A - PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong suốt thời gian học cấp mầm non giai đoạn chuẩn bị vào lớp một là
bước ngoặt khá lớn trong cuộc đời của mỗi đứa trẻ. Trẻ mẫu giáo lớn chuẩn bị
chuyển lên lớp 1 vẫn còn rất non nớt, bởi khi bước vào lớp 1 vào trường tiểu học
tất cả đều trở nên xa lạ đối với trẻ cả về môi trường, vật chất, hoạt động chủ đạo,
mối quan hệ, thời gian sinh hoạt trong một ngày.
Như chúng ta đã biết, ở trường mầm non trẻ đang sống trong một môi
trường được sự chăm lo chu đáo của các cô giáo mầm non, được các cô chăm
sóc tận tình từng bữa ăn giấc ngủ nhưng khi lên lớp một trẻ phải sống trong môi
trường hoạt động học tập là chủ đạo và tự lập, tự phục vụ bản thân, quá trình
chuyển đổi hoạt động chủ đạo sẽ tạo ra cho trẻ rất nhiều khó khăn, nhất là về
mặt tâm lý trẻ sẽ thấy xa lạ khó mà kịp thời để thích nghi ngay được, ở trường
mầm non các em được vui đùa và học tập xen kẽ theo nguyên tắc “Học mà chơi,
chơi mà học” còn ở tiểu học trẻ phải tuân theo việc thực hiện nội quy, quy định
học tập, khả năng điều khiển tâm lý của bản thân. Các em chưa ý thức được rõ
giới hạn giữa chơi và học nên gặp nhiều khó khăn trong khi chuyển trạng thái từ
hoạt động chơi sang học, trẻ chưa biết phân bổ thời gian ôn bài giữa các môn
học sao cho phù hợp. Đặc biệt trẻ ở lứa tuổi này phải làm quen với phương pháp
học tập mới, học nhiều môn khác nhau, kể cả những môn các em không thích.
Nếu người lớn, giáo viên không có sự định hướng kịp thời cho các em, các em
sẽ căng thẳng trước khối lượng lớn kiến thức mới, trừu tượng mà mình phải tiếp
thu trong giờ học. Khi học tiểu học các mối quan hệ của trẻ cũng thay đổi, nếu
như ở mầm non quan hệ với cô là cô và cháu (Cô là mẹ và các cháu là con) thì ở
bậc tiểu học là quan hệ thầy và trò. Các giờ học được quy định rõ ràng, có
khoảng thời gian ngắn nghỉ giữa các tiết. Nếu trẻ không tiếp thu được kiến thức
ngay trong giờ học đó thì sẽ tạo khoảng hổng kiến thức ngay. Bởi lẽ thời gian
khác sẽ dành cho những môn học khác và ngày hôm sau là thời gian dành cho
những bài học mới. Vì vậy buộc trẻ phải chú ý và tập trung cao độ để lĩnh hội
các kiến thức cần thiết. Trẻ lúc nào cũng có tâm trạng lo lắng nếu không theo kịp
bạn bè các bạn sẽ bị cười chê, cha mẹ trách phạt khiến cho trẻ lúc nào cũng căng
thẳng, áp lực, tạo ra những biểu hiện tâm lý không tốt, cho nên nhiệm vụ của cô
giáo mầm non hết sức quan trọng là làm thế nào tạo cho trẻ một tâm thế vững
vàng, tâm lý thoải mái, sẵn sàng bước vào lớp 1 để trẻ tiếp cận môi trường mới
một cách tốt nhất, nhằm giúp trẻ tiếp thu kiến thức tốt ở bậc học tiểu học đạt
hiệu quả nhất như Bác Hồ kính yêu ta đã từng nói “ Giáo dục mầm non tốt sẽ
mở đầu cho một nền giáo dục tốt”.
