“Một số bài tập bồi dưỡng kinh nghiệm giúp học sinh phát triển năng khiếu môn
Cờ vua.”
Giáo viên thực hiện: Mai Đức Thành Luân Trang 1
I. THỰC TRẠNG ĐỀ TÀI:
Đối với học sinh ở địa bàn thị trấn như trường Tiểu học Huỳnh Văn Đảnh
các em đa số là con gia đình công nhân viên chức và người lao động. Cha mẹ các
em thường xuyên bận rộn công việc của mình, tranh thủ thời gian rảnh chỉ đưa các
em tới các lớp bổ sung trình độ văn hóa, chưa có điều kiện quan tâm đưa các em tới
sân chơi thể thao ở các trung tâm thể dục thể thao, không được tập luyện thể dục
thể thao hằng ngày, không thể hiện được năng khiếu của mình như: môn Cờ vua.
Trong trường học hầu như không có thời gian nhiều để các em tập luyện chỉ
tận dụng những khoảng thời gian đầu giờ, ra chơi để tự vui chơi với nhau mang
tính tự phát không có bài bản, không đúng luật…Vì học sinh xem đây như một trò
chơi giải trí sau mỗi giờ ra chơi.
Sau thời gian giảng dạy và tiếp xúc với học sinh tôi thấy đa số, các em rất
thích Cờ vua, các em thường chơi Cờ vua vào những giờ chơi, đa số các em chơi
theo cách chơi của mình, chưa nắm được kĩ năng chơi cờ và luật môn Cờ vua.
Ngay khi đó tôi đã phối hợp với trung tâm văn hóa huyện và ban giám hiệu nhà
trường thành lập ngay câu lạc bộ nhóm chuyên Cờ vua trong trường học. Tôi đã
khảo sát, kiểm tra tuyển chọn những học sinh có năng khiếu vào câu lạc bộ ở 3
khối của trường khối 3,4,5 và kết quả khảo sát các em hầu như không thực hiện
được hết yêu cầu của bài kiểm tra trên.
Trước thực trