MỤC LỤC
UBND QUẬN HOÀN KIẾM
TRƯỜNG MẪU GIÁO HOA HỒNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Một số kinh nghiệm
Nâng cao chất lượng hoạt động khám phá khoa học và khám
phá xã hội cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
Lĩnh vực/ Môn: Giáo dục mẫu giáo/ Khám phá
Cấp học: Mầm non
Họ và tên tác giả: Ngô Bích Ngọc
Chức vụ: Giáo viên
ĐT: 0389449566
Email: ngochin89@gmail.com
Đơn vị công tác: Trường Mẫu giáo Hoa Hồng -
Quận Hoàn Kiếm - Hà Nội
Hoàn Kiếm, tháng 2 năm 2020
PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích của đề tài
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Phạm vi nghiên cứu
PHẦN B: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Một số vấn đề lý luận
2. Thực trạng của vấn đề tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi khám
phá khoa học và khám phá xã hội
3. Những biện pháp tiến hành
4. Hiệu quả của SKKN
PHẦN C: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
PHẦN D: TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Bác Hồ muôn vàn kính yêu của chúng ta đã từng nói:
“Vì lợi ích mười năm trồng cây
Vì lợi ích trăm năm trồng người”
Trồng cây đã khó, công việc trồng người lại càng khó biết bao
nhiêu! Làm thế nào để những cây non kia mạnh khỏe, lớn lên cho những
bông hoa đẹp, có ích và tỏa hương thơm ngát cho đời? Câu hỏi đặt ra đối
với mỗi người làm công tác giáo dục chúng ta, khiến chúng ta phải đi tìm
lời giải đáp.
Trong xu thế đổi mới mạnh mẽ của giáo dục mầm non hiện nay,
với mục tiêu chủ yếu là phát triển năng lực chung cho trẻ, các hoạt động
giáo dục ở trường mầm non phải hướng tới việc dạy cho trẻ biết cách học
như thế nào, phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ
trong tất cả các hoạt động.
Hoạt động khám phá khoa học và khám phá xã hội là một trong
những hoạt động học có chủ đích trong chương trình giáo dục trẻ mẫu
giáo. Hoạt động này có vị trí và ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát
triển của trẻ. Khám phá khoa học và xã hội giúp trẻ phát triển toàn diện
về các mặt: trí tuệ, ngôn ngữ, thẩm mĩ, đạo đức và thể lực.
Về trí tuệ, khám phá khoa học và khám phá xã hội là hoạt động
thật sự hấp dẫn, làm thoả mãn nhu cầu nhận thức của trẻ, mở cho trẻ cánh
cửa vào thế giới rộng lớn hơn. Hoạt động này nhằm thể hiện sự thích thú
và đam mê khám phá, sẽ nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên trong trẻ chứ
không chỉ là những kiến thức khoa học mà trẻ thu được. Trong các hoạt
động khám phá, trẻ được tích cực sử dụng các giác quan (thị giác, thính
giác, vị giác, xúc giác, khứu giác). Chính vì vậy mà cơ quan cảm giác của
trẻ phát triển, khả năng cảm nhận của trẻ cũng nhanh nhạy và chính xác
hơn. Trong quá trình khám phá, trẻ phải tiến hành các thao tác trí tuệ như:
quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, phán đoán, nhận xét, giải
thích…Vì vậy tư duy và ngôn ngữ của trẻ phát triển. Đặc biệt, việc tổ
chức các hoạt động trải nghiệm, khám phá môi trường xung quanh còn
góp phần phát triển ở trẻ các phẩm chất trí tuệ như: tính ham hiểu biết,
khả năng chú ý, ghi nhớ có chủ định, tính tích cực nhận thức, làm nền cho
sự phát triển các năng lực hoạt động trí tuệ. Thông qua các hoạt động
khám phá, trẻ thu được kinh nghiệm thực tiễn, những kiến thức đơn giản
về đặc điểm, tính chất, các mối quan hệ, liên hệ, sự phát triển của các sự
vật hiện tượng trong thiên nhiên và trong xã hội. Đây chính là cơ sở cho
những kiến thức khoa học sau này trẻ sẽ tiếp thu ở trường phổ thông.
Những kiến thức mà trẻ thu được trong các hoạt động khám phá cũng
giúp trẻ ứng dụng trong cuộc sống hàng ngày ở trường và ở gia đình.
Trong quá trình phát hiện, chiếm lĩnh tri thức mới, ở trẻ còn hình thành kĩ
năng chủ động, phát huy kinh nghiệm và sử dụng nó vào việc nhận thức
cái mới. Hệ thống kiến thức làm mở rộng một cách đáng kể khả năng
hoạt động nhận thức của trẻ và tạo điều kiện cho trẻ hiểu biết các mối
quan hệ phức tạp của hiện thực xung quanh. Hệ thống kiến thức đúng đắn
về môi trường xung quanh giúp trẻ hoạt động có hiệu quả trong các trò
chơi, các hoạt động tạo hình, trong việc lĩnh hội những biểu tượng toán sơ
đẳng và phát triển ngôn ngữ.
Về ngôn ngữ, vốn từ vựng của trẻ sẽ phát triển khi được hỗ trợ bởi
sự tích luỹ kinh nghiệm, bởi các hoạt động quan sát và thực tiễn. Ngôn
ngữ nghe - hiểu được phát triển khi lắng nghe giáo viên đọc, kể về các
khám phá khoa học. Tham gia vào các cuộc thảo luận, lắng nghe là cơ sở
cho các cuộc đối thoại của trẻ với người lớn và bạn bè. Việc bộc lộ ý
kiến, quan điểm của bản thân trong các hoạt động khám phá và nói lên
những kết quả thu được sẽ phát triển ở trẻ ngôn ngữ biểu đạt và sự tự tin,
cởi mở trong giao tiếp với những người xung quanh. Không chỉ thể hiện
kết quả khám phá bằng ngôn ngữ nói, trẻ mầm non còn thể hiện ý tưởng
kết quả “nghiên cứu” của mình bằng hình vẽ và chữ viết. Trẻ có thể tạo ra
các biểu đồ, tạo ra những cuốn sách, thậm chí đóng kịch biểu lộ ý tưởng.
Điều đó giúp trẻ làm quen với chữ viết một cách hiệu quả và hình thành ở
trẻ ngôn ngữ tiền đọc, viết.
Về thẩm mĩ, môi trường xung quanh, đặc biệt là thiên nhiên, là
phương tiện quan trọng để giáo dục thẩm mĩ cho trẻ. Khám phá môi
trường xung quanh, trẻ phát hiện thấy sự cân đối, hài hoà - cơ sở của cái
đẹp. Thông qua việc khám phá môi trường xung quanh, trẻ cảm nhận
được màu sắc, hình dạng, mùi vị, âm thanh ... của cỏ cây, hoa, lá, của các
sản phẩm mà con người làm ra, trẻ biết rung động trước cái đẹp, trước sự
phong phú đa dạng của thiên nhiên và cuộc sống. Từ đó, trẻ có tình yêu
với cái đẹp, biết tôn trọng, giữ gìn cái đẹp và có mong muốn tạo ra cái
đẹp thông qua các hoạt động tạo ra sản phẩm.
Về đạo đức, môi trường xung quanh còn được coi là phương tiện
giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo. Thiên nhiên phong phú xung quanh
có thể làm cho trẻ trở nên rất tình cảm. Việc khám phá môi trường xung
quanh khơi gợi ở trẻ tình cảm nhân ái, mong muốn quan tâm đến những
đối tượng yếu ớt hơn mình, những đối tượng cần giúp đỡ và bảo vệ, tạo
điều kiện cho việc hình thành tính tự tin vào bản thân. Khám phá thiên
nhiên và xã hội giúp trẻ có tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, cởi mở, có
lòng nhân ái, tình yêu đối với những người thân, với bạn bè, cỏ cây, hoa
lá, có lòng kính trọng đối với người lao động, biết yêu lao động, biết trân
trọng và giữ gìn sản phẩm lao động, yêu quý, bảo vệ thiên nhiên. Bước
đầu hình thành cho trẻ có lối sống văn minh trong giao tiếp và sinh hoạt,
chấp hành nghiêm chỉnh các quy định trong xã hội.