Trong những năm gần đây, khi điều kiện kinh tế phát triển, sự quan tâm,
đầu tư của nhiều bậc phụ huynh chuẩn bị cho trẻ vào lớp một lại càng mạnh mẽ
hơn, quyết liệt hơn. Đó là một biểu hiện thực sự đáng mừng, tuy nhiên chuẩn bị
những gì cho trẻ, đầu tư như thế nào cho đúng, cái trẻ cần khi bước vào lớp một
2
là gì ? lại là vấn đề đang rất cần thảo luận, định hướng. Thực tế cho thấy rất
nhiều vị phụ huynh vì quá lo lắng, quá nóng vội nên đã “sắm sửa” cho trẻ những
“hành trang” không cần thiết, thậm chí rất sai lệch. Có thể kể ra một số sai lầm
các bậc phụ huynh thường mắc phải như: Cho trẻ vào lớp 1 chưa đúng tuổi, dạy
trước cho trẻ những bài trong chương trình sách giáo khoa lớp 1, còn có nhiều
phụ huynh vì quá nôn nóng, lo lắng sợ con mình không bằng bạn bằng bè nên đã
bắt con học trước cả mấy tháng hè, kể cả đánh vần, tập viết, làm toán, kể
chuyện… theo sách giáo khoa lớp 1, thậm chí cả các tài liệu tham khảo, nâng
cao… Chính vì vậy khi bước vào lớp 1 trẻ sẽ rất nhàm chán, mất hứng thú, chủ
quan, không tập trung ngay khi các con phải học những bài học đầu tiên mà
không có gì mới mẻ, thích thú. Đó là chưa kể nhiều phụ huynh chưa nắm được
cách tập viết đã cho con cầm bút bi, bút mực viết quá sớm. Cách cầm bút sai từ
đầu sẽ trở thành thói quen hết sức khó sữa khó khắc phục, chắc chắn sẽ dẫn đến
viết chậm, viết xấu và ngại viết.
Từ những thực tế trên là một giáo viên trẻ, có lòng say mê nhiệt huyết với
nghề, với mong muốn làm sao để trẻ của lớp mình sau khi ra trường có một tâm
thế thoải mái và tốt nhất bước vào lớp 1. Chính vì vậy tôi đã lựa chọn đề tài:
“Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi sẵn sàng tâm thế chuẩn bị vào lớp 1” để
làm sáng kiến cho năm học 2022-2023.
a) Cơ sở lý luận
Tuổi mầm non là bậc thang đầu tiên, làm nền móng cho những bậc thang
tiếp theo của cuộc đời mỗi con người, nhiều nhà khoa học đã nói đến sự cần
thiết và vai trò của trường mầm non trong việc phát triển cũng như chuẩn bị cho
trẻ vào lớp 1
Trẻ vào lớp 1 đồng nghĩa với việc thay đổi hoạt động chủ đạo, hoạt động
vui chơi” sang “Hoạt động học tập” quá trình chuyển đổi hoạt động chủ đạo sẽ
gây ra nhiều khó khăn cho trẻ nhất là về mặt tâm lý. Nếu như việc học tập diễn
ra tốt đẹp thì kéo theo phát triển tâm lý của trẻ cũng đúng hướng thuận lợi, và
ngược lại nếu không chuẩn bị tâm lý cho trẻ từ trước chắn chắc trẻ sẽ có cảm
giác sợ hãi thậm chí bị stress. Vì vậy hiểu được sự chuyển biến tâm lý của trẻ ở
giai đoạn này rất quan trọng sẽ giúp thích nghi với môi trường mới và thực hiện
nghĩa vụ học tập cở cấp học tiếp theo.
Hiện nay có rất nhiều phụ huynh băn khoăn: có nên cho con luyện chữ
sớm hay học trước chương trình lớp 1 không? thực ra ngành giáo dục đã chỉ đạo
các trường mầm non không được dạy chữ cho trẻ trước khi vào lớp 1…Tuy
nhiên trong thông tư về Bộ chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi do Bộ GDĐT ban hành
có hiệu lực ngày 6/9/2010, có quy định: Trẻ trước khi vào tiểu học phải “tự viết
được đúng tên mình, nhận dạng được 29 chữ cái tiếng Viêt”... đã làm cho nhiều
phụ huynh lo lắng. Chúng ta phải hiểu rằng những chỉ số trong Bộ chuẩn mà Bộ
3
GDĐT ban hành đều dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp với tâm lý lứa tuổi, giúp
trẻ phát triển toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần, chuẩn bị tâm thế tự tin cho trẻ
khi vào lớp 1, không nên coi các chuẩn này là cái gì đó nặng nề, mà chỉ là cụ thể
hóa những mong đợi đối với trẻ, là cái đích để giáo viên và phụ huynh cần đạt
đến, từ đó biết cách định hướng giúp trẻ phát triển tốt chứ không phải tạo áp lực
nào cả.
