Hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân
hàng Thương mại cổ phần Bưu điện Liên Việt
Thực trạng và giải pháp
Trần Thị Thu Trang
Trường Đại học Kinh tế
Luận văn ThS ngành: Tài chính ngân hàng; Mã số: 60 34 20
Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Thị Thái Hà
Năm bảo vệ: 2012
Abstract: Hệ thống hóa các vấn đề lý thuyết cơ bản về rủi ro thanh khoản và hoạt động
quản trị rủi ro thanh khoản. Phân tích thực trạng công tác quản trị rủi ro thanh khoản tại
Ngân hàng (thương mại cổ phần) TMCP Bưu điện Liên Việt, ảnh hưởng của nó đến trạng
thái thanh khoản hiện tại của ngân hàng. Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu
quả công tác quản trị rủi ro thanh khoản trong hoạt động của Ngân hàng TMCP Bưu điện
Liên Việt.
Keywords: Tài chính ngân hàng; Thanh khoản; Ngân hàng thương mại; Quản trị rủi ro
Content
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Một trong những nhiệm vụ quan trọng mà các nhà quản trị ngân hàng phải thực hiện là đảm
bảo khả năng thanh khoản hợp lý cho ngân hàng. Ngân hàng có khả năng thanh khoản tốt khi nó
luôn có được nguồn vốn khả dụng với chi phí hợp lý vào đúng thời điểm mà ngân hàng cần.
Không có đủ nguồn vốn khả dụng để đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của thị trường có thể khiến ngân
hàng mất khả năng thanh toán, mất uy tín và dẫn đến sự sụp đổ của toàn hệ thống. Tuy nhiên,
lượng vốn dự trữ quá lớn sẽ tác động trực tiếp làm giảm khả năng đầu tư, sinh lời của bản thân
ngân hàng.
Trong thời gian vừa qua, trước những tác động tiêu cực của sự bất ổn định nền kinh tế vĩ
mô (lạm phát leo thang) và các chính sách của Nhà nước (kiềm chế lạm phát), thanh khoản của
hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng, cá biệt có một số ngân
hàng rơi vào tình trạng thiếu thanh khoản. Điều này không chỉ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến
hoạt động kinh doanh của bản thân ngân hàng mà còn tác động đến thị trường tiền tệ và toàn bộ
nền kinh tế nói chung. Đứng trước những vấn đề đó, các ngân hàng đã nhận thức được tầm quan
trọng của công tác quản trị rủi ro thanh khoản trong hoạt động kinh doanh của mình.
Xuất phát từ thực tế nêu trên, việc tìm hiểu cách tiếp cận hiện đại trong quản trị rủi ro thanh
khoản, ứng dụng nó để phân tích hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản trong hệ thống NHTM
Việt Nam nói chung và Ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) Bưu điện Liên Việt nói riêng là
cần thiết, góp phần hoàn thiện một bước quy trình và nâng cao chất lượng quản trị rủi ro thanh
khoản trong ngân hàng. Đề tài “Hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân hàng thương
mại cổ phần Bưu điện Liên Việt – Thực trạng và giải pháp” được lựa chọn nhằm đáp ứng nhu
cầu trên.
2. Tình hình nghiên cứu
Liên quan đến công tác quản trị rủi ro thanh khoản trong hệ thống NHTM đã có khá nhiều
công trình nghiên cứu, các đề tài, đề án có giá trị cao. Tuy nhiên, trên thực tế các NHTM thường
không thực sự chú trọng đến hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản và thực hiện nó một cách
khoa học, hiệu quả (hầu như chỉ thực hiện xử lý sau khi đã xuất hiện rủi ro hoặc quản trị rủi ro
trong ngắn hạn). Do đó, khi tiến hành nghiên cứu vấn đề này, học viên gặp khó khăn trong việc
tiếp cận, khai thác thông tin, số liệu liên quan đến công tác quản trị rủi ro thanh khoản của hệ
thống NHTM Việt Nam nói chung và Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt nói riêng.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
o Hệ thống hóa các vấn đề lý thuyết cơ bản về rủi ro thanh khoản và hoạt động quản trị rủi
ro thanh khoản.
