SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MẦM NON
LÀM QUEN VƠI TOÁN
Đề tài: MỘT SỐ BIÊN PHÁP GÂY HỨNG
THÚ CHO TRẺ
MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI HÌNH THÀNH
BIỂU TƯỢNG VỀ SỐ LƯỢNG, CON SỐ
VÀ PHÉP ĐẾM MÔN LÀM QUEN VỚI
TOÁN.
A, PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lý luận:
Như chúng ta đã biết để đạt được biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ thì chúng ta phải biết
xây dựng cho trẻ một hệ thống các khái niệm về kiến thức toán học cơ bản, ban đầu từ dễ
đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, từ trực quan đến trừu tượng… Đồng thời phải chỉ ra
mối quan hệ tương ứng kiến thức nhằm giúp trẻ hiểu và có khả năng vận dụng kiến thức
của trẻ phải được diễn ra thông qua các hoạt động chơi hoặc các hoạt động mang tính
chất vui chơi, để góp phần toàn diện đối với trẻ thơ. Là người giáo viên mầm non, ngoài
việc quan tâm và nhiệt tình chăm sóc giáo dục trẻ, tôi còn dành thời gian nghiên cứu học
hỏi để có những sáng tạo riêng cho bộ môn toán. Tôi thấy việc đổi mới “giáo dục làm
quen với toán” cũng đã có định hướng đổi mới hình thức thực hiện trên cơ sở khoa học,
đảm bảo tính đặc thù của hoạt động toán sơ đẳng. Với yêu cầu nâng cao kỹ thuật thực
hành giúp trẻ cảm nhận toán một cách thoải mái, đồng thời tạo cho trẻ có kỹ năng kiến
thức phong phú về toán.
Qua quá trình dạy trẻ hoạt động với toán theo hình thức cải cách, tôi nhận thấy trẻ thích
được hoạt động toán chưa cao, các kỹ năng còn gò ép nên trẻ hoạt động với toán chưa
hứng thú, chưa thể hiện hết khả năng về toán của mình.
Từ nhận thức thực tế đó và sau khi được học chuyên đề “đổi mới hình thức giáo dục làm
quen với toán” ở lứa tuổi 5 – 6 tuổi, đặc biệt là việc hình thành biểu tượng về số lượng,
con số và phép đếm cho trẻ. Đây cũng là đề tài sáng kiến kinh nghiệm của tôi “Một số
biện pháp gây hứng thú cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 hình thành biểu tượng về số lượng,
con số và phép đếm môn làm quen với toán”.
Trường mầm non Yên Thanh nói chung và lớp mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trường đã và
đang thực hiện chương trình hình thành các biểu tượng toán cho trẻ theo hình thức đổi
mới. Qua quá trình dạy, tôi thấy khả năng và hứng thú học toán của trẻ so với chương
trình cải cách đã cao hơn.
2 – Cơ sở thực tiễn
* Thuận lợi:
Lớp tôi là lớp điểm ở trường tại khu trung tâm, lớp có cơ sở vật chất tương đối đầy đủ,
bàn ghế đúng quy cách. Ban giám hiệu chỉ đạo giúp đỡ chuyên môn cho giáo viên nhiệt
tình, có sự quan tâm và giúp đỡ tận tình của các bậc phụ huynh, có sự quan tâm sâu sắc
của phòng giáo dục. Bản thân tôi đã có trình độ chuyên môn vững và trực tiếp giảng dạy
cho trẻ làm quen với toán theo hình thức đổi mới ở lứa tuổi 5 – 6 tuổi của trường.
* Khó khăn:
Về cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động làm quen với toán chưa đầy đủ.
Một số phụ huynh chưa nhận thức hết được yêu cầu và tầm quan trọng về môn học.
Từ những thuận lợi và khó khăn và tình hình thực trạng trên, qua quá trình giảng dạy, tôi
đã nghiên cứu trên 40 cháu lớp mẫu giáo 5 – 6 tuổi, thời gian nghiên cứu trên một năm.
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Nghiên cứu quá trình hình thành biểu tượng toán sơ đẳng của trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, hình
thành biểu tượng về số lượng, con số và phép đếm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi, từ đó tìm
ra biện pháp gây hứng thú cho trẻ 5- 6 tuổi học lập số môn làm quen với toán.
III. GIỚI HẠN ĐỀ TÀI:
Trong khuôn khổ của đề tài tôi chỉ tập trung nghiên cứu và áp dụng một số biện pháp gây
hứng thú cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi hình thành biểu tượng về số lượng, con số và phép
đếm môn làm quen với toán.
