1/28
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết, trong bối cảnh đất nước không ngừng xây dựng và
phát triển thì công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ càng chiếm
giữ một vai trò quan trọng. Ít có loại tai nạn nào mà cùng lúc có thể gây thiệt hại
lớn về tính mạng và tài sản như trong các vụ hỏa hoạn. Tại các đô thị, sự xuất
hiện ngày càng nhiều các công trình nhà cao tầng, công trình ngầm, các trung
tâm thương mại, bệnh viện, đặc biệt là trường học là những nơi có nguy cơ cháy,
nổ rất lớn và hậu quả khôn lường. Trong khi đó nguyên nhân dẫn đến cháy, ban
đầu chỉ bắt nguồn từ một đốm lửa nhỏ, một sự cố chập điện bình thường hoặc từ
những bất cẩn của con người… không được phát hiện, xử lý kịp thời dẫn đến
bùng phát thành đám cháy dữ dội.
Thời gian gần đây trên phạm vi cả nước đã xảy ra không ít vụ cháy trường
học, gây thiệt hại lớn về tài sản. Hầu hết các vụ cháy đều xảy ra do nguyên nhân
khách quan, và thiệt hại chỉ dừng lại ở vật chất. Tuy nhiên điều này cũng đang
khiến các bậc phụ huynh cảm thấy hoang mang bởi trẻ em đang thực sự thiếu
hụt những kỹ năng tự thoát hiểm. Có thể nói, cấp học mầm non là cấp học cần
được quan tâm nhất. Vì sao? Bởi các cơ sở giáo dục mầm non là nơi tập trung
đông người, có sử dụng hệ thống bếp ăn công nghiệp để phục vụ các bữa ăn cho
trẻ, tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ cao. Hơn nữa cháy là một nguyên nhân tiềm ẩn có
thể xảy ra bất kỳ nơi đâu, bất kỳ thời điểm nào. Nếu chúng ta không biết cách xử
lý tình huống khi phát hiện đám cháy sẽ gây ra hậu quả rất nghiệm trọng cho
người và tài sản. Trẻ nhỏ ở độ tuổi này lại chưa hình thành được phản xạ trong
các tình huống tai nạn thương tích và các sự cố về cháy, nổ; trẻ rất dễ bị hoảng
loạn nếu như có cháy xảy ra. Vì vậy, việc trang bị những kiến thức, kỹ năng
phòng chống hỏa hoạn, phòng tránh tai nạn thương tích cho trẻ em hiện nay là
điều rất cần thiết, đặc biệt là trẻ ở lứa tuổi mầm non.
Trong những năm qua các cấp lãnh đạo ngành Giáo dục đào tạo và cả xã
hội đã và đang rất quan tâm đến vấn đề giáo dục kiến thức và kỹ năng phòng
cháy, chữa cháy cho trẻ. Hàng năm Sở giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Cảnh
sát phòng cháy chữa cháy của thành phố đã ban hành công văn về việc xây dựng
kế hoạch phối hợp hướng dẫn thực hiện công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu
hộ, cứu nạn trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn thành phố. Trong hướng dẫn
thực hiện quy chế chuyên môn Cấp học mầm non năm học 2016 - 2017 của Sở
giáo dục và Đào tạo thành phố, Phòng giáo dục và Đào tạo huyện đều xác định:
Các cơ sở giáo dục mầm non tiếp tục thực hiện thông tư số 13/TT-BGD&ĐT về
xây dựng trường học an toàn phòng chống tai nạn thương tích cho trẻ. Cụ thể tại
nội dung số 43 trong bảng kiểm tra về xây dựng trường học an toàn, phòng,
2/28
chống tai nạn thương tích trong cơ sở giáo dục mầm non có tiêu chí về phòng
chống cháy nổ tại các nhà trường.