Ngoài ra theo các công trình nghiên cứu khoa học, trẻ em dưới 6 tuổi cơ
tay còn yếu, khi cầm bút chỉ viết được những nét cơ bản ( nét cong, nét thẳng,
nét xiên…). Vì thế, trẻ chỉ nên tô theo những nét có sẵn, tập điều khiển cơ tay để
dần dần học viết nét chữ. Khi học viết sớm, cơ tay yếu, trẻ dễ cầm bút tùy tiện,
sai tư thế ngồi viết và cách cầm bút. Ngoài ra, khi phải ngồi nhiều để tập viết,
làm toán, trẻ sẽ căng thẳng, mệt mỏi, cảm thấy bị áp lực. Và nguy cơ tiềm ẩn
nhất là khi đã biết trước các kiến thức của lớp một, vào năm học, bé dễ chán và
có thái độ chủ quan ảnh hưởng đến kết quả học tập. Vì vậy, giải pháp đúng đắn
và cần thiết nhất cho bé chuẩn bị vào lớp 1 là định hướng khả năng tập trung,
lắng nghe và sự tự tin, làm cho trẻ thích đi học, muốn được học và xem đó là
một công việc thích thú, quan trọng cần phải làm. Chính vì thế việc chuẩn bị tốt
cho trẻ về thể chất, tâm lý từ tuổi mầm non là yêu cầu quan trọng giúp trẻ thích
ứng tốt với việc học tập ở bậc học phổ thông.
b) Cơ sở thực tiễn:
Trong quá trình thực hiện công tác giảng dạy, tôi nhận thấy một số giáo
viên chưa thật sự đầu tư vào bài dạy, chưa bám sát chương trình Khung và Bộ
chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi. Các hoạt động trong ngày chưa được tổ chức đều
đặn, còn cắt xén thời gian của trẻ, …làm ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học
tập của trẻ mà chính giáo viên là người phải trang bị cho trẻ những kiến thức, kỹ
năng cần thiết để vào lớp 1.
Cách đây vài năm trở về trước, phụ huynh có con học lớp lá, cháu đến
trường phụ huynh chuẩn bị cho con nào là vở viết và cuối ngày cháu về phụ
huynh cứ việc mở vở của cháu xem con mình hôm nay cô giáo cho ghi mấy
trang, cho mấy điểm. Và điều đó đã ăn sâu bám rễ vào tư tưởng của họ. Nhưng
chương trình giáo dục hiện nay có nhiều đổi mới không như trước nữa mà phụ
huynh đâu có nắm bắt kịp. Vì vậy, mỗi phụ huynh có những suy nghĩ, nhận thức
khác nhau, có phụ huynh thì hoàn toàn không quan tâm đến việc học của con em
mình mà coi đó là trách nhiệm của trường Mầm non. Một số phụ huynh vì quá
lo lắng đã đánh cắp đi sự vui chơi của con trẻ: Cho trẻ đi học chương trình lớp
một trước mà không quan tâm đến việc phải phối hợp cùng cô giáo chuẩn bị cho
trẻ về thể lực, trí tuệ, tâm lý, các kỹ năng cần thiết, học đúng chương trình ở lớp
mẫu giáo 5 tuổi… Nhiều lúc phụ huynh phàn nàn sao cháu đến lớp cả ngày mà
cô giáo không cho ghi một trang vở nào, cháu không biết viết chữ,…
4
2 .Giới hạn đề tài:
Việc giúp trẻ sẵn sàng tâm thế chuẩn bị vào lớp 1 thì bất kì nơi đâu, bất kì
lúc nào và ở lĩnh vực nào chúng ta cũng có thể áp dụng được nhưng bản thân tôi
là một giáo viên mầm non đang dạy lớp 5-6 tuổi nên tôi muốn tập trung khai
thác thế mạnh của trẻ trong phạm vi trường mầm non. Vì thế phạm vi đề tài của
tôi áp dụng cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non Thạnh Phú 2.
B. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1. Thực trạng của vấn đề:
Trong quau trình dạy và từ những điều kiện hoàn cảnh thực tế tình hình
nhóm lớp tôi đã nhận thấy một số thuận lợi và khó khăn sau:
a) Thuận lợi
- Được sự quan tâm của ban giám hiệu nhà trường luôn tạo điều kiện
trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, đồ dùng, đồ chơi trong lớp, phòng học thoáng
mát.
- Được sự hỗ trợ, giúp đỡ của BGH về chuyên môn cũng như tạo mọi điều
kiện thuận lợi giúp tôi thực hiện tốt nhiệm vụ giảng dạy của mình, cho tham
quan, dự giờ đồng nghiệp để rút kinh nghiệm, học tập các chuyên đề.
- Bản thân là giáo viên trẻ nhiệt tình trong công tác chăm sóc nuôi dạy trẻ,
có trình độ Đại học sư phạm, có nhiều kinh nghiệm trong việc đứng lớp mẫu
giáo lớn nên phần nào hiểu rõ được tâm lý của trẻ sắp vào lớp 1.
- 100% trẻ đúng độ tuổi 5- 6 tuổi
- Nhiều phụ huynh trẻ rất nhiệt tình quan tâm ủng hộ và kết hợp chặt chẽ
với giáo viên trong việc chăm sóc và giáo dục trẻ.
b) Khó khăn
Bên cạnh những thuận lợi thì chúng tôi còn gặp phải những khó khăn như
sau:
- Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy, chăm sóc giáo dục
trẻ được đầu tư đầy đủ tuy nhiên nhiều loại đồ dùng, đồ chơi đã cũ, mẫu mã
chưa phong phú nên cũng ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động giáo dục của trẻ.
