PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM LƯU NIỆM DU LỊCH TRÊN CƠ SỞ KHAI THÁC
GIÁ TRỊ TRÒ CHƠI DÂN GIAN VIỆT NAM
ThS. Nguyễn Thị Kim Thoại1
Võ Thị Kiều My2
Tóm tắt: Trò chơi dân gian (TCDG) là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người
Việt Nam, không chỉ đơn thuần là hoạt động giải trí, mà còn là hiện tượng văn hóa tổng hợp,
phản ánh đời sống tinh thần và vật chất của các cộng đồng. Du khách quốc tế luôn tò mò và háo
hức khám phá những nét văn hóa đặc trưng của mỗi vùng miền qua các TCDG. Song song đó, sản
phẩm quà lưu niệm du lịch là một trong những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên dấu ấn của
các điểm đến, tăng sức hấp dẫn du khách, đồng thời là công cụ quảng bá hiệu quả hình ảnh điểm
đến. Tuy nhiên, trong bức tranh du lịch Việt Nam hiện nay, các mặt hàng lưu niệm chưa đóng vai
trò tương ứng với việc tạo dựng hình ảnh và kinh doanh thương mại.
Bài viết này tập trung vào việc khám phá các giá trị cốt lõi của trò chơi dân gian Việt Nam từ góc
nhìn du lịch học. Qua quá trình nghiên cứu khai thác giá trị TCDG, bài viết nhấn mạnh rằng TCDG
không chỉ đơn thuần là hoạt động vui chơi giải trí mà còn là phương tiện để lan tỏa những giá
trị truyền thống tốt đẹp và góp phần phát triển sản phẩm du lịch văn hóa. Khai thác các giá trị
từ TCDG để xây dựng nên hệ thống sản phẩm lưu niệm (SPLN) du lịch đặc trưng của Việt Nam và
đặc thù của địa phương là một hướng đi tiềm năng cần được các bên liên quan tập trung nghiên
cứu. Bài viết đề xuất các giải pháp cụ thể phát triển SPLN du lịch nhằm góp phần bảo tồn và phát
huy những giá trị tốt đẹp của TCDG, đa dạng hóa sản phẩm du lịch và thúc đẩy phát triển du lịch
bền vững tại Việt Nam.
Từ khóa: Trò chơi dân gian, sản phẩm lưu niệm, du lịch văn hóa, phát triển du lịch, du
lịch bền vững
1
Khoa Quản trị Du lịch - Khách sạn, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính Thành phố
Hồ Chí Minh.
2
Sinh viên ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành; Khoa Quản trị Du lịch - Khách
sạn, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ884
Abstract: Folk games are an indispensable part of the cultural life of Vietnamese, not only as
entertainment activities, but also as a comprehensive cultural phenomenon, reflecting the
spiritual and material life of communities. International tourists are always curious and eager
to explore the unique cultural features of each region through folk games. At the same time,
tourism souvenirs are one of the important factors that contribute to creating an impression
of destinations, increasing tourist attraction, and are also an effective tool to promote the
destination images. However, souvenir items do not play a corresponding role in image creation
and commercial business. This article focuses on exploring the core values of Vietnamese folk
games from a tourism perspective. Through the process of researching and exploiting the value
of folk games, the article emphasizes that folk games are not only entertainment activities but
also means to spread good traditional values and contribute to the development of cultural
tourism products. Exploiting the values from folk games to build a system of typical Vietnamese
and local souvenirs is a potential direction that needs to be focused on by relevant parties.
The article proposes specific solutions to develop tourism souvenirs to contribute to preserving
and promoting the good values of folk games, diversifying tourism products and promoting
sustainable tourism development in Vietnam.