o Phân tích thực trạng công tác quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân hàng TMCP Bưu điện
Liên Việt, ảnh hưởng của nó đến trạng thái thanh khoản hiện tại của ngân hàng.
o Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản trị rủi ro thanh khoản
trong hoạt động của Ngân hàng TMCP Liên Việt.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
o Luận văn tập trung phân tích công tác quản trị rủi ro thanh khoản tại một NHTM cụ thể
(Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt), những mặt đạt được và những vấn đề còn hạn
chế, đặt trong mối tương quan so sánh với các NHTM khác tại Việt Nam (không chú
trọng phân tích sâu vào thực trạng thanh khoản).
o Các số liệu, thông tin chỉ tập trung nghiên cứu cho giai đoạn 2009 - 2011.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Ngoài phương pháp triết học biện chứng và lịch sử thường được dùng trong nghiên cứu
khoa học, luận văn còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như hệ thống, diễn dịch, phân tích
tổng hợp, so sánh và các công cụ như bảng biểu, đồ thị để chứng minh làm sáng tỏ các luận cứ
được nêu ra.
6. Những đóng góp mới của luận văn
o Làm rõ thực trạng công tác quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân hàng TMCP Bưu điện
Liên Việt dựa trên cách tiếp cận hiện đại, chỉ ra những thành công hay khiếm khuyết của
hoạt động này, từ đó đề xuất những giải pháp phù hợp.
o Đóng góp cho quy trình cơ bản của hoạt động quản trị tài sản Nợ - tài sản Có (ALM) của
các NHTM, trong đó một nội dung quan trọng là quản trị thanh khoản.
7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết
cấu thành 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về quản trị rủi ro thanh khoản trong hoạt động của
NHTM.
Chương 2: Thực trạng hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân hàng TMCP Bưu
điện Liên Việt.
Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị cải thiện hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản
tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt.
CHƢƠNG 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG
HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
1.1. Rủi ro thanh khoản
1.1.1 . Khái niệm tính thanh khoản và rủi ro thanh khoản
Có nhiều cách tiếp cận và cách hiểu khác nhau liên quan đến tính thanh khoản (dưới góc
độ tài sản và dưới góc độ ngân hàng). Tuy nhiên có thể hiểu rằng tính thanh khoản của ngân
hàng là trạng thái luôn có trong tay một lượng vốn khả dụng với chi phí thấp đúng tại thời
điểm ngân hàng có nhu cầu hoặc khả năng nhanh chóng huy động được vốn thông qua con
đường vay nợ hay bán tài sản.
Tính thanh khoản của NHTM luôn phải được nhìn ở trạng thái động, tức là xem xét trong
tương quan cung - cầu thanh khoản của ngân hàng trong giai đoạn nhất định. Tương quan cung -
cầu về vốn thanh khoản này quyết định trạng thái thanh khoản ròng của ngân hàng tại bất cứ thời
điểm nào. Những nhân tố tác động đến cung và cầu thanh khoản sẽ tác động đến trạng thái thanh
khoản của NHTM. Cụ thể như sau:
a) Nhân tố tác động đến cầu thanh khoản:
Các điều kiện kinh tế vĩ mô như tăng trưởng kinh tế, lạm phát.
Lãi suất huy động và lãi suất cho vay.
Sự khác biệt đáng kể về lợi tức giữa các khoản tiền gửi và các cơ hội đầu tư khác.
b) Nhân tố tác động đến nguồn cung thanh khoản:
Quy định và chính sách tiền tệ của NHNN.
Các điều kiện kinh tế vĩ mô.
Sự phát triển và tính dễ dàng tiếp cận của thị trường tiền tệ.
Hoạt động của các thị trường khác như thị trường chứng khoán phái sinh.
Rủi ro thanh khoản là loại rủi ro phát sinh khi ngân hàng không đủ khả năng đáp ứng
dòng tiền rút ra khỏi ngân hàng tại một thời điểm nào đó, hoặc phải huy động vốn với chi phí cao
để đáp ứng các nhu cầu về vốn khả dụng.
1.1.2. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản
a) Nguyên nhân khách quan:
Thay đổi trong điều hành chính sách tiền tệ của NHNN thông qua các công cụ như tỷ
lệ dự trữ bắt buộc, các loại lãi suất như lãi suất cơ bản, lãi suất tái cấp vốn, lãi suất thị
trường mở…
Thay đổi lựa chọn kênh đầu tư của các nhà đầu tư.
Hiệu ứng dây chuyền trong tâm l ý khách hàng.
b) Nguyên nhân chủ quan:
Sự mất cân đối về kỳ hạn giữa tài sản Nợ và tài sản Có.
Chiến lược quản trị rủi ro thanh khoản không phù hợp và kém hiệu quả.
1.1.3. Tác động của rủi ro thanh khoản đến hoạt động của NHTM
a) Tác động của rủi ro thanh khoản đến mỗi NHTM riêng lẻ:
Làm sụt giảm lợi nhuận và uy tín của ngân hàng (do chi phí huy động tăng đồng thời
phải cắt giảm nguồn cung tín dụng).
Trong một số trường hợp có thể dẫn đến sự phá sản và sụp đổ của ngân hàng.
b) Tác động của rủi ro thanh khoản đến hệ thống ngân hàng và nền kinh tế:
Việc phá sản của một ngân hàng sẽ dẫn đến sự hoảng loạn của người gửi tiền, kéo
theo sự rút tiền hàng loạt ở các ngân hàng khác và lúc này kéo theo sự sụp đổ của
toàn hệ thống chứ không chỉ của một ngân hàng riêng lẻ.
Tăng trưởng của nền kinh tế bị giảm sút.
1.2. Nội dung quản trị rủi ro thanh khoản của NHTM
1.2.1. Các phương pháp đo lường trạng thái thanh khoản của ngân hàng
a) Phương pháp tiếp cận nguồn vốn và sử dụng vốn
Cách đo lường này bắt đầu với thực tế là: khả năng thanh khoản tăng khi tiền gửi tăng và
cho vay giảm; và khả năng thanh khoản giảm khi tiền gửi giảm và cho vay tăng. Bất cứ khi nào
nguồn thanh khoản và sử dụng thanh khoản không bằng nhau, ngân hàng phải đối mặt với khe
hở tài trợ (financing gap). Khe hở này được đo bằng độ chênh lệch giữa tổng nguồn vốn huy
động trung bình và tổng dư nợ trung bình.
Khe hở tài trợ = Tổng dư nợ trung bình - Tổng nguồn vốn huy động trung bình
Nếu khe hở này là dương thì ngân hàng buộc phải bù đắp bằng các khoản tiền mặt và các
tài sản có tính thanh khoản hoặc vay nợ trên thị trường tiền tệ.
b) Phương pháp tiếp cận cấu trúc vốn:
Với phương pháp này, bước đầu tiên là tiền gửi và các nguồn vốn khác nhau của ngân
hàng được chia thành nhiều nhóm dựa trên khả năng vốn bị rút ra khỏi ngân hàng, ví dụ như:
Nhóm vốn “nóng”.
Nhóm vốn kém ổn định.
Nhóm vốn ổn định.
Tiếp theo, nhà quản lý thanh khoản phải dành riêng một phần vốn thanh khoản đối với
mỗi nhóm vốn nêu trên (dự trữ thanh khoản) được xác định theo công thức:
Dự trữ thanh khoản vốn = ∑ tỷ lệ dự trữ thanh khoản xác định của nhóm x (nhóm vốn
tiền gửi và phi tiền gửi – dự trữ bắt buộc)
Sau đó nhà quản trị ngân hàng dự tính con số vốn vay tối đa tiềm năng và cần có lượng
dự trữ thanh khoản hay năng lực vay vốn hợp lý, tương đương với 100% phần chênh lệch giữa
tổng dư nợ thực tế và tổng cho vay tối đa tiềm năng. Do đó:
Tổng yêu cầu thanh khoản của ngân hàng = ∑ Ttỷ lệ dự trữ thanh khoản xác định của
nhóm x (nhóm vốn tiền gửi và phi tiền gửi – dự trữ bắt buộc) + 100 x (quy mô cho vay tối đa
tiềm năng – tổng dư nợ hiện tại).
c) Phương pháp tiếp cận chỉ số thanh khoản: