BÁO CÁO SÁNG KIẾN
I.ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN
Mục tiêu của giáo dục Mầm non là giúp trẻ phát triển về thể chất, tình
cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, giúp trẻ mạnh dạn tự tin, hình thành yếu tố đầu tiên của
nhân cách, khơi dậy và phát triển tối đa những khả năng, kỹ năng tiềm ẩn của
trẻ. Một câu hỏi được đặt ra là làm sao để phát triển tốt nhất các kĩ năng của trẻ?
Việc tổ chức giáo dục khoa học cho trẻ nhằm phát triển nhận thức và kĩ năng đã
trở thành nội dung được chú trọng. Giáo dục khoa học phù hợp sẽ giúp trẻ tìm ra
cái mới, tiếp cận được những tri thức tiền khoa học và thúc đẩy trẻ tích cực hoạt
động nhận thức. Giáo dục khoa học cho trẻ mầm non thông qua thực hành trải
nghiệm với môi trường tự nhiên xung quanh trẻ là một hướng đi mới có nhiều
ưu điểm và kích thích được các tiềm năng trí tuệ của trẻ. Trẻ không thể tiếp thu
các kiến thức một cách bài bản, có hệ thống như trẻ ở phổ thông. Vì vậy cần tạo
cho trẻ môi trường để trẻ được hoạt động, trải nghiệm, vui chơi, từ đó trẻ có thể
tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, tự nhiên hơn.
Ở mỗi giai đoạn phát triển của trẻ đều có những đặc điểm tâm lý khác
nhau, cha mẹ và cô giáo cần hiểu rõ được đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ để
có những phương pháp giáo dục phù hợp để định hướng và giúp trẻ phát triển
đúng theo từng giai đoạn. Trẻ ở lứa tuổi 5 - 6 tuổi thích khám phá những điều
mới lạ và hay tò mò. Trong giai đoạn này trẻ rất muốn khám phá thế giới xung
quanh, tò mò và liên tục thắc mắc đặc nhiều câu hỏi với cha mẹ, với cô giáo. Trẻ
giao tiếp và thích bắt tập làm người lớn, trẻ thích được tự lập. Vì vậy việc xây
dựng môi trường tự nhiên để trẻ thực hành trải nghiệm là vô cùng quan trọng
đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ.
Các nhà giáo dục đều phải thừa nhận một điều rằng cách tiếp cận tốt
nhất để giáo dục trẻ mầm non, đó là xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ
làm trung tâm, tích cực cho trẻ thực hành trải nghiệm với môi trường tự nhiên,
để thúc đẩy sự phát triển tính chủ động, khả năng tư duy cho trẻ. Các cách tiếp
cận tốt thường thể hiện tính tích hợp cao và kết nối việc học với thực tế đời sống
của trẻ.
Trong những năm qua, việc giáo dục tổ chức cho trẻ thực hành, trải
nghiệm với môi trường tự nhiên nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đã được các
cấp quản lý từ trung ương, địa phương từng bước quan tâm, đặc biệt Bộ giáo
dục và Đào tạo đã ban hành hướng dẫn thực hiện chuyên đề “ Xây dựng môi
trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm”.Trên cơ sở kế hoạch thực hiện chuyên đề
của Phòng giáo dục và Đào tạo huyện Giao Thủy, Trường Mầm non Giao Thịnh
đã có kế hoạch cụ thể về việc triển khai chuyên đề nâng cao hiệu quả giáo dục “
Lấy trẻ làm trung tâm”.Thực tế ở Trường Mầm non Giao Thịnh hiện nay việc
xây dựng nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục lấy trẻ làm trung tâm đã được nhà
trường chỉ đạo thực hiện các nhóm lớp, khu vực sân chơi...Tuy nhiên trong quá
trình triển khai thực hiện vẫn còn khó khăn, hạn chế như: Kinh phí, trẻ tham gia
còn hạn chế, các góc, các mảng trang trí chưa mang tính mở, trẻ hoạt động còn
máy móc, dập khuôn, nhàm chán, các hoạt động giáo dục chưa có tính đổi mới,
linh hoạt, phụ huynh chưa quan tâm, chưa nhận thức được tầm quan trọng của
môi trường giáo dục đối với sự phát triển của trẻ.
