phßng gi¸o dôc & ®µo t¹o tp. VINH
TRƯỜNG THCS CỬA NAM
------------ ------------
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
Đề tài: NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC HÌNH HỌC
BẬC THCS BẰNG PHƯƠNG PHÁP TRỰC QUAN
THÔNG QUA PHẦN MỀM SKETCHPAD
Giáo viên: Nguyễn Thị Thùy Linh
Trường: THCS Cửa Nam
Năm học: 2021 - 2022
MỤC LỤC
I. ĐĂT VẤN ĐỀ ................................................................................................... 1
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ................................................................................... 2
1. Cơ sở lý luận. ................................................................................................. 2
1.1. Thế nào là phương pháp dạy và đồ dùng dạy học. ................................ 2
1.2. Sketchpad là gì? ...................................................................................... 2
2. Cơ sở thực tiễn. ........................................................................................... 3
2.1. Thực tiễn vấn đề. ..................................................................................... 3
2.1. Sự cần thiết của vấn đề............................................................................ 3
3. Phạm vi, đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu .................... 4
3.1. Phạm vi nghiên cứu: ................................................................................ 4
3.2. Đối tượng nghiên cứu: ............................................................................. 4
3.3. Nhiệm vụ nghiên cứu: ............................................................................. 4
3.4. Phương pháp nghiên cứu: ....................................................................... 4
4. Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề. ......................................... 4
4.1. Giới thiệu sơ lược về phần mềm Sketchpad. .......................................... 4
4.3 Các ví dụ về sử dụng Sketchpad trong dạy học. ................................... 19
5. Kết quả thực hiện ........................................................................................ 38
III. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ ........................................................................... 40
1. Kết luận ........................................................................................................ 40
2. Kiến nghị ...................................................................................................... 40
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................... 41
1
I. ĐĂT VẤN ĐỀ
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt ra những yêu cầu mới về
phát triển con người và nhân lực phù hợp với sự phát triển của khoa khoa học và công
nghệ. Do đó, đổi mới giáo dục trong đó có đổi mới chương trình môn Toán trở thành
nhu cầu cấp thiết và xu thế mang tính thời đại.
Chương trình tổng thể Ban hành theo Thông tư 32/2018/TT – BGDĐT ngày
26/12/2018 nêu rõ: “Giáo dục toán học hình thành và phát triển cho học sinh những
phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học với các thành tố cốt lõi:
năng lực tư duy và lập luận toán học, năng lực mô hình học toán học, năng lực giải
quyết vấn đề toán học, năng lực giao tiếp toán học, năng lực sử dụng các công cụ và
phương tiện học toán…”
Trong chương trình Toán THCS, phân môn Hình học là một trong những phân
môn rèn luyện cho học sinh rất nhiều các năng lực, phẩm chất quan trọng. Tuy nhiên,
phân môn Hình học có tnh tru tượng cao, học sinh luôn coi là môn học khó. Trong
quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy nhiều học sinh chưa có hứng thú và gặp khó khăn
trong việc tiếp cận các kiến thức hình học; cách tiếp cận vấn đề bằng kênh chữ, hình
ảnh của SGK khiến học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc phát hiện và hình thành
kiến thức đặc biệt là với các kiến thức Hình học tru tượng; phương pháp dạy học
truyền thống chưa mang lại hiệu quả trong việc phát triển năng lực cho học sinh. Vì
vậy, để tạo được hứng thú, nâng cao chất lượng dạy và học cho học sinh, đáp ứng
được những yêu cầu đặt ra trong chương trình giáo dục tổng thể 2018 thì việc đổi
mới phương pháp dạy học trong đó tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học
tích cực là một nhân tố đóng vai trò quan trọng.
Xuất phát t quan điểm nhận thức: “T trực quan sinh động đến tư duy tru
tượng và t tư duy tru tượng đến thực tiễn”, việc sử dụng các phương tiện dạy học
hiện đại như phần mềm Sketchpad trong dạy học khắc phục được các khó khăn mà
phương pháp dạy học tuyền thống mang lại. Khai thác phần mềm Sketchpad trong
dạy học giúp:
+ Tạo được hứng thú, kích thích niềm say mê học tập cho học sinh.
+ Giúp học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề thông qua các mô phỏng trực
quan.
+ Phát triển năng lực Toán học với các thành tố cốt lõi: Năng lực tư duy và
lập luận Toán học, năng lực mô hình học toán học, năng lực giải quyết vấn đề Toán
học, năng lực giao tiếp Toán học, năng lực sử dụng các công cụ và phương tiện học
Toán.
Trên cơ sở đó tôi viết sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao chất lượng dạy học
Hình học bậc THCS bằng phương pháp trực quan thông qua phần mềm
Sketchpad”. Với mục đch trình bày cách khai thác phần mềm Sketchpad để tạo các
mô phỏng trực quan và sử dụng các mô phỏng trong dạy học Hình học nhằm nâng
cao chất lượng dạy và học, hướng tới phát triển cho học sinh các năng lực, phẩm
chất cần thiết.
2
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lý luận.
1.1. Thế nào là phương pháp dạy và đồ dùng dạy học.
- Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động của giáo viên trong chỉ đạo, tổ chức
các hoạt động học tập nhằm giúp học sinh chủ động đạt các mục tiêu dạy học.
- Đồ dụng dạy học: Đồ dùng được sử dụng có kĩ thuật, kinh nghiệm nhằm hỗ
trợ cho việc thực hiện phương pháp dạy học có hiệu quả.
Do đặc điểm bộ môn Toán nên người giáo viên phải đặc biệt ch sử dụng
các thủ thuật và đồ dùng dạy học một cách hợp l, đặc biệt là sử dụng các mô hình
hoặc phần mềm để dạy học trực quan nhằm gip cho tiết dạy đạt hiệu quả, nhất là
các tiết học môn hình học không gian. Và một trong những phần mềm làm tốt được
những điều trên đó là phần mềm Geometer’s Sketchpad 5.0.
1.2. Sketchpad là gì?
The Geometer's Sketchpad (thường được gọi tắt là Sketchpad hay GSP) là
một phần mềm với mục đch khám phá Hình học Euclid, Đại số, Giải tích, và các
ngành khác của Toán học. Tác giả Nicholas Jackiw, trưởng nhóm phát triển phần
mềm này đã thiết kế để nó chạy trên nền Windows 95, Windows NT 4.0 hoặc mới
hơn, và Mac OS 8.6 hoặc mới hơn (trong đó có Mac OS X). Geometer's Sketchpad
được sử dụng rộng rãi trong việc giảng dạy ở nhiều trường trung học cơ sở ở Hoa
Kỳ và Canada.
Phiên bản thương mại đầu tiên của Geometer's Sketchpad phát hành năm 1991
bởi Key Curriculum Press sau một thời gian thử nghiệm ở Hoa Kỳ, phiên bản đầu
tiên này chỉ hỗ trợ Mac OS. Năm 1993, phiên bản đầu tiên dành cho hệ điều
hành Windows mới chính thức ra đời. Geometer's Sketchpad tng nhận được nhiều
giải thưởng công nghiệp và tng có mặt trong các bài thuyết trình của John
Sculley (giám đốc Apple Computer) và Bill Gates (giám đốc Microsoft) về những
công nghệ giáo dục tốt nhất.
Tnh năng của phần mềm Sketchpad.
Geometer's Sketchpad có các công cụ vẽ hình cổ điển của hình học Euclid là
thước và com-pa, t đó xây dựng nên các công cụ dựng hình cơ bản trong Hình học
như: lấy trung điểm của đoạn thẳng, vẽ đường thẳng đi qua một điểm và vuông góc/
song song với một đường thẳng khác, vẽ một góc bằng góc cho trước, vẽ tia phân
giác của góc.
Phần mềm cho phép đo độ dài của đoạn thẳng, góc, diện tích, bán kính… và
tính toán, thậm chí lập bảng thống kê với các con số này; thực hiện các phép biến
hình như phép quay, tịnh tiến, vị tự… Một tnh năng quan trọng thường được sử
dụng đến là cho chạy điểm, vẽ và xem quỹ tích. Nghiên cứu kĩ và có sự tìm hiểu,
người dùng có thể phát hiện ra nhiều tnh năng mở rộng thú vị của chương trình.
a. Công cụ tùy biến: GSP cho phép người dùng có thể tạo ra các công cụ tùy biến
(Custom Tool) cho riêng mình trên nền tảng các công cụ có sẵn. Chẳng hạn, để vẽ đường
tròn ngoại tiếp của một tam giác ABC, tìm trọng tâm, trực tâm, …
3
b. Khả năng đại số và giải tích: Tuy Geometer's Sketchpad được lập trình
chủ yếu cho bộ môn Hình học nhưng nó cũng hỗ trợ một số công cụ cho Đại số vẽ
trục số, vẽ đồ thị hàm số vẽ đồ thị hàm số với hệ số thay đổi, vẽ đồ thị của hàm số
cho bằng tham số; công cụ cho giải tích như tnh giới hạn hàm số tại 1 điểm,…
c. Trung tâm tài nguyên: Geometer's Sketchpad hỗ trợ một trung tâm tài
nguyên trực tuyến vô cùng phong phú tại website của chương trình: các Sketch mẫu,
các hoạt động trong lớp học,…
d. Công cụ hình học không gian: Ngày nay có thêm công cụ hỗ trợ cho Hình
học không gian cực kỳ hay và thú vị, có thể vẽ hình và cho chuyển động. Đây là một
công cụ đắc lực giúp học sinh bước đầu hiểu về hình học không gian.
e. Khả năng thuyết trình và trình chiếu: Với việc cho phép tạo nhiều trang
trong một tập tin và viết chữ, chèn hình ảnh ngoài cùng các hiệu ứng tương tác trực
tiếp, GSP thực hiện khá tốt công việc trình chiếu của giáo viên, làm cho bài giảng
trở nên sinh động hơn rất nhiều.
f. Xuất file: Có thể xuất hình vào Clipboard dưới dạng SVG nên luôn rõ nét
kể cả khi phóng to, để dán vào các chương trình khác.
g. Tính năng Java sketchpad: Với tnh năng này, các tập tin Sketchpad có
thể được nhúng trực tiếp lên trang web và cho phép người dùng thực hiện các hoạt
động tương tác với tập tin này dù máy tnh không cài đặt GSP.
2. Cơ sở thực tiễn.
2.1. Thực tiễn vấn đề.
Theo yêu cầu đổi mới phương pháp, lấy học sinh làm trung tâm cho mọi hoạt
động. Các em phải là người chủ động khám phá và tái hiện lại kiến thức dưới sự dìu dắt
của giáo viên, nên đòi hỏi giáo viên phải hướng dẫn học sinh cách học và cách tự nghiên
cứu cho phù hợp. Tuy nhiên trong thời gian 1 tiết, để dạy 1 bài hình học chứa toàn
những khái niệm, tính chất tru tượng không sử dụng phần mềm hỗ trợ thì học sinh sẽ
rất khó tiếp thu, giờ học dễ gây nhàm chán đối với học sinh.
Hiện nay, công nghệ thông tin đang phát triển mạnh mẽ tạo điều kiện thuận
lợi cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy, nhất là việc xây dựng các mô hình,
hình vẽ trực quan cho các bài học, nhằm giúp cho tiết học sinh động, thú vị hơn và
tiết dạy của giáo viên bớt nặng nề, khô khan.
2.1. Sự cần thiết của vấn đề.
Chng ta đều thấy: Kích thích sự hứng th để học sinh yêu thích học tập bộ
môn là một yếu tố không kém phần quan trọng trong việc dạy học, là mục tiêu mà
bất kỳ người thầy người cô nào cũng mong muốn đạt tới.
Trình độ nhận thức của các em học sinh trong một lớp học thực tế không bằng
nhau. Có những em học rất tốt, rất khá, giỏi môn toán, có khả năng tư duy tru tượng
cao, tiếp thu nhanh những gì giáo viên cung cấp. Bên cạnh đó, cũng có những em
tiếp thu rất chậm. Cho nên khi dạy tiết hình học, nhất là hình học không gian, hình
học quỹ tch người thầy phải tìm cách lôi cuốn tất cả các em, làm cho các em thấy
được cái hay, sự cần thiết và những lợi ch của môn toán trong cuộc sống cũng như