IV. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
1. Khách thể nghiên cứu:
– Nghiên cứu trẻ lớp mẫu giáo 5A1 trường mầm non Yên thanh.
2. Đối tượng nghiên cứu:
– Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi hình thành biểu tượng về số
lượng, con số và phép đếm môn làm quen với toán.
V. CÁC GIẢ THUYẾT KHOA HỌC:
– Việc dạy trẻ hình thành các biểu tượng toán sở đẳng sẽ đạt được hiệu quả cao hơn, trẻ
sẽ có các kỹ năng, sẽ có đầy đủ những biểu tượng toán, trẻ hứng thú cao và tham gia hoạt
động hình thành các biểu tượng về toán một cách thoải mái, tự tin khi cô giáo có những
biện gây hứng thú cho trẻ 5 – 6 tuổi hình thành biểu tượng về số lượng, con số và phép
đếm môn làm quen với toán.
VI. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:
1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của quá trình hình thành biểu tượng về số lượng, con số và
phép đếm của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi.
2. Đề xuất một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ ẫu giáo 5 – 6 tuổi hình thành biểu
tượng về số lượng, con số và phép đếm môn làm quen với toán.
VII. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Đề tài này được thực hiện với một số phương pháp sau đây:
1. Phương pháp tham khảo tài liệu
2. Phương pháp quan sát
3. Phương pháp điều tra viết
4. Phương pháp phỏng vấn
5. Phương pháp thực nghiệm giáo dục
6. Phương pháp trắc nghiệm khách quan
7. Phương pháp phân tích nội dung
8. Phương pháp phân tích sản phẩm hoạt động.
B. PHẦN NỘI DUNG
I. HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG VỀ SỐ LƯỢNG, CON SỐ VÀ PHÉP ĐẾM CHO
TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI:
1. Đặc điểm phát triển những biểu tượng về số lượng, con số và phép đếm của trẻ
mẫu giáo 5 – 6 tuổi:
Trẻ sinh ra và lớn lên giữa thế giới của các sự vật và hiện tượng đa dạng. Ngay từ nhỏ trẻ
đã được tiếp xúc và làm quen với những nhóm vật có màu sắc, kích thước và số lượng
phong phú, với các âm thanh chuyển độngcó ở xung quang trẻ Trẻ lĩnh hội số lượng của
chúng bằng các giác quan khác nhau như: Thị giác, thính giác, giác quan vận động…
Trẻ mẫu giáo lớn 5 – 6 tuổi có khả năng phân tích chính xác các phần tử của tập hợp, các
tập con trong tập lớn. Trẻ khái quát được một tập lớn gồm nhiều tập con và ngược lại
nhiều tập hợp riêng biệt có thể gộp lại với nhau theo một đặc điểm chung nào đó để tạo
thành một tập lớn. khi đánh giá độ lớn của các tập hợp, trẻ mẫu giáo lớn ít bị ảnh hưởng
bởi các yếu tố như: màu sắc, kích thước, vị trí sắp đặt của các phần tử của tập hợp.
Hoạt động đếm của trẻ mẫu giáo lớn đã phát triển lên một bước mới, trẻ rất thích đếm và
phần lớn trẻ nắm được trình tự của các số từ 1- 10, thậm trí còn nhiều số hơn nữa. Trẻ
biết thiết lập tương ứng 1:1 trong quá trình đếm, mỗi từ số ứng với một phần tử của tập
hợp mà trẻ đếm. Trẻ không chỉ hiểu rằng, khi đếm thì số cuối cùng là số kết quả ứng với
toàn bộ nhóm vật, mà trẻ còn bắt đầu hiểu con số chỉ là chỉ số cho số lượng phần tử của
tất cả các tập hợp có cùng độ lớn không phụ thuộc vào những phụ thuộc vào những đặc
điểm, tính chất cũng như cách sắp đặt của chúng.
Trẻ 5- 6 tuổi bắt đầu hiểu mối quan hệ thuận nghịch giữa các số liền kề của dãy số tự
nhiên(mỗi số đứng trước nhỏ hơn số đứng sau một đơn vị và mỗi số đứng sau lớn hơn số
đứng trước một đơn vị). Trên cơ sở đó dần dần trẻ hiểu quy luật thành lập dãy số tự nhiên
n±1. Kỹ năng đếm của trẻ ngày càng trở nên thuần thục, trẻ không chỉ đếm đúng số lượng
các nhóm vật mà còn cả các âm thanh và động tác, qua đó trẻ hiểu sâu sắc vai trò của số
kết quả. Mặt khác, trẻ không chỉ đếm từng vật mà còn đếm từng nhóm vật, qua đó trẻ
hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa của các khái niệm đơn vị – đơn vị phép đếm có thể là các nhóm
vật chứ không chỉ là từng vật riêng lẻ.
Hơn nữa dưới tác động của dậy học, trẻ lớn không chỉ biết đếm xuôi mà còn biết đếm
ngược trong phạm vi 10, trẻ nhận biết các số từ 1-10. Trẻ hiểu rằng mỗi con số không chỉ
được diễn đạt bằng lời nói mà còn có thể viết, và muốn biết được số lượng các vật trong
nhóm không nhất thiết lúc nào cũng phải đếm, mà đôi lúc chỉ cần nhìn con số biểu thị số
lượng của chúng. Việc cho trẻ làm quen với các con số có tác dụng phát triển tư duy trìu
tượng cho trẻ, phát triển khả năng trừu suất số lượng khỏi những vật cụ thể, dậy trẻ thao
tác với các ký hiệu con số.
Như vậy cần tiếp tục phát triển biểu tượng về tập hợp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, bước đầu
cho trẻ làm quen với một số phép tính trên tập hợp, điều đó tạo cơ sở cho trẻ học các
phép tính đại số sau này ở trường phổ thông. Tiếp tục dạy trẻ phép đếm trong phạm vi 10,
trẻ lớn không chỉ đếm từng vật riêng lẻ, mà còn đếm từng nhóm vật. Nhờ vậy mà tư duy
của trẻ tiếp tục được phát triển, giúp trẻ hiểu sâu sắc hơn khái niệm đơn vị, tạo tiền đề
cho trẻ hiểu bản chất của các phép tính đại số mà trẻ sẽ học ở trường phổ thông.
2. Nội dung hình thành biểu tượng về số lượng, con số và phép đếm cho trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi
Nội dung hình thành cho trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi các biểu tượng về số lượng, con số và
phép đếm cần hướng tới việc củng cố và làm sâu sắc hơn những kiến thức, kỹ năng mà
trẻ đã được học từ các lớp trước. Hơn nữa nội dung dạy trẻ phải có tác dụng thúc đẩy sự
phát triển trí tuệ và tư duy toán học cho trẻ nhỏ. Ngay từ các lớp mẫu giáo bé và nhỡ, trẻ
đã được làm quen với các bài tập học cách phân tách các tập con trong tập lớn theo dấu
hiệu như: mằu sắc, kích thước, hình dạng… Trẻ đã nắm được các biện pháp so sánh độ
lớn của các tập hợp hoặc các tập con trong tập lớn bắng cách thiết lập mối tương ứng 1:1
giữa các phần tử của các tập hợp hoặc của các tập con, xác định mối quan hệ của chúng
và diễn đạt mối quan hệ đó bằng lời nói. Trẻ đã nắm được kỹ năng đếm trong phạm vi 5,
xác định số lượng các phần tử trong tập hợp hay số các tập con trong tập lớn bằng phép
đếm và phản ánh độ lớn của tập hợp bằng từ số.
ở lớp mẫu giáo lớn, giáo viên cần tiếp tục phát triển biểu tượng về tập hợp cho trẻ. Nếu
trẻ bé va nhỡ thường nhận biết tập hợp theo các dấu hiệu bên ngoài dễ nhận thấy như:
màu sắc, kích thước, hình dạng, thì trẻ mẫu giáo cần nhận biết các tập hợp theo những
dấu hiệu phức tạp hơn. Ví dụ: trẻ phân loại đồ chơi theo vật liệu tạo nên chúng ( đồ chơi
bằng nhựa, đồ chơi bằng gỗ… ), sau đó đếm để xác định và so sánh số lượng từng loại đồ
chơi.
Trẻ mẫu giáo lớn cần tiếp tục hoc phép đếm xác định số lượng trong phạm vi 10, trẻ được
làm quen với cách lập các số tiếp theo 5 số đầu của dãy số tự nhiên (6,7,8,9,10) trên cơ sở
so sánh các tập hợp cụ thể có độ lớn bằng nhau hoặc hơn kém nhau một phần tử. Trẻ học
cách tạo các tập hợp với số lượng nhất định bằng cách thêm bớt. Trẻ học cách hình thành
số tiếp theo từ số đứng trước bằng cách thêm 1 vào số đứng trước, qua đó trẻ hiểu được