Key words: folk games, souvenir products, cultural tourism, tourism development,
sustainable tourism
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trò chơi dân gian là một phần không thể thiếu trong đời sống văn
hóa của người Á Đông nói chung và Việt Nam nói riêng. Không chỉ
đơn thuần là hoạt động giải trí, TCDG còn là hiện tượng văn hóa tổng
hợp, phản ánh sinh động đời sống tinh thần và vật chất của các cộng
đồng. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, TCDG lưu giữ kho tàng văn
hóa độc đáo của các vùng miền, mang đến niềm vui, tiếng cười, kết
nối con người với văn hóa. Du khách, đặc biệt là du khách quốc tế,
luôn tò mò và háo hức khám phá những nét văn hóa đặc trưng của
mỗi vùng miền. Tuy nhiên, dễ dàng nhận thấy, hoạt động du lịch liên
quan đến TCDG còn nhiều hạn chế. Bên cạnh đó, các hoạt động trải
nghiệm TCDG trong du lịch cũng còn nhiều bất cập, du khách thường
chỉ có cơ hội tham gia vào các dịp lễ hội lớn mà ít khi được trải nghiệm
trong các tour tuyến thường ngày, khiến cho việc lan tỏa, quảng bá các
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 885
giá trị truyền thống, các nét đẹp dân gian Việt Nam đến du khách còn
nhiều hạn chế.
Việt Nam sở hữu những tài nguyên du lịch đặc trưng phong phú
với nhiều di sản thế giới được công nhận, hàng ngàn lễ hội lớn nhỏ,
di tích văn hóa và làng nghề nhiều vô số kể, trong đó gần 400 làng
nghề truyền thống thuộc các nhóm nghề chính như: sơn mài, gốm sứ,
vàng bạc, thêu ren, mây tre đan, dệt lụa, tranh dân gian, chạm khắc...
đây là những tiềm năng to lớn để phát triển sản phẩm quà tặng, quà
lưu niệm.
Hiện nay, số lượng những SPLN có dấu ấn văn hóa đặc trưng mang
thương hiệu Việt Nam vẫn còn rất hạn chế và chưa đáp ứng được nhu
cầu, thị hiếu của du khách, đặc biệt là khách quốc tế. Điều đó cũng ảnh
hưởng tới việc xúc tiến quảng bá thương hiệu cho du lịch Việt Nam,
chưa khẳng định được thế mạnh về sản phẩm quà tặng mang hồn cốt
văn hóa Việt. (Trương, 2024)
Nhận thấy được tiềm năng to lớn từ việc kết hợp giữa TCDG và
SPLN trong phát triển du lịch văn hóa tại Việt Nam, nhóm tác giả đã
tập trung nghiên cứu, làm rõ vai trò và giá trị của TCDG trong đời sống
và hoạt động du lịch. Đồng thời, bài viết cũng đánh giá tiềm năng và
thực trạng thị trường SPLN du lịch tại các điểm đến. Từ đó, đề xuất
giải pháp phát triển SPLN du lịch đặc trưng của Việt Nam và đặc thù
của địa phương trên cơ sở khai thác các giá trị từ TCDG, góp phần phát
triển du lịch văn hóa bền vững tại Việt Nam.
2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
Nhóm tác giả đã tiến hành nghiên cứu chuyên sâu các tài liệu khoa
học của các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến TCDG
và SPLN du lịch. Đặc biệt, các công trình nghiên cứu sau đây đóng vai
trò quan trọng trong việc làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu:
Trong nghiên cứu của Samuel (2013) “Souvenirs and tourism promotion
in Ghana”, tác giả đã chỉ ra rằng quà lưu niệm đóng vai trò quan trọng
trong việc thúc đẩy du lịch ở Ghana, phản ánh các chủ đề đa dạng về
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ886
văn hóa, thực vật, cảnh quan và các tài nguyên độc đáo của quốc gia.
Vì vậy, việc phát triển du lịch ở Ghana có thể được thực hiện bằng cách
xây dựng các câu chuyện và ý tưởng xoay quanh những tài nguyên
này. Tác giả nhấn mạnh rằng sản xuất đồ lưu niệm là một ngành công
nghiệp lâu đời, đóng vai trò then chốt trong sự phát triển du lịch. Đồ
lưu niệm vì thế trở thành công cụ quảng bá quan trọng cho du lịch ở
bất kỳ quốc gia nào.
Theo tác giả Dwi Suhartanto (2016) trình bày trong “Tourist satisfaction
with souvenir shopping: Evidence from Indonesian domestic tourists. Current
Issues in Tourism” thì sự hài lòng của du khách khi mua sắm đồ lưu
niệm là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến nhận thức của họ về hình ảnh
điểm đến và lòng trung thành đối với điểm đến đó.
