TRƯỜNG THCS A MA TRANG LƠNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM (NĂM HỌC 2020 -2021)
Đề tài: Kinh nghiệm tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong môn Ngữ văn ở bậc Trung học Cơ sở.
- Trang 1 -
I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Quán triệt tinh thần, mục tiêu của Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới
căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo, việc dạy học nói chung và dạy học bộ
môn Ngữ văn nói riêng cần tăng cường thêm HĐTNST nhằm phát triển, nâng
cao các phẩm chất, năng lực của học sinh, nuôi dưỡng ý thức độc lập tự hào về
bản sắc địa phương, sự quan tâm, bảo tồn và gìn giữ những nét văn hóa đặc
sắc của dân tộc , vùng miền mình sinh sống , chia sẻ tới những người xung
quanh...
Trong Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, trải nghiệm
sáng tạo là hoạt động giáo dục trong nhóm các môn học bắt buộc. Đây là hoạt
động giáo dục và dạy học được tổ chức trong môi trường học tập bằng chính
sự trải nghiệm của mỗi cá nhân người học. Học sinh được tham gia trực tiếp
vào hoạt động để phát huy các năng lực của mình.
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo (HĐTNST) là các hoạt động giáo dục
thực tiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường
phổ thông, có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học.
Nội dung của HĐTNST mang tính tổng hợp và phân hóa cao. HĐTNST
được thực hiện dưới nhiều hình thức trải nghiệm, đòi hỏi sự phối hợp, liên kết
nhiều lực lượng trong và ngoài nhà trường, gắn lý thuyết với thực tiễn giúp học
sinh lĩnh hội những kinh nghiệm, hình thành và phát triển phẩm chất, nhân
cách, năng lực, tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng
tạo của cá nhân ... mà các hình thức học tập khác khó có thể thực hiện được.
Để tổ chức được HĐTNST với những yêu cầu như trên đối với đơn vị
của chúng tôi (trường THCS A Ma Trang Lơng) là một vấn đề khó – Trường
được xây dựng và hình thành trên địa bàn có nhiều thành phần dân tộc sinh
sống,với số học sinh là người dân tộc thiểu số tại chỗ hơn 400 em, chất lượng
đầu vào thấp, phụ huynh ít quan tâm tới việc học tập của học sinh… Tuy nhiên,
được sự chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục, sự quan tâm tạo điều kiện của
ban giám hiệu nhà trường, trong năm học 2019 – 2020 chúng tôi đã nghiên cứu,
tìm hiểu để lên kế hoạch xây dựng, tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong môn Ngữ văn và bước đầu đã đạt được những kết quả nhất định. Thực
hiện đề tài này, bản thân tôi mong muốn được trình bày và chia sẻ một số kinh
nghiệm cụ thể đã thực hiện tại đơn vị trong quá trình tổ chức hoạt động trải
nghiệm sáng tạo trong môn Ngữ văn bậc THCS tại trường THCS A Ma Trang
Lơng.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
TRƯỜNG THCS A MA TRANG LƠNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM (NĂM HỌC 2020 -2021)
Đề tài: Kinh nghiệm tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong môn Ngữ văn ở bậc Trung học Cơ sở.
- Trang 2 -
2.1. Mục tiêu: Chọn đề tài “Kinh nghiệm tổ chức một số hoạt động trải
nghiệm sáng tạo trong môn Ngữ văn bậc Trung học cơ sở ”, bản thân tôi
muốn trình bày một số kinh nghiệm tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong môn Ngữ văn mà chúng tôi đã thực hiện trong năm học 2019– 2020
nhằm mang lại những giải pháp và biện pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt
động dạy học môn Ngữ văn theo định hướng đổi mới mục tiêu và phương pháp
dạy học : Tập trung phát triển năng lực, phẩm chất đối với người học.
2.2. Nhiệm vụ
- Xác định cơ sở thực tiễn của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng
tạo.
- Những thực nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn
Ngữ văn tại trường THCS A Ma Trang Lơng. Từ đó đưa ra một số kinh
nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh có hiệu quả làm
tiền đề áp dụng cho các năm học tiếp theo.
3. Đối tượng nghiên cứu
- Chương trình môn Ngữ văn THCS.