Là một giáo viên mầm non trẻ có lòng nhiệt huyết với nghề, tôi nhận thức
được tầm quan trọng của việc trang bị các kiến thức và thực hành các kĩ năng về
phòng chống cháy nổ và thoát hiểm an toàn cho trẻ. Với mong muốn trẻ lớp
mình sẽ được trang bị những kiến thức về an toàn phòng cháy, chữa cháy như:
Nhận biết hỏa hoạn, kỹ năng ứng phó khi xảy ra hỏa hoạn như sử dụng khăn ướt
để chống bị ngạt khói, cúi thấp người để thoát ra nơi an toàn và phòng, chống
hỏa hoạn. Nên tôi đã suy nghĩ và tìm tòi để tìm ra các biện pháp giáo dục kiến
thức phòng cháy, chữa cháy và kỹ năng thoát hiểm an toàn cho trẻ. Sau đây tôi
xin mạnh dạn trao đổi cùng với chị em đồng nghiệp những biện pháp mà tôi áp
dụng có hiệu quả dưới dạng đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Kinh nghiệm giáo dục
kiến thức phòng cháy, chữa cháy và kỹ năng thoát hiểm an toàn cho trẻ 5 - 6
tuổi trong trường mầm non”
* Mục đích của đề tài:
- Đánh giá mức độ nhận thức về phòng cháy, chữa cháy và kỹ năng thoát
hiểm an toàn của trẻ mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi) trong trường mầm non.
- Tìm ra các biện pháp để giáo dục kiến thức về phòng cháy, chữa cháy và
kỹ năng thoát hiểm an toàn cho trẻ lứa tuổi mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi) trong
trường mầm non.
* Đối tượng nghiên cứu:
- Các biện pháp giáo dục kiến thức về phòng cháy, chữa cháy và kỹ năng
thoát hiểm an toàn cho trẻ lứa tuổi mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi) trong trường mầm
non.
* Phạm vi áp dụng:
- Trẻ lứa tuổi mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi) trong trường mầm non, năm học
2016 - 2017.
3/28
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
Ở độ tuổi mầm non, trẻ xuất hiện tình trạng thụ động khi ứng phó trong
những hoàn cảnh nguy cấp, chưa hình thành được những phản xạ có điều kiện để
biết tự bảo vệ mình trước các tình huống nguy hiểm. Chính vì vậy, việc dạy trẻ kiến
thức phòng cháy, chữa cháy và kỹ năng thoát hiểm an toàn là rất cần thiết.
Khi đối mặt với những tình huống nguy hiểm đặc biệt là những đám cháy
trẻ có thể mang tâm trạng lo âu, sợ hãi hoặc thậm chí lâm vào tình trạng stress;
đặc biệt là khi chúng thấy người lớn hoảng sợ hay bị quá kích động. Bình tĩnh là
yếu tố hết sức quan trọng trong những tình huống bất ngờ, để bình tĩnh được thì
đương nhiên phải có sự chuẩn bị trước về tâm lý cũng như được trang bị những
kiến thức và kỹ năng nhất định. Đó là những điều mà chúng ta có thể chuẩn bị
trước cho trẻ.
Ở lứa tuổi 5 - 6 tuổi, trẻ đã hiểu và phát triển về mặt kiến thức cũng như
những kỹ năng nhất định. Giai đoạn này, trẻ nóng lòng muốn thể hiện mình.
Cùng với đó, tư duy của trẻ phát triển mạnh hơn giai đoạn trước. Trẻ nhận thức
được về nguyên nhân và kết quả. Chính vì vậy, người lớn có thể hướng dẫn hoặc
dạy trẻ cách tự bảo vệ mình khi gặp phải các trường hợp nguy hiểm.
Từ những vụ việc cháy trường học, người ta đang đặt ra câu hỏi rằng, liệu
trong trường hợp xảy ra hỏa hoạn lớn, trẻ em, đặc biệt ở độ tuổi mầm non sẽ
phản xạ ra sao? Tự cứu mình khỏi đám cháy thế nào? Từ đó để nhìn nhận tầm
quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng thoát hiểm khi xảy ra hỏa hoạn cho giáo
viên và học sinh để tránh xảy những điều đáng tiếc.