Bài viết “Preservation of Traditional Game Values as Educational Tourism
Assets in Sindangkerta District, Indonesia” Ninis và cộng sự, (2019) đã chỉ
ra TCDG góp phần giúp khách du lịch có cơ hội tiếp thu những giá trị
nhân văn sâu sắc của loại hình trò chơi truyền thống này. Trong nghiên
cứu “Experiential-based training to improve literacy skills of traditional game
for tourism workers” (Entoh & Sugito, 2020) đã khẳng định TCDG góp
phần gìn giữ bản sắc văn hóa của mỗi cộng đồng và góp phần phát
triển du lịch địa phương.
Lê & Phùng (2013) “Trò chơi dân gian ở Hội An, Quảng Nam” đã chỉ ra
TCDG góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người
dân, góp phần giáo dục nhân cách con người và lưu giữ, bảo tồn nét
đẹp văn hóa truyền thống và góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch
và tăng cường tính hấp dẫn cho du lịch. Trong “Văn hoá dân gian Việt
Nam”, Hạp (2021) cũng cho rằng TCDG góp phần vào sự phát triển kinh
tế, du lịch, bảo tồn và phát huy các ngành nghề thủ công truyền thống.
Trong nghiên cứu “Thực trạng phát triển quà lưu niệm du lịch ở thành
phố Cần Thơ” (Nguyễn và cộng sự, 2018), quà lưu niệm được đánh giá
là có vai trò quan trọng trong việc phát triển du lịch. Chúng không chỉ
góp phần tăng doanh thu cho ngành mà còn làm tăng sức hấp dẫn,
quảng bá hình ảnh và tạo dấu ấn riêng cho điểm đến.
N. Nguyễn & T. Q. Nguyễn (2022) nhấn mạnh trong bài viết “Xây
dựng sản phẩm quà tặng, quà đặc sản tại vùng đất Lam Sơn trong phát triển
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 887
du lịch” rằng sản phẩm quà lưu niệm cũng đóng góp một nguồn doanh
thu lớn cho ngành du lịch và đem lại những lợi ích cho xã hội, trong đó
phải kể đến vai trò bảo tồn văn hóa làng nghề và giải quyết việc làm
cho khối lượng lao động ở địa phương, góp phần tăng sức hấp dẫn cho
điểm đến, quảng bá hình ảnh du lịch hiệu quả cho điểm đến.
3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trong quá trình thực hiện nghiên cứu, nhằm đảm bảo tính khoa
học và thực tiễn. Nhóm tác giả đã vận dụng kiến thức về du lịch, kết
hợp với một số ngành khoa học khác dựa trên các phương pháp cụ
thể như sau:
- Phương pháp nghiên cứu tổng hợp và phân tích tư liệu văn bản: Tìm hiểu
tất cả bài báo khoa học, sách chuyên ngành trong và ngoài nước liên
quan đến TCDG và SPLN du lịch qua công cụ tìm kiếm Google Scholar
và công cụ trích dẫn Citefast. Qua đó, tiến hành thu thập và nghiên
cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài đang thực hiện như các sách, bài
báo, các tạp chí, luận văn của những tác giả đi trước để làm nền tảng
cho cơ sở lý luận của đề tài.
- Phương pháp dân tộc học điện tử - Netnography: thu thập dữ liệu dựa
trên máy tính và thủ công để phân tích, so sánh làm nổi bật đối tượng
nghiên cứu.
- Phương pháp phân tích dữ liệu thứ cấp: tổng hợp, thống kê các dữ liệu
thứ cấp từ các ban ngành liên quan, đánh giá, phân tích thực trạng,
tiềm năng, giải pháp khai thác các giá trị TCDG để xây dựng hệ thống
SPLN du lịch đặc trưng của Việt Nam và đặc thù của từng địa phương.
4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
4.1. Tìm hiểu về trò chơi dân gian
4.1.1. Khái niệm về trò chơi dân gian
Trong kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam, TCDG như một viên ngọc
quý, chứa đựng những giá trị tinh thần vô giá được hun đúc từ lịch sử,
lao động, văn hóa và đời sống của con người Việt Nam. Từ bao đời nay,
