15
một mục tiêu hết sức quan trọng trong điều kiện quá độ lên chủ nghĩa x• hội ở nước
ta hiện nay.
Nhưng dù sao đó mới chỉ là những chủ trương, đường lối đối với tình hình trong
nước. Vậy còn quốc tế thì sao?
Thứ nhất, cách mạng khoa học - công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, công
nghệ sinh học tiếp tục có những bước nhảy vọt, ngày càng trở thành lực lượng sản
xuất trực tiếp, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tri thức. Nước ta một mặt có cơ hội
rút ngắn khoảng cách so với các nước phát triển, cải thiện vị thế của mình. Đồng
thời đứng trước nguy cơ tụt hậu xa hơn nếu không tranh thủ được cơ hội, khắc phục
được những yếu kém để vươn lên. Điều này đòi hỏi các nhà doanh nghiệp phải hết
sức nhanh nhạy nắm bắt thông tin, áp dụng những thành tựu của khoa học công
nghệ vào trong kinh doanh, có như thế mới mong có cơ hội phát triển.
Thứ hai, toàn cầu hoá kinh tế là xu thế khách quan, lôi cuốn các nước, bao trùm hầu
hết các lĩnh vực, vừa thúc đẩy hợp tác, vừa tăng sức ép cạnh tranh và tính tuỳ thuộc
nhau giữa các nền kinh tế. Nước ta cũng không thể nằm ngoài vòng xoáy đó.
Vậy chúng ta phải làm thế nào để vừa có thể hội nhập kinh tế quốc tế, tham gia vào
xu thế toàn cầu hoá lại vừa có thể giữ vững được nền kinh tế độc lập tự chủ.
Trước tiên phải tính đến vai trò của bộ máy nhà nước. Theo chỉ dẫn của Lênin thì
bộ máy nhà nước cần phải vừa mềm dẻo vừa hết sức cứng rắn: “Ngày nay cần có sự
mềm dẻo tối đa, mà muốn thế, muốn ứng biến một cách mềm dẻo thì bộ máy phải
thực sự cứng rắn”. Phải mềm dẻo vì đây là thời kỳ quá độ, biện pháp quá độ. Phải
cứng rắn vì đây là cuộc “chiến tranh kinh tế”, cuộc chiến tranh “ai thắng ai” giữa
chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa x• hội. Bởi kẻ nào nắm thống trị về kinh tế thì dần
16
dần sớm muộn cũng sẽ thống trị cả về chính trị (áp dụng mối quan hệ biện chứng
giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng).
Thứ hai, đó là chúng ta xây dựng chủ nghĩa x• hội mang bản sắc dân tộc vận hành
trước xu thế toàn cầu hoá, chủ động mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế nhưng phải
giữ vững nền kinh tế độc lập tự chủ. Bởi vì không có bản lĩnh và không có bản sắc
độc đáo riêng được giữ gìn, bảo vệ và phát huy thì không thể đứng vững trong giao
lưu hợp tác và hội nhập quốc tế. Phải làm cho văn hoá thấm sâu vào tâm lý, ý thức
dân chúng, là nội dung của kinh tế, chinh trị , x• hội trong phát triển. Văn hoá ở
trong kinh tế chính trị là vậy. Mà giá trị cao nhất, sâu nhất của văn hoá lại là con
người. Nó phải là chỗ quy tụ của mọi đường lối, chủ trương, chính sách, cơ chế, giải
pháp. Một lần nữa chúng ta khẳng định vai trò của con người trong sự nghiệp xây
dựng chủ nghĩa x• hội ở nước ta. Vì vậy nước ta phải đầu tư hơn nữa cho việc phát
triển con người mà cụ thể là sự nghiệp giáo dục- đào tạo phải được: đổi mới phương
pháp giảng dạy ở tất cả các bậc học từ mầm non tới sau đại học. Chú trọng đến giáo
dục đào tạo ở bậc tiểu học và trung học cơ sở. Bởi “không có cái lợi nào bằng cái
lợi đầu tư cho con người”. Mặt khác, ta còn phải nâng cao năng lực và hiệu quả chủ
động hội nhập quốc tế theo hướng đẩy nhanh tốc độ và khả năng nội sinh hoá
những sức mạnh bên trong nhằm thâu thức, tích tụ và tăng cường nội lực đất nước
để hội nhập một cách mạnh mẽ, toàn diện và sâu sắc mà vẫn giữ được bản sắc Việt
nam.