Ngày nay việc tìm hiểu môi trường tự nhiên là một trong những nội dung
cơ bản, chiếm vị trí quan trọng trong chương trình giáo dục mầm non. Việc tổ
chức cho trẻ tích cực thực hành trải nghiệm với môi trường tự nhiên sẽ giúp trẻ
hình thành, củng cố và phát triển những tri thức sơ đẳng về sự vật, hiện tượng
thiên nhiên, nhằm giúp thỏa mãn nhu cầu nhận thức và mở rộng hiểu biết cho trẻ
về thế giới khách quan phát triển các quá trình tâm lí nhận thức (như cảm giác,
tri giác, tư duy, tưởng tượng...),các năng lực hoạt động trí tuệ ( năng lực quan
sát, phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, suy luận...) và phát triển ngôn
ngữ. Từ đó, giáo dục cho trẻ có thái độ ứng xử đúng đắn với thiên nhiên theo
tinh thần của lòng nhân ái, tình yêu đối với cái đẹp, thái độ tôn trọng và gìn giữ
môi trường, bước đầu biết sống có văn hóa. Lứa tuổi mẫu giáo lớn là giai đoạn
mà các quá trình tâm lý phát triển mạnh nhất. Những chức năng tâm lý đó sẽ
được hoàn thiện về mọi phương diện của hoạt động tâm lý để tạo điều kiện cho
những cơ sở nhân cách đầu tiên của con người được hình thành.
Dựa trên đặc điểm tâm lí, nhận thức của trẻ mẫu giáo mẫu giáo lớn, các nhà tâm
lí, giáo dục đã chứng minh rằng, quá trình tìm hiểu môi trường tự nhiên được tổ
chức mang tính chất khám phá, trải nghiệm, theo phương thức “Trẻ chơi mà
học, học mà chơi” là phù hợp hơn cả đối với trẻ. Đặc biệt, việc sử dụng trò chơi,
thí nghiệm đơn giản vào việc tổ chức các hoạt động cho trẻ thực hành trải
nghiệm với môi trường tự nhiên luôn tạo cho trẻ sự hứng thú, kích thích trẻ tích
hoạt động, phát triển ở trẻ tính tò mò, ham hiểu biết, thích khám phá, tìm tòi,
phát triển óc quan sát, phán đoán và năng lực hoạt động trí tuệ... từ đó mà nâng
cao hiệu quả của quá trình tìm hiểu môi trường tự nhiên.
Năm học 2018 - 2019 chúng ta thực hiện trọng tâm chuyên đề “Xây dựng môi
trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm”. Nắm bắt được tầm quan trọng của
chuyên đề này, trong quá trình giảng dạy bản thân tôi đã rút ra một số kinh
nghiệm khi thực hiện chuyên đề nên tôi đã chọn đề tài : “Một số biện pháp
giúp trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi thực hành trải nghiệm với môi trường tự nhiên”
nhằm giúp bản thân và đồng nghiệp có thêm được nhiều biện pháp thiết thực
trong quá trình hướng dẫn cho trẻ thực hành, trải nghiệm, tìm hiểu, khám phá về
môi trường tự nhiên.
II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP
1. Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến
1.1 Thực trạng.
Ở trường tôi, hoạt động trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi mặc dù
luôn được Ban giám hiệu nhà trường chỉ đạo sát sao trong quá trình thực
hiện. Tuy nhiên để tìm ra phương cách nào cho các giáo viên có thể khai
thác triệt để mục đích giáo dục của hoạt động này cũng như việc nâng cao
hiệu quả giáo dục của hoạt động. Bản thân tôi khi tiến hành nghiên cứu
một số biện pháp trong quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ
mẫu giáo 5 - 6 tuổi, tôi thấy được những thuận lợi và khó khăn như sau:
1.2 Ưu điểm
* Về phía nhà trường
- Trường Mầm non Giao Thịnh đã được công nhận là trường chuẩn quốc
gia mức độ II, có phòng lớp rộng rãi khang trang, được trang bị tương đối
đầy đủ trang thiết bị và đồ dùng dạy học.
