R U VÀ S C KH E TÂM TH NƯỢ Ứ Ỏ Ầ
BS Lê Qu c Namố
Chuyên khoa tâm th nầ
M t ng i khi u ng r u bia khi nào g i là say?ộ ườ ố ượ ọ
R u bia nói chung có tác d ng c ch h th n kinh trung ng gi ng nhượ ụ ứ ế ệ ầ ươ ố ư
m t s lo i thu c ng hay thu c an th n nh . T dân gian “say” ám ch đ nộ ố ạ ố ủ ố ầ ẹ ừ ỉ ế
các thay đ i v m t hành vi, c m xúc, ngôn ng … do r u gây ra đ i v iổ ề ặ ả ữ ượ ố ớ
ng i u ng. M c đ thay đ i này tùy thu c vào nhi u y u t nh n ng đườ ố ứ ộ ổ ộ ề ế ố ư ồ ộ
r u, s l ng r u u ng vào, tình tr ng d dày lúc u ng, kh năng gi i đ cượ ố ượ ượ ố ạ ạ ố ả ả ộ
c a gan… Ng i u ng r u bia khi say s có m t s bi u hi n sau:ủ ườ ố ượ ẽ ộ ố ể ệ
- Nói nhi u hay lè nhèề
- C đ ng lung tung hay không chính xácử ộ
- M t nhìn l đắ ờ ờ
- Đi đ ng lo ng cho ngứ ạ ạ
- D xu t hi n các c n bùng n , gây h nễ ấ ệ ơ ổ ấ
- N u say n ng thì t ngã g c hay ng say t i bàn …ế ặ ự ụ ủ ạ
Khi u ng say, r u s tác đ ng đ n tri giác và th n kinh ra sao?ố ượ ẽ ộ ế ầ
Tác đ ng c a r u đ n tri giác và h th n kinh tùy thu c n ng đ r u trongộ ủ ượ ế ệ ầ ộ ồ ộ ượ
máu:
- M c đ 0,05% n ng đ r u trong máu: có s gi m sút v m t suy nghĩ,ứ ộ ồ ộ ượ ự ả ề ặ
phán xét và ki m ch , th ng đ ng s nói nhi u, h i kích đ ng nh .ề ế ườ ươ ự ề ơ ộ ẹ
- M c đ 0,1% n ng đ r u trong máu: xu t hi n các c đ ng v ng v ,ứ ộ ồ ộ ượ ấ ệ ử ộ ụ ề
c m n m v t d ng không chính xác.ầ ắ ậ ụ
- M c đ 0,2% n ng đ r u trong máu: ch c năng vùng v n đ ng và ki mứ ộ ồ ộ ượ ứ ậ ộ ể
soát hành vi c m xúc c a não b c ch nên d xu t hi n các c n bùng nả ủ ị ứ ế ễ ấ ệ ơ ổ
gi n d , gây h n, đi đ ng lo ng cho ng.ậ ữ ấ ứ ạ ạ
- M c đ 0,3% n ng đ r u trong máu: xu t hi n tình tr ng lú l n hay s ngứ ộ ồ ộ ượ ấ ệ ạ ẫ ữ
s , đ ng s không còn nh n th c rõ môi tr ng xung quanh.ờ ươ ự ậ ứ ườ
- M c đ 0,4 – 0,5% n ng đ r u trong máu: hôn mê.ứ ộ ồ ộ ượ
- N u n ng đ cao h n: các trung tâm ki m soát nh p th và nh p tim não bế ồ ộ ơ ể ị ở ị ở ị
nh h ng và đ ng s có th ch t do suy hô h p.ả ưở ươ ự ể ế ấ
V i ng i nghi n, r u s nh h ng nh th nào đ n tâm th n? ớ ườ ệ ượ ẽ ả ưở ư ế ế ầ
1. nh h ng c p: ng đ c r u c p Ả ưở ấ ộ ộ ượ ấ
Th ng xu t hi n khi b nh nhân u ng nhi u r u nên n ng đ r u trongườ ấ ệ ệ ố ề ượ ồ ộ ượ
máu tăng cao. Bi u hi n: nói nhi u, hung hăng hay ng c l i im lìm, lúc vuiể ệ ề ượ ạ
lúc bu n thay đ i nhanh chóng, th nh tho ng c i hay khóc. Cu i cùng là lồ ổ ỉ ả ườ ố ơ
m , hôn mê và t vong. ơ ử
2. nh h ng mãn:Ả ưở
H i ch ng cai r uộ ứ ượ
Th ng xu t hi n sau khi ng ng hay gi m u ng r u b nh nhân nghi nườ ấ ệ ư ả ố ượ ở ệ ệ
r u. Các tri u ch ng sau đây th ng xu t hi n trong vòng t vài gi đ nượ ệ ứ ườ ấ ệ ừ ờ ế
vài ngày: toát m hôi, m ch nhanh, run tay nhi u, m t ng , bu n nôn hay nôn,ồ ạ ề ấ ủ ồ
o giác, kích đ ng, lo âu, co gi t.ả ộ ậ
Sa sút tâm th n do r uầ ượ
Sau nhi u năm u ng r u b nh nhân có vài bi u hi n sau: gi m trí nh ,ề ố ượ ệ ể ệ ả ớ
không đ c đ c tên ng i hay đ v t, không th đ c hay vi t, không nhọ ượ ườ ồ ậ ể ọ ế ớ
công d ng c a nh ng th xung quanh, không nh tên đ ng, không th làmụ ủ ữ ứ ớ ườ ể
vi c nhà, n ng h n n a là không t v sinh cá nhân và ăn u ng.ệ ặ ơ ử ự ệ ố
Lo n th n do r uạ ầ ượ
Th ng g p nh t là b nh nhân nghe o thanh, t c là nghe m t gi ng nóiườ ặ ấ ệ ả ứ ộ ọ
t ng t ng vang lên bên tai mà b nh nhân c t ng là th t. N i dung gi ngưở ượ ệ ứ ưở ậ ộ ọ
nói th ng là trách c hay đe d a. M t s b nh nhân khác l i có hoang t ngườ ứ ọ ộ ố ệ ạ ưở
t c là nh ng suy nghĩ vô lý không d a trên các s ki n th c t nh ng b nhứ ữ ự ự ệ ự ế ư ệ
nhân l i cho là hoàn toàn chính xác, không th gi i thích hay phê phán đ c.ạ ể ả ượ
N i dung hoang t ng th ng là ghen tuông hay b h i.ộ ưở ườ ị ạ
R i lo n tr m c mố ạ ầ ả
Có th xu t hi n tr c ho c sau th i đi m b nh nhân nghi n r u. B nhể ấ ệ ướ ặ ờ ể ệ ệ ượ ệ
nhân xu t hi n các tri u ch ng sau: bu n bã kéo dài, không ham thích gì c ,ấ ệ ệ ứ ồ ả
luôn c m th y m t m i, c m th y b n thân vô giá tr , thi u t tin, hay do dả ấ ệ ỏ ả ấ ả ị ế ự ự
không quy t đoán, khó ng , ăn kém, nhìn t ng lai bi quan, có ý nghĩ mu nế ủ ươ ố
ch t.ế
R i lo n lo âuố ạ
Có th xu t hi n tr c ho c sau th i đi m b nh nhân nghi n r u.ể ấ ệ ướ ặ ờ ể ệ ệ ượ Bi uể
hi n ban đ u là b nh nhân c m th y lo l ng quá m c, kéo dài và th ngệ ầ ệ ả ấ ắ ứ ườ
xuyên v nh ng v n đ nh nh t trong cu c s ng thí d nh ngày mai ph iề ữ ấ ề ỏ ặ ộ ố ụ ư ả
đi ch mua cái gì, chi u mai d đám c i ph i m c b đ gì… Có b nh nhânợ ề ự ướ ả ặ ộ ồ ệ
l i t ra r t s hãi khi ph i đi m t mình ra đ ng, khi ph i nhà m t mình,ạ ỏ ấ ợ ả ộ ườ ả ở ộ
khi ph i đi xe buýt, taxi, máy bay hay vào thang máy, khi g p đám tang, khiả ặ
ph i ti p xúc v i m t ai đó, khi ph i phát bi u tr c m t t p th … Cũng cóả ế ớ ộ ả ể ướ ộ ậ ể
tr ng h p b nh nhân luôn c m th y lo âu nh ng không bi t mình đang lo cườ ợ ệ ả ấ ư ế ụ
th v đi u gì. H bi t rõ c m giác lo l ng này là vô lý và quá m c nh ngể ề ề ọ ế ả ắ ứ ư
không th d p đi hay ngăn nó xu t hi n đ c. Kèm theo c m giác lo âu làể ẹ ấ ệ ượ ả
m t s bi u hi n c th và th n kinh th c v t nh căng th ng b p c , đauộ ố ể ệ ơ ể ầ ự ậ ư ẳ ắ ơ
c , nh c đ u, khó ng , d b c t c, c m th y b t r t, khó t p trung, d gi tơ ứ ầ ủ ễ ự ứ ả ấ ứ ứ ậ ễ ậ
mình, khó nu t, nôn và bu n nôn, toát m hôi, run…ố ồ ồ
R i lo n gi c ngố ạ ấ ủ
N u u ng r u tr c khi ng thì đ u tiên s có hi u qu giúp b nh nhân điế ố ượ ướ ủ ầ ẽ ệ ả ệ
vào gi c ng nhanh h n. Chính vì tác d ng an th n này mà nhi u ng i đãấ ủ ơ ụ ầ ề ườ
u ng r u v i mong mu n d ng h n. Tuy nhiên sau đó r u l i có nh ngố ượ ớ ố ễ ủ ơ ượ ạ ữ
tác đ ng x u đ i v i gi c ng . B nh nhân s ng ch p ch n, không ng sâu,ộ ấ ố ớ ấ ủ ệ ẽ ủ ậ ờ ủ
th c d y nhi u l n trong đêm và ng l i r t khó khăn. N u ti p t c s d ngứ ậ ề ầ ủ ạ ấ ế ế ụ ử ụ
r u lâu dài thì hi u qu an th n s gi m trong khi tác đ ng gây xáo tr nượ ệ ả ầ ẽ ả ộ ộ
gi c ng ngày càng tăng. R i lo n gi c ng ki u này th ng gây ra m t m iấ ủ ố ạ ấ ủ ể ườ ệ ỏ
và bu n ng ban ngày.ồ ủ