Hiện nay, các thế lực thù địch với những “diễn biến hoà bình” vẫn đang đe dọa hệ
thống chính trị x• hội chủ nghĩa ở nước ta. Từ thực tế đó đòi hỏi Đảng và nhà nước
17
ta phải ra sức tăng cường an ninh quốc phòng, ra sức đổi mới hệ thống chính trị phù
hợp với yêu cầu phát triển của đất nước, của thời đại.
2.2. Phát huy vai trò của tính năng động chủ quan và chống chủ quan duy ý chí.
Bên cạnh một số chính sách, biện pháp nhằm đưa đất nước ta vững bước trên con
đường x• hội chủ nghĩa như đ• trình bày ở trên, ta không thể không kể đến vai trò
thúc đẩy sự nghiệp xây dựng chủ nnghĩa x• hội tiến nhanh và xa hơn đó là tính năng
động, chủ quan, đó là khối đại đoàn kết toàn dân và đó còn là ý chí, nhiệt tình, quyết
tâm thực hiện cho được x• hội x• hội chủ nghĩa trên đất nước Việt Nam.
Bản thân sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa x• hội là một nhiệm vụ mới mẻ, khó khăn,
phức tạp, đòi hỏi phải phát huy cao độ vai trò của nhân tố chủ quan, của tính năng
động chủ quan. Đó chính là những phát minh vĩ đại, những đường lối chính sách
đứng đắn có tính chất quyết thắng của toàn thể dân tộc Việt Nam.
Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa x• hội là sự nghiệp sáng tạo vĩ đại của đông đảo
quần chúng. Không có ý chí, hoài b•o lớn, nghị lực lớn thì không thể thực hiện được
những nhiệm vụ trọng đại, khó khăn phức tạp chưa từng có trong lịch sử dân tộc.
Vấn đề là ở chỗ mọi nhiệt tình và ý chí cách mạng hiện nay phải gắn liền với chi
thức, hiểu biết, đặt trên cơ sở khoa học, sự phát triển tiềm lực trí tuệ của cả dân tộc.
Không có khoa học, không có sự phát triển mạnh mẽ nguồn lực trí tuệ thì không thể
dẫn dắt x• hội đi tới văn minh, hiện đại. Do đó, phải quy tụ mọi tài năng của công
dân, tập hợp trí tuệ và phát huy sức mạnh trí tuệ của cả dân tộc. Đây phải đứng ở
đỉnh cao và là chỗ kết tinh tài năng ý chí chỉ đạo, bản lĩnh giai cấp và dân tộc, biểu
hiện tinh thần thời đại.
18
Bước vào thế kỷ XXI, chúng ta tin chắc vào thắng lợi của sự nghiệp xây dựng chủ
nghĩa x• hội và bảo vệ tổ quốc, tin chắc chủ nghĩa x• hội nhất định thành công, nhất
định tiếp tục đi theo con đường đ• chọn, dù một thế kỷ hay lâu hơn nữa cũng không
nao núng. Đó phải chăng là sự khẳng định một ý chí lớn, một niềm tin lớn, một
quyết tâm lớn mà nếu không có thì sẽ không tiếp tục cụ thể hoá và từng bước đưa
vào cuộc sống những điều ghi trong cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ
qua độ lên chủ nghĩa x• hội cũng như trong Đại hội Đảng lần thứ IX.
Với ý chí “quyết tâm đưa nước ta thoát khỏi nghèo làn, lạc hậu”, thhì không thể
chậm chễ trong công nghiệp hoá, hiện đại hhoá đất nước, để nhanh chóng thu hẹp
khoảng cách giữa nước ta với các nước phát triển.
Trong khi đề cao vai trò của nhân tố chủ quan, của ý chí, nhiệt tình, cách mạng cũng
cần phải phân biệt với tư tưởng chủ quan duy ý chí. Chủ nghĩa duy vật biện chứng
cho rằng tồn tại x• hội quyết định ý thức x• hội nhưng ý thức x• hội lại có tác động
ngược lại đến tồn tại x• hội, thúc đẩy hoặc kìm h•m sự phát triển của x• hội. Khi con
người xuất phát ý muốn chủ quan, lấy ý chí áp đặt cho thực tế thì nó sẽ trở thành
một vận cản đối với sự nghiệp cách mạng. Vì vậy, trong sự nghiệp xây dựng chủ
nghĩa x• hội mà trước mắt là sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, chúng ta
không thể tiến hành theo quan niệm cũ, cách làm cũ (trước 1986). Mà mọi đường
lối, kế hoạch đều phải dựa vào tình hình thực tế, những điều kiện và khả năng thực
tế, tôn trọng quy luật khách quan.
Nêu cao, bồi dưỡng ý chí cách mạng và phê phán tư tưởng chủ quan duy ý chí là hai
mặt của một vấn đề. Nêu cao ý chí cách mạng là khuyến khích tinh thần dám nghĩ,
dám làm, dám tạo ra những bước đột phá có tính cách mạng để phát triển chứ không
19
phải là kích thích những hành động chủ quan nóng vội, bất chấp quy luật khách
quan. Phê phán tư tưởng chủ quan duy ý chí là nhằm hướng tới sự tỉnh táo khoa học
và tính thực tiễn trong mọi mặt hoạt động chứ không phải là làm nhụt ý chí cách
mạng.
Kết luận
Qua việc nghiên cứu đề tài trên, chúng ta đ• tìm hiểu một cách sâu sắc hơn về mối
quan hệ giữa vật chất với ý thức, đó là mối quan hệ biện chứng tác động qua lại lẫn
nhau. Khẳng định vật chất luôn mang tính thứ nhất, tính quyết định, ý thức luôn
mang tính thứ hai, bị chi phối, bị quyết định. Song, ý thức lại có tác động trở lại vô
cùng quan trọng đối với vật chất. Nó có thể làm cho vật chất phát triển, biến đổi
theo nhu cầu, ý muốn, nhưng đồng thời nó cũng có thể làm cho vật chất không phát
triển, bị kìm h•m. Qua đó, chúng ta có thể rút ra bài học hết sức cần thiết cho sự
nghiệp cách mạng lớn lao của Đảng và nhân dân ta - Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa
x• hội đó là: Chúng ta chỉ có thể tiến lên chủ nghĩa x• hội nếu như: Mọi đường lối,
chính sách, phương hướng mục tiêu đề ra, hoạch định ra phải được xuất phát từ thực
tế điều kiện nước nhà. Thứ hai chúng ta phải phát huy cao độ vai trò tích cực của ý
thức hay chính là vai trò năng động chủ quan của con người. Xây dựng hệ động lực
tinh thần mạnh mẽ cổ vũ lớn lao cho sự nghiệp cách mạng vĩ đaịo của toàn Đảng và
nhân dân ta. Đó chính là “xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc”, đó là “khơi dậy lòng
yêu nước, ý chí quật cường, phát huy tài trí của người Việt Nam, quyết tâm đưa
nước nhà ra khỏi nghèo làm lạc hậu”. Đồng thời, chúng ta cũng cần tránh tư tưởng
chủ quan duy ý chí, nóng vội trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa x• hội. Một điều
hết sức quan trọng đó là làm sao để vừa xây dựng nền kinh tế có sự tham gia của