- Được sự quan tâm của ban giám hiệu luôn chỉ đạo sát sao với công tác
chuyên môn. Luôn có sự đầu tư và bồi dưỡng cho chuyên môn.
* Về giáo viên :
- Các giáo viên ở lớp đều là những giáo viên trẻ, nhiệt tình, năng động,
sáng tạo. Với tình yêu nghề mến trẻ, hăng say trong công việc các cô luôn
nghiên cứu tìm tòi phương pháp giáo dục để trẻ lĩnh hội được kiến thức
một cách tốt nhất, hiệu quả nhất.
- Giáo viên đều đạt trình độ chuẩn và trên chuẩn, nhiệt tình tâm huyết với
nghề.
* Về trẻ:
- Trẻ đã học qua từ lớp nhà trẻ lên mẫu giáo nên đã có kiến thức và kỹ
năng nhất định. Trẻ mạnh dạn ham học hỏi và thích khám phá tìm hiểu thế
giới xung quanh trẻ.
- Đa số các con đều ngoan, có nề nếp tốt, khả năng tiếp thu nhanh.
- Các con rất mạnh dạn tự tin tích cực trong hoạt động.
* Về phụ huynh:
- Đa số bậc phụ huynh rất quan tâm đến việc học của các con, nhiệt tình
ủng hộ các hoạt động học của nhà trường - lớp.
- Luôn luôn nhận được sự quan tâm, chia sẻ của phụ huynh.
1.3 Nhược điểm
* Về giáo viên:
- Đa số là giáo viên trẻ mới vào trường, vốn kinh nghiệm chưa nhiều, kỹ
năng còn hạn chế.
- Do kinh phí của trường hạn hẹp nên việc đầu tư thêm một số trangthiết
bị, đồ dùng phục vụ cho trẻ thực hành trải nghiệm còn ít. Bản thân tôi đã
tổ chức cho trẻ thực hành trải nghiệm với môi trường tự nhiên nhưng chưa
thường xuyên, còn lúng túng trong cách tổ chức và thiết kế các trò chơi
cho trẻ được thực hành trải nghiệm.
* Về học sinh:
- Cùng một độ tuổi nhưng tính tích cực, cách tiếp nhận và mức độ hoạt
động của mỗi trẻ khác nhau khiến giáo viên gặp khó khăn trong quá trình
định hướng và tổ chức cho trẻ.
- Đặc thù của trẻ mầm non là học bán trú, một số hoạt động trải nghiệm có
thể được tổ chức ở trường nhưng một số hoạt động cần tổ chức ngoài buổi
học của trẻ nên rất khó sắp xếp về mặt thời gian.
* Về phụ huynh:
- Công tác phối kết hợp giữa tôi và phụ huynh trong lớp để tổ chức hoạt
động trải nghiệm cho trẻ còn gặp nhiều khó khăn do cha mẹ trẻ bận đi
làm.
*Bảng khảo sát thực tế khi chưa sử dụng các giải pháp:
Vào đầu năm học, tôi đã chủ động kiểm tra, khảo sát, thống kê theo 30 trẻ ở
lớp mẫu giáo lớn C5 – trường Mầm non Giao Thịnh, cụ thể như sau:
STT
Tiêu chí đánh giá
Tổng
số trẻ
Đạt
Chưa đạt
Số
trẻ
Tỉ lệ
%
Số
trẻ
Tỉ lệ
%
1
Trẻ hứng thú tham gia trải
nghiệm môi trường tự
nhiên
30
5
16,7%
25
83,3%
2
Trẻ có hiểu biết về môi
trường tự nhiên
30
10
33,3%
20
66,7%