- Chương trình Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong các môn học nói
chung và môn Ngữ văn nói riêng.
4. Giới hạn đề tài
- Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn Ngữ văn tại
trường THCS A Ma Trang Lơng.
- Đối tượng:
+ Học sinh lớp 6,7,8,9 trường A Ma Trang Lơng (số lượng: 150 học
sinh)
+ Giáo viên bộ môn Ngữ văn trường THCS A Ma Trang Lơng (số
lượng: 08 giáo viên)
- Thời gian nghiên cứu: năm học 2019 - 2020.
5. Phương pháp nghiên cứu
-Phương pháp nghiên cứu lý luận:
+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu: phân tích, tổng hợp, so sánh, khái
quát hóa để nghiên cứu tài liệu liên quan nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận của
việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo phù hợp với đơn vị và có thể áp
dụng cho những đơn vị khác trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Phương pháp điều tra: tiến hành điều tra bằng bảng câu hỏi đối với
giáo viên.
+ Phương pháp phỏng vấn: trò chuyện với giáo viên, học sinh để tìm
hiểu hiệu quả và những khó khăn khi tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo;
TRƯỜNG THCS A MA TRANG LƠNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM (NĂM HỌC 2020 -2021)
Đề tài: Kinh nghiệm tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong môn Ngữ văn ở bậc Trung học Cơ sở.
- Trang 3 -
những yêu cầu và điều kiện cần thiết để tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo
có hiệu quả.
+ Phương pháp quan sát sư phạm: dự giờ quan sát hoạt động của giáo
viên, học sinh để tìm hiểu thực trạng, cách tiến hành, những hiệu quả của việc
tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
- Phương pháp thống kê toán học: thống kê, đối chiếu các số liệu thu
thập được từ đó đưa ra những kết luận và kiến nghị phù hợp.
II. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
1.1. Những định hướng về tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo
- Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban chấp hành Trung ương khóa XI
(Nghị quyết số 29 – NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào
tạo: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại;
phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của
người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt, một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập
trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự
cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực...”.
- Hướng dẫn số 791/HD – BGDĐT ngày 25/6/2013 của Bộ Giáo dục và
Đào tạo về việc thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổ
thông:
+ Chương trình nhà trường gắn với phát triển nghề nghiệp, định hướng
nghề nghiệp, kĩ năng sống của học sinh.
+ Xây dựng các chủ đề dạy học liên môn với nội dung giáo dục liên
quan đến vấn đề thời sự của địa phương, đất nước để bổ sung vào kế hoạch dạy
học và hoạt động giáo dục của nhà trường.
- Chỉ thị số 4325 năm 2016 của Bộ Giáo dục & Đào tạo: Đa dạng hóa
các hình thức dạy học, chú ý các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Tăng cường
thời lượng cho các hoạt động phụ đạo học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi,
hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo, nghiên cứu khoa học phù hợp với đối
tượng học sinh.
- Công văn số 1290 năm 2016 của Bộ Giáo dục & Đào tạo về Tổ chức
các hoạt động nghiên cứu khoa học cho học sinh: Các Sở/Phòng GD&ĐT tăng
cường giao quyền chủ động cho các cơ sở giáo dục có đủ thời lượng cho luyện
tập, ôn tập, thí nghiệm, thực hành, tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo và
kiểm tra định kì.
- Công văn số 5555 năm 2014 của Bộ Giáo dục & Đào tạo về Xây dựng
chủ đề dạy học: Gắn với nghiên cứu khoa học kĩ thuật, gắn với ngành nghề tiêu
biểu địa phương, nghề truyền thống của gia đình.
TRƯỜNG THCS A MA TRANG LƠNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM (NĂM HỌC 2020 -2021)
Đề tài: Kinh nghiệm tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong môn Ngữ văn ở bậc Trung học Cơ sở.
- Trang 4 -
1.2. Một số lý thuyết cơ bản về tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo
1.2.1. Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo
- Trải nghiệm: tương tác giữa con người và thế giới khách quan.
- Học qua trải nghiệm là một quá trình phát triển kiến thức, kĩ năng và
thái độ dựa trên những suy nghĩ có ý thức về trải nghiệm đó. Vì vậy, phương
pháp này bao gồm những trải nghiệm cá nhân mang tính trực tiếp và chủ động,
kết hợp với sự phân tích,chiêm nghiệm và phản hồi (Theo Tiến sĩ Phạm Quỳnh,
Chủ biên bộ sách Trải nghiệm sáng tạo trong các môn học THCS).
- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường cần được hiểu là hoạt
động có động cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ chức bằng các việc làm
cụ thể của học sinh, được thực hiện trong thực tế, dưới sự định hướng, hướng
dẫn của nhà trường. Qua trải nghiệm thực tiễn, người học có được kiến thức, kĩ
năng, tình cảm và ý chí nhất định. Sự sáng tạo sẽ có được khi phải giải quyết
các nhiệm vụ thực tiễn phải vận dụng kiến thức, kĩ năng đã có để giải quyết
vấn đề, ứng dụng trong tình huống mới không theo chuẩn đã có.
- Phương pháp giáo dục trải nghiệm (experiential education) là một
phương pháp tiếp cận chính cho việc học tập lấy học sinh làm trung tâm theo
định hướng phát triển năng lực và những phẩm chất của người học.
1.2.2.Trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thông mới
Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, kế hoạch giáo dục bao gồm
các môn học, chuyên đề học tập và hoạt động trải nghiệm sáng tạo; hoạt động
giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và hoạt động trải
nghiệm sáng tạo.
- Mục đích chính: Hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý
chí, tình cảm, giá trị, kĩ năng sống và những năng lực chung cần có ở con
người trong xã hội hiện đại.
- Nội dung:
+ Kiến thức thực tiễn gắn với đời sống địa phương, cộng đồng đất nước,
mang tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục, nhiều môn học; dễ vận dụng vào
thực tế.
+ Được thiết kế thành các chủ điểm mang tính mở, không yêu cầu mối
liên hệ chặt chẽ giữa các chủ điểm.
- Hình thức tổ chức:
+ Đa dạng, phong phú, linh hoạt, theo hướng mở về không gian, quy mô,
đối tượng và số lượng.
+ Học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm.
+ Có nhiều lực lượng tham gia chỉ đạo, tổ chức các hoạt động trải
nghiệm với các mức độ khác nhau (giáo viên, phụ huynh, chính quyền địa
phương…).
TRƯỜNG THCS A MA TRANG LƠNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM (NĂM HỌC 2020 -2021)
Đề tài: Kinh nghiệm tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong môn Ngữ văn ở bậc Trung học Cơ sở.
- Trang 5 -
- Tương tác, phương pháp:
+ Đa chiều.
+ Học sinh tự hoạt động, trải nghiệm là chính.
- Kiểm tra, đánh giá:
+ Nhấn mạnh đến kinh nghiệm, năng lực thực hiện, tính trải nghiệm.
+ Theo những yêu cầu riêng, mang tính cá biệt hóa, phân hóa.
+ Đánh giá kết quả đạt được bằng nhận xét qua sản phẩm học tập…
1.2.3. Tiến trình tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo các môn học
- Gồm các bước cơ bản:
+ Bước 1: Xác định chủ đề (về tên chủ đề, thời gian, thiết bị, vật tư,
hình thức tổ chức hoạt động)
+ Bước 2: Tìm kiếm và xử lý thông tin(có thể tìm kiếm thông tin từ
sách giáo khoa, sách báo, mạng internet, tham quan thực tế…)
+ Bước 4: Xây dựng ý tưởng (hoàn thiện các báo cáo, sản phẩm; thống
nhất hình thức tổ chức báo cáo)
+ Bước 5: Báo cáo, trình bày sản phẩm (có thể thực hiện một buổi báo
cáo khoa học, trưng bày sản phẩm, giao lưu …)
+ Bước 6: Đánh giá hoạt động (đánh giá qua nhận xét gồm học sinh tự
đánh giá, đánh giá giữa học sinh với học sinh, nhóm trưởng với các thành viên
trong nhóm, giáo viên đánh giá học sinh …)
- Các hoạt động cơ bản trên được thể hiện cụ thể qua sơ đồ sau: