Phương pháp học tập cộng tác: Làm việc theo nhóm nhỏ
Các nhà nghiên cứu tuyên bố rằng, cho dù nội dung môn học như thế
nào thì sinh viên làm việc theo từng nhóm nhỏ cũng có khuynh hướng
học được nhiều hơn những gì được dạy và nhớ lâu hơn so với các hình
thức dạy học khác.
Barbara Gross Davis, Tools for Teaching
Chúng ta không phủ nhận tầm quan trọng của cách dạy truyền thống
cũng như hình thức thảo luận theo sự hướng dẫn của giáo viên ở các
trường đại học. Nhưng hiện nay phần lớn giáo viên đã thấy được giá trị
của việc phân sinh viên làm việc cộng tác theo nhóm. Làm việc theo
nhóm nhỏ trong và ngoài giờ học là một phần bổ sung quan trọng cho
các bài giảng, giúp sinh viên nắm vững các khái niệm và áp dụng vào
các tình huống cần đến các kỹ năng suy nghĩ đào sâu. Trong một cuộc
nói chuyện gần đây về chủ đề Những Giáo viên được trao Giải thưởng
có tên là “Hãy để sinh viên tự học - theo nhóm”, Giáo sư Khoa học Sinh
học - Hiệu trưởng Emeritus Donald Kennedy đã phát biểu về vấn đề này.
Ông nhắc người nghe rằng sinh viên ĐH Stanford “giúp đỡ nhau rất
nhiều” trong việc học tập. Điều quan trọng là các giáo viên phải biết
cách tận dụng bằng cách tạo cơ hội và hình thành thói quen cho sinh
viên thực hành các phương pháp học tập nhóm.
Trong khi nhiều giáo viên thỉnh thoảng mới chia lớp học thành nhiều
nhóm nhỏ để thực hiện các bài tập ngắn thì hình thức làm việc theo
nhóm được đề cập ở đây chỉ nói đến các đề tài kéo dài hàng tiết, trong
nhiều buổi học hoặc vài tháng. Giáo viên phân chia sinh viên thành từng
nhóm hoặc sinh viên tự chọn nhóm cho mình và tất nhiên mỗi cách đều
có mặt lợi và mặt hại. Nhưng điều chính yếu ở đây là bài tập phân công
đòi hỏi phải có sự phụ thuộc lẫn nhau vì thế không cá nhân nào có thể
hoàn thành bài tập một mình. Hình thức này được gọi là Học dựa trên
Vấn đề. Giáo viên đưa ra vấn đề để sinh viên thảo luận và tạo điều kiện
hoặc giúp đỡ sinh viên trong quá trình học tập.
Làm việc theo nhóm đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị bài giảng kỹ và
không thể thiếu tính khó trong các bài tập. Nhưng lợi ích đạt được rất
đáng kể, chẳng hạn sinh viên sẽ tích cực tham gia, hiểu và nhớ bài lâu
hơn, nắm vững các kỹ năng quan trọng để có thể thành công trong môn
học hoặc trong nghề nghiệp. Ngoài ra, sinh viên sẽ hăng hái trong việc
tự học, điều này khích lệ sinh viên nghiên cứu độc lập.
Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi xin giới thiệu một số đề xuất
trong việc dạy học theo nhóm nhằm đạt được mục đích của môn học,
gồm một số lời khuyên làm thế nào để tránh các vấn đề có khả năng xảy
ra.
Phân nhóm làm bài tập nhằm tăng cường học tập
Quyết định phân nhóm học tập cần phải xem xét kỹ các mục đích của
môn học. Chẳng hạn, nếu giáo viên mong muốn sinh viên có thể áp
dụng các kiến thức lý thuyết vào thực tiễn hoặc chứng tỏ tính quyết đoán
hay các kỹ năng giải quyết vấn đề hoặc tính chuyên nghiệp của mình
trong lĩnh vực đó thì phân nhóm học tập rất thích hợp để đưa vào
chương trình môn học. Chúng ta không nên nghĩ phân nhóm học tập là
phần việc thêm vào cấu trúc môn học đã có sẵn mà phải nghĩ điều này
có ảnh hưởng quan trọng trong việc thiết kế chương trình môn học và
giúp kết hợp các mục tiêu lại. Các yếu tố quan trọng khác nên xem xét
trước tiên là quy mô lớp học (vì các lớp đông sinh viên chúng ta cần chú
ý trong khâu tổ chức) và phương pháp đánh giá nhóm (để giáo viên có
đủ thời gian và cho ý kiến phản hồi kịp thời đối với các đề tài làm theo
nhóm).
Loại bài tập nhóm giáo viên dự kiến trong môn học cũng cần được
kiểm tra để bảo đảm sinh viên có thể hoàn thành. Nhóm học tập sẽ được
khích lệ và một số khó khăn mà nhóm gặp phải sẽ được loại trừ hoặc
giảm tối thiểu nếu giáo viên thiết kế bài tập như sau:
(1) đòi hỏi cá nhân phải có trách nhiệm giải trình đối với các thành
viên nhóm;
(2) các thành viên nhóm phải thảo luận và tác động lẫn nhau;
(3) bảo đảm các thành viên nhận được phản hồi trực tiếp,rõ ràng và có
ý nghĩa;
(4) tặng quà cho nhóm nào có kết quả cao (Michaelson, Fink, và
Knight 1997).
Trách nhiệm giải trình của cá nhân rất quan trọng cho thành công của
nhóm. Vì theo khuynh hướng tự nhiên sẽ có một số sinh viên vượt trội
và một số kém hơn có khuynh hướng rút lui, điều này sẽ dần dần xảy ra
trừ phi có một cơ chế yêu cầu mọi người tham gia. Điều này rất dễ như
dùng giấy chấm công, mỗi thành viên ghi ra những ý tưởng đóng góp
của mình vào cuộc thảo luận nhóm trong ngày hôm đó hoặc một đề tài
lớn hơn kéo dài trong tuần. Hoặc bao gồm cả việc yêu cầu sinh viên phê
bình ý kiến của các thành viên khác, đặc biệt một phần của sản phẩm là
yêu cầu ghi biên bản ý kiến đóng góp của từng thành viên.
Thật ra, nếu yêu cầu từng nhóm ghi lại bản báo cáo công việc nhóm
đã thực hiện rất có khả năng việc thảo luận hoặc tác động lẫn nhau diễn
ra rất ít. Mặc dù giáo viên yêu cầu sinh viên nỗ lực làm việc theo nhóm
nhưng sinh viên có thể sẽ chia từng phần việc, giao phó công việc cho
từng cá nhân, cuối cùng một người sẽ chịu trách nhiệm tập hợp các ý
kiến đó lại. Sự tác động lẫn nhau và thảo luận có khả năng xảy ra nhất
nếu giáo viên yêu cầu sinh viên giải quyết một vần đề hoặc đưa ra một
quyết định dựa vào một nghiên cứu và phân tích tình huống phức tạp.