ch đ i chuy n tàu c a hai ch em cô bé Liên. Đó làạ ắ ả ờ ợ ế ủ ị
hai đ a tr đã t ng có nh ng ngày s ng m t n i không đ n n i nghèoứ ẻ ừ ữ ố ở ộ ơ ế ỗ
kh và t i tăm nh th . V i chúng, nh t là v i bé Liên, n i y Hà N iổ ố ư ế ớ ấ ớ ơ ấ ộ
luôn đ ng l i nh m t k ni m xa xôi và m h nh ng bao gi cũng êmọ ạ ư ộ ỷ ệ ơ ồ ư ờ
đ m, đ p đ và r c r ánh sáng. Còn gi đây, n i ph huy n, cu c s ngề ẹ ẽ ự ỡ ờ ơ ố ệ ộ ố
c a chúng thi u h n ánh sáng và ni m vui. Ngày nào cũng gi ng h t ngàyủ ế ẳ ề ố ệ
nào, chúng ch bán cho ng i ta nh ng món hàng nh nhoi không h thayờ ườ ư ỏ ề
đ i: m t bao diêm, m t cu n ch , m y bánh xà phòng... Chi u chi u, trongổ ộ ộ ộ ỉ ấ ề ề
bóng ch p cho ng c a hoàng hôn và trong ti ng mu i vo ve, hai ch emậ ạ ủ ế ỗ ị
c m c i ki m đ m s ti n bé nh bán đ c trong ngày. Chi ti t v chi cặ ụ ể ế ố ề ỏ ượ ế ề ế
chõng tre cũ, s p gãy đ c Th ch Lam đ a vào đây th t là đ y ý nghĩa:ắ ượ ạ ư ậ ầ
cu c s ng c a hai đ a tr m i l n lên sao mà đã s m già nua tàn t ! Cộ ố ủ ứ ẻ ớ ớ ớ ạ ả
chi ti t bà lão h i điên đ n mua r u u ng, cũng g i lên bao n i bu n.ế ơ ế ượ ố ợ ỗ ồ
Cái th gi i mà các em Liên và An ti p c n ngày này qua ngày khác ch cóế ớ ế ậ ỉ
th . Đây là ni m vui, bi t l y gì mà hy v ng?ế ề ế ấ ọ
May m n thay, hai đ a tr đã tìm đ c chút ni m vui đ mong đ i. M iắ ứ ẻ ượ ề ể ợ ỗ
đêm chuy n tàu t Hà N i s đi qua ph huy n trong m y phút. M i đêm,ế ừ ộ ẽ ố ệ ấ ỗ
hai đ a tr l i ch đ i chuy n tàu. H n các em đã ch đ i nó qua su tứ ẻ ạ ờ ợ ế ẳ ờ ợ ố
m t ngày bu n t c a mình. Nh ng n i đ i ch b t đ u kh c kho i tộ ồ ẻ ủ ư ỗ ợ ờ ắ ầ ắ ả ừ
khi bóng chi u đ xu ng. R i trong đêm t i, nh ng ng n đèn th p lên ề ổ ố ồ ố ữ ọ ắ ở
đ ng kia, bóng hai m con ch Tí trên đ ng, ng n l a b p bùng c a gánhằ ẹ ị ườ ọ ử ậ ủ
ph bác Siêu, ti ng hát c a v ch ng bác x m mù... V i các em, đó làở ế ủ ợ ồ ẩ ớ
nh ng cái m c đi m b c đi c a th i gian đang cho các em xích g n l iữ ố ể ướ ủ ờ ầ ạ
v i chuy n tàu. M i đêm, ch có m t chuy n tàu đi qua ph huy n. Cácớ ế ỗ ỉ ộ ế ố ệ
em không th b l nó. B i th , đã bu n ng ríu c m t, An và Liên v nể ỏ ỡ ở ế ồ ủ ả ắ ẫ
c ch ng l i c n bu n ng . Cho đ n khi, vì ch đ i quá lâu trong cáiố ố ạ ơ ồ ủ ế ờ ợ
không khí bu n t c a ph huy n, bé An không th th c đ c n a. “Emồ ẻ ủ ố ệ ể ứ ượ ữ
g i đ u lên tay ch , mi m t s p s a r i xu ng, còn d n v i: “Tàu đ n chố ầ ị ắ ắ ử ơ ố ặ ớ ế ị
đánh th c em d y nhé!”. Th t là m t c nh ch đ i thi t tha nh m i sứ ậ ậ ộ ả ờ ợ ế ư ọ ự
ch đ i thi t tha trên đ i!.ờ ợ ế ở ờ
Trên ph huy n y, gi a tâm tr ng ch đ i y c a hai đ a tr , chuy nố ệ ấ ữ ạ ờ ợ ấ ủ ứ ẻ ế
tàu đêm đ c Th ch Lam miêu t t m và trang tr ng làm sao! Chuy n tàuượ ạ ả ỉ ỉ ọ ế
đ c báo tr c t xa, v i hình nh hai ba ng i c m đèn l ng lung layượ ướ ừ ớ ả ườ ầ ồ
các bóng dài, v xôn xao c a nh ng ng i ch tàu, r i ng n l a xanh bi cẻ ủ ữ ườ ờ ồ ọ ử ế
sát m t đ t nh ma tr i. R i ti ng còi xe l a đâu vang l i trong đêmặ ấ ư ơ ồ ế ử ở ạ
khuya kéo dài ra theo ng n gió xa xôi. Chuy n tàu đã đ n cùng v i ti ngọ ế ế ớ ế
còi đã rít lên. Đoàn tàu v t qua tr c m t. Bé An đã th c d y và tâm h nụ ướ ặ ứ ậ ồ
c hai đ a tr đ u b cu n hút b i chuy n tàu. Các toa đèn đ u sángả ứ ẻ ề ị ố ở ế ề
tr ng... nh ng toa h ng trên sang tr ng, l nh ng i, đ ng và k n l pư ữ ạ ọ ố ố ườ ồ ề ấ
lánh, và các c a kính sáng. Đoàn tàu đã đi qua nh ng tâm h n ch em Liênử ư ồ ị
thì v n g i hút theo nó mãi, nhìn nó đ l i trong đêm t i nh ng đ m thanẫ ử ể ạ ố ữ ố
đ bay tung trên đ ng s t... cái ch m nh c a chi c đèn xanh... xa xaỏ ườ ắ ấ ỏ ủ ế
mãi r i đi khu t sau r ng tre. Gi đây, s t ng ph n gi a hình nh đoànồ ấ ặ ờ ự ươ ả ữ ả
tàu v i cu c s ng n i ph huy n càng tr nên rõ r t trong tâm trí c a đ aớ ộ ố ơ ố ệ ở ệ ủ ứ
tr : đêm t i v n bao b c xung quanh, đ ng ru ng mênh mang và yênẻ ố ẫ ọ ồ ộ
l ng.ặ
Đ c xong truy n Hai đ a tr , ng i đ c không th không ng m nghĩ v ýọ ệ ứ ẻ ườ ọ ể ẫ ề
nghĩa sâu xa c a hình nh chuy n tàu đêm mà Th ch Lam đã c tình miêuủ ả ế ạ ố
t nó đ làm n i lên th t rõ cu c s ng bu n t đáng th ng c a hai chả ể ổ ậ ộ ố ồ ẻ ươ ủ ị
em Liên? V i các em, chuy n tàu y là t t c ni m vui và hi v ng. Đó làớ ế ấ ấ ả ề ọ
Hà N i trong quá kh êm đ m xa xôi. Đó là ni m vui duy nh t đ gi i toộ ứ ề ề ấ ể ả ả
cho tâm trí sau m t ngày m t m i, đ n đi u và bu n chán. Đó là âm thanh,ộ ệ ỏ ơ ệ ồ
ánh sáng, v l p lánh, c a m t cu c đ i mà các em hi v ng, m t cu c đ iẻ ấ ủ ộ ộ ờ ọ ộ ộ ờ
khác, hoàn toàn không gi ng v i cu c đ i nghèo nàn và t nh t n i đây.ố ớ ộ ờ ẻ ạ ơ
Có l , qua truy n ng n này, Th ch Lam đã mu n nói v i chúng ta: cóẽ ệ ắ ạ ố ớ
nh ng cu c đ i m i đáng th ng sao, có nh ng c m bé nh , t iữ ộ ờ ớ ươ ữ ướ ơ ỏ ộ
nghi p nh ng chân thành tha thi t và c m đ ng làm sao! Nh ng d u sao,ệ ư ế ả ộ ư ẫ
s ch đ i c a các em cũng cho chúng ta m t bài h c: trong cu c đ i,ự ờ ợ ủ ộ ọ ộ ờ
ph i bi t v t lên cái t nh t, cái vô v hàng ngày đ mà hi v ng, vì cònả ế ượ ẻ ạ ị ể ọ
có hi v ng, d u cho hi v ng r t nh bé, thì m i có th còn g i là s ng.ọ ẫ ọ ấ ỏ ớ ể ọ ố
Hai đ a tr không thu c lo i truy n h p d n ng i đ c vì s ly kỳ hayứ ẻ ộ ạ ệ ấ ẫ ườ ọ ự
gay c n c a c t truy n. S c m nh và s c s ng c a nó n m trong v n đấ ủ ố ệ ứ ạ ứ ố ủ ằ ấ ề
mà nó đ t ra và c trong thái đ c a Th ch Lam đ i v i cu c s ng: m tặ ả ộ ủ ạ ố ớ ộ ố ộ
thái đ p iu đ y lòng nhân ái. Chính thái đ y cũng nh h ng đ n cáchộ ấ ầ ộ ấ ả ưở ế
vi t c a Th ch Lam: t m và trân tr ng. Truy n tuy h i bu n nh ng nóế ủ ạ ỉ ỉ ọ ệ ơ ồ ư
giúp cho con ng i thêm yêu th ng con ng i.ườ ươ ườ
Bài gi ng c a: Trung tâm B i d ng văn hóa và Luy n thi đ i h cả ủ ồ ưỡ ệ ạ ọ
Vĩnh Vi nễ