Tại các nước phát triển trên thế giới hiện nay như Mỹ, Nhật Bản, Anh,
Pháp…chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh các em nhỏ từ lứa tuổi mầm
non đã thuần thục các động tác phòng vệ khi xảy ra các sự cố như cháy, nổ,
động đất. Vì các em nhỏ ở đây được đào tạo kỹ năng thoát hiểm một cách
thuần thục, để các em có thể xử lý khi xảy ra sự cố xảy ra ở trường cũng như ở
nhà. Tuy nhiên, ở Việt Nam việc đưa những chương trình về kỹ năng thoát
hiểm vẫn chưa được thực tế giảng dạy trên toàn hệ thống giáo dục, nếu có thì
chỉ dừng ở việc tập huấn cho giáo viên, hoặc do các trường tự đưa vào các
chương trình học riêng.
Bộ giáo dục và đào tạo đã nhiều lần hợp tác với cơ quan cảnh sát phòng
cháy chữa cháy, thực hiện quy chế phối hợp về thực hiện công tác phòng cháy,
chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại các cơ sở giáo dục trên các địa bàn. Tuy nhiên,
“học luôn phải đi đôi với hành” và việc trang bị đầy đủ những kiến thức về cháy,
nổ hay những kỹ năng về phòng cháy, chữa cháy chính là hành trang cho các em
4/28
trong cuộc sống sau này. Ngoài ra, việc dạy và truyền đạt cho đối tượng là trẻ
em cần các cơ quan chức năng thực sự vào cuộc, nghiên cứu, tham mưu cho Bộ
Giáo dục và đào tạo, xây dựng và đưa ra những nội dung, kiến thức phù hợp với
nhận thức của lưa tuổi mầm non này.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN.
1. Mô tả thực trạng:
- Trường mầm non nơi tôi đang công tác nằm ở khu vực ngoại thành.
Trường đã đạt chuẩn quốc gia mức độ I. Trường được xây dựng khang trang,
rộng rãi, được đầu tư đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác
chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ, đặc biệt là các trang thiết bị phục vụ cho
hoạt động phòng cháy chữa cháy.
- Năm học 2016 - 2017, tôi được Ban giám hiệu nhà trường phân công
phụ trách lớp mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi. Lớp có 4 giáo viên trong đó 2 giáo viên
có trình độ Đại học sư phạm, 1 giáo viên có trình độ Cao đẳng sư phạm và tôi có
trình độ Trung cấp sư phạm.
- Lớp tôi sĩ số có 62 trẻ. Trong đó có 42 nam và 20 nữ.
- Phụ huynh của trẻ rất nhiệt tình.
Trong quá trình thực hiện đề tài tôi đã gặp những thuận lợi và khó khăn sau:
2. Thuận lợi:
- Trường tôi gần sát khu vực đường lớn và gần trụ sở phòng cháy chữa
cháy nên rất thuận lợi cho xe đi đến kịp thời nếu gặp trường hợp hỏa hoạn.
Trường tôi được trang bị tương đối đầy đủ cơ sở vật chất, các trang thiết bị phục
vụ cho công tác phòng cháy, chữa cháy và các tài liệu tham khảo cho giáo viên
về cách phòng cháy, chữa cháy và cách thoát hiểm an toàn cho trẻ.
- Hàng năm, Ban giám hiệu nhà trường đều tổ chức tập huấn về công tác
phòng chống tai nạn thương tích và phòng cháy chữa cháy cho 100% cán bộ
giáo viên nhân viên trong trường.
- Bản thân tôi là giáo viên trẻ, luôn nhiệt tình và tâm huyết với nghề, có ý
thức phấn đấu vươn lên, sáng tạo, ham học hỏi. Luôn tham gia đầy đủ các buổi
tập huấn, tìm tòi sách báo, học hỏi kinh nghiệm về giáo dục phòng cháy, chữa
cháy và kỹ năng thoát hiểm an toàn cho trẻ.