Về thể chất, tham gia vào các hoạt động khám phá giúp cho sức
khỏe của trẻ được tăng cường, nâng cao khả năng đề kháng, miễn dịch
của cơ thể, khả năng thích ứng với môi trường xung quanh; giúp các giác
quan của trẻ phát triển và nhạy cảm; phát triển và hoàn thiện các vận
động cho trẻ. Các hoạt động của trẻ như đi dạo, tham quan và tiếp xúc với
môi trường xung quanh góp phần rèn luyện sức khoẻ, tạo sức đề kháng
cho cơ thể trước những thay đổi của thiên nhiên và cuộc sống.
Như vậy, việc tổ chức cho trẻ khám phá khoa học và khám phá xã
hội là phương tiện không thể thiếu nhằm giải quyết mục đích phát triển
toàn diện cho trẻ ở trường mầm non.
Ở nhiều nước trên thế giới (Mĩ, Úc, Singapore…), khám phá khoa
học từ lâu đã là một lĩnh vực hoạt động quan trọng của trẻ ở trường mầm
non. Ở Việt Nam, tổ chức cho trẻ mầm non khám phá khoa học và khám
phá xã hội đã được thực hiện, nhưng các hoạt động khám phá cho trẻ còn
nhiều hạn chế, thể hiện rõ nhất là việc ôm đồm quá nhiều nội dung khám
phá trong một hình thức tổ chức. Điều này làm cho các hoạt động khám
phá trở nên nặng nề, quá tải, trẻ không được tham gia những trải nghiệm
phù hợp với khả năng, vì vậy không có cơ hội phát triển ở trẻ các kỹ năng
nhận thức, khám phá. Quy trình khám phá mỗi nội dung thường chỉ bắt
đầu bằng câu hỏi của cô và câu trả lời của trẻ, hoặc chính cô lại là người
nói, còn trẻ chỉ nghe một cách thụ động. Trên thực tế, ở các trường mầm
non, trong các hoạt động cho trẻ khám phá khoa học và khám phá xã hội,
nhiều giáo viên thường chú trọng cho trẻ tìm hiểu bề ngoài (Các bộ phận
cấu tạo, màu sắc, hình dáng, kích thước, công dụng…) của sự vật hiện
tượng. Một số giáo viên còn chưa chú trọng đến việc cho trẻ sử dụng các
giác quan trong quá trình quan sát và tìm hiểu sự thay đổi của sự vật hiện
tượng; tạo môi trường cho trẻ hoạt động, khám phá; đổi mới hình thức,
phương pháp và vận dụng phối hợp linh hoạt các phương pháp cho trẻ
khám phá; chưa biết cách đặt câu hỏi để khuyến khích trẻ trả lời; tạo các
tình huống có vấn đề cho trẻ giải quyết; chưa biết tận dụng, sử dụng các
đồ vật, đồ dùng đồ chơi trực quan thực tế cho trẻ khám phá…Giáo viên
nói, trẻ chủ yếu được nhìn, nghe và trả lời, ít được tri giác các đồ vật và
làm thí nghiệm. Chính vì vậy mà trẻ ít có những trải nghiệm, ít có những
điều kiện để giải quyết vấn đề và dự đoán những điều có thể xảy ra trong
quá trình tìm hiểu, khám phá. Các hoạt động cho trẻ khám phá khoa học
và khám phá xã hội còn rất tẻ nhạt, đơn điệu, chưa gây được hứng thú và
hiệu quả. Cách dạy đổi mới yêu cầu giáo viên phải thay đổi vai trò của
mình: Trở thành người hướng dẫn và tạo điều kiện cho trẻ được hoạt
động.
Chính vì những lý do trên mà tôi chọn nghiên cứu đề tài “Một số
biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động khám phá khoa học và
khám phá xã hội cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi”.
2. Mục đích của đề tài
- Nhằm giúp trẻ có kỹ năng cơ bản đầu tiên trong các hoạt động
khám phá khoa học và khám phá xã hội.
- Cung cấp cho trẻ những kiến thức sơ đẳng, đơn giản nhất về thế
giới xung quanh.
- Phát triển ở trẻ các năng lực nhận thức, các thao tác và phẩm chất
trí tuệ, những tình cảm tốt đẹp, sự hồn nhiên trong sang, biết yêu, giữ gìn
và bảo vệ cái đẹp, góp phần rèn luyện sức khoẻ cho trẻ…
- Tạo cho trẻ hứng thú khi tham gia các hoạt động khám phá khoa
học và khám phá xã hội ở trường mầm non.