- Có một số cháu chưa qua lớp mẫu giáo bé nên trẻ không có nề nếp trong
giờ học, giờ chơi, trẻ còn nhút nhát không tích cực hoạt động và một số trẻ khác
lại quá hiếu động.
- Đa số phụ huynh là nghề nông, làm thuê mướn bận nhiều công việc nên
nhiều khi còn chưa quan tâm chú trọng đến việc học của trẻ.
- Sự phối kết hợp cùng cô giáo rèn nề nếp cho trẻ ở nhà còn hạn chế. Một
số gia đình do không nắm vững đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, nôn nóng về việc
5
học hành của con cái nên vội vã cho con học trước chương trình, hay cho đi học
chữ trước.
- Ngôn ngữ của một số trẻ còn hạn chế, phát âm chưa rõ, chưa diễn đạt
được ý kiến của mình đối với người khác.
2. Những giải pháp thực hiện
Biện pháp 1: Chuẩn bị về thể lực
Một điều kiện quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình học tập của
trẻ là sự phát triển thể chất. Vì vậy:
Vào đầu năm học, Ban giám hiệu và y tế nhà trường đã tham mưu với
trạm y tế của xã khám sức khỏe cho trẻ. Tôi đã ghi kết quả cụ thể và trao đổi với
phụ huynh về tình hình khám sức khỏe của trẻ để phụ huynh biết và có cách
chăm sóc phù hợp. Cứ 3 tháng tôi kết hợp với nhân viên y tế của nhà trường cân
đo, chấm biểu đồ tăng trưởng cho trẻ. Qua đó những trẻ nào tăng cân, giảm cân
tôi trao đổi với phụ huynh để giúp phụ huynh có biện pháp chăm sóc trẻ tốt hơn.
Bên cạnh đó những phụ huynh có con em suy dinh dưỡng, thừa cân tôi sẽ trao
đổi riêng như vào giờ đón hay trả trẻ… để tư vấn cách chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ.
Từ đó giúp phụ huynh hiểu rõ về chế độ dinh dưỡng cần cho trẻ và cho trẻ ăn
uống như thế nào để giúp trẻ phát triển một cách cân đối và hoàn thiện nhất.
Vào các hoạt động hàng ngày tôi chú ý đến việc lồng ghép nội dung giáo
dục dinh dưỡng, sức khỏe để giúp trẻ biết bảo vệ và giữ gìn sức khỏe của mình.
Ví dụ: Chủ đề “ Bản thân” tôi giáo dục trẻ biết giữ gìn các bộ phận cơ thể
sạch sẽ, tắm gội thường xuyên để phòng tránh một số bệnh cho cơ thể.
Được ngành và nhà trường tập huấn, thực hiện chuyên đề “ Phát triển vận
động” cho trẻ mầm non, tôi đặc biệt chú ý và rèn luyện trẻ thường xuyên giúp
trẻ phát triển cơ thể một cách cân đối, khỏe mạnh, khéo léo, nhanh nhẹn.
Về thể dục sáng : tôi cho trẻ thực hiện thường xuyên vào mỗi buổi sáng,
trẻ thực hiện các bài tập phát triển nhóm cơ, hô hấp- tập với gậy, vòng, nơ, hoa
kết hợp với nhạc được thay đổi theo từng chủ đề giúp trẻ rất thích thú tham gia
luyện tập. Bên cạnh đó trẻ còn được tắm nắng, hít thở không khí trong lành giúp
cơ thể trẻ sảng khoái, tăng sức đề kháng giúp trẻ bước vào ngày học mới đầy tự
tin.
Giờ thể dục: Được tôi đặc biệt chú ý, khi tổ chức giờ dạy, tôi luôn chuẩn
bị đầy đủ đồ dùng, dụng cụ cho trẻ thực hiện. Để trẻ cảm thấy tự tin, tôi chú
trọng phần làm mẫu kỹ và hướng dẫn trẻ nắm bắt các động tác để trẻ mạnh dạn
khi thực hiện. Tôi luôn đưa ra nội dung bài tập từ dễ đến khó, cho trẻ vận động
theo nhóm để cô giáo dễ quan sát và đưa ra yêu cầu phù hợp với đối tượng trẻ
giúp trẻ cảm thấy tự tin, không chán nản.
Biện pháp 2: Chuẩn bị tâm lý và một số kỹ năng cho hoạt động học
tập.