- Trẻ lớp tôi 100% đúng độ tuổi (5 - 6 tuổi) đã học qua các lớp mẫu giáo
nhỡ nên trẻ có những kỹ năng và thói quen học tập, vui chơi, vệ sinh tốt.
- Đa số phụ huynh của trẻ rất nhiệt tình, quan tâm tới các hoạt động của
các con, đặc biệt là các hoạt động trải nghiệm, nâng cao kĩ năng sống cho trẻ; có
những hiểu biết cơ bản về phòng cháy chữa cháy và sẵn sàng đồng hành với con
5/28
mình trong các buổi thực hành kĩ năng phòng cháy chữa cháy, thoát hiểm do lớp
và nhà trường tổ chức.
3. Khó khăn:
- Bản thân tôi là giáo viên trẻ nên chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc giáo
dục kiến thức phòng cháy, chữa cháy và kỹ năng thoát hiểm an toàn cho trẻ.
- Lớp tôi có sĩ số đông, có nhiều trẻ trai, hiếu động nên việc đưa trẻ vào nề
nếp còn khó khăn. Bên cạnh đó nhiều cháu là con các gia đình từ tỉnh khác đến
tạm trú làm ăn sinh sống nên mức độ nhận thức không đồng đều.
- Tuy nhà trường đầu tư tương đối đầy đủ các trang thiết bị phục vụ cho
công tác phòng cháy chữa cháy nhưng những đồ dùng để phục vụ cho việc giáo
dục kiến thức phòng cháy chữa cháy và kỹ năng thoát hiểm an toàn cho trẻ còn
hạn chế.
- Phụ huynh của trẻ làm nhiều nghề khác nhau, một số phụ huynh bận nhiều
công việc nên nhiều khi chưa quan tâm hết đến việc học tập của trẻ và phối hợp
cùng cô giáo chưa kịp thời.
- Bên cạnh đó vấn đề giáo dục về kiến thức phòng cháy, chữa cháy và kỹ
năng thoát hiểm an toàn cho trẻ không phải là một nội dung giáo dục chính
thống trong chương trình giáo dục của Bộ mà chỉ được lồng ghép giáo dục trẻ
trong các hoạt động. Chính vì vậy mà giáo viên còn gặp rất nhiều khó khăn.
Xuất phát từ những thuận lợi và khó khăn trên, bản thân tôi đã trăn trở
suy nghĩ để tìm ra những biện pháp giáo dục kiến thức phòng cháy, chữa cháy
và kỹ năng thoát hiểm an toàn. Bước đầu đã thu được những kết quả đáng
khích lệ trên trẻ.
Sau đây tôi xin trình bày một số biện pháp mà tôi đã áp dụng có hiệu quả
III. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1. Biện pháp 1: Tự học tập bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kỹ năng về
giáo dục phòng cháy, chữa cháy cho trẻ 5 - 6 tuổi trong trường mầm non.
- Là một giáo viên trẻ mới vào ngành tôi ý thức được rằng: Muốn nâng
cao kiến thức về cháy nổ cho trẻ lớp mình thì bản thân người giáo viên phải có
kiến thức tốt, hiểu được sự nguy hiểm của hỏa hoạn, hậu quả nghiêm trọng khi
hỏa hoạn xảy ra để từ đó có ý thức hơn trong việc phòng cháy, chữa cháy. Bên
cạnh đó, giáo viên phải hiểu được nguyên nhân của hỏa hoạn, cách ứng phó với
hỏa hoạn và sử dụng phương tiện chữa cháy tại chỗ, những kỹ năng, cách xử lý
tình huống khi xảy ra sự cố cháy nổ, kỹ năng thoát hiểm, biện pháp chữa cháy.
Nâng cao ý thức cảnh giác đối với các nguy cơ hỏa hoạn, sẵn sàng ứng phó nếu
có hỏa hoạn xảy ra. Như vậy thì giáo viên mới có thể hướng dẫn, tổ chức được
các hoạt động giáo dục phòng cháy, chữa cháy có hiệu quả cao cho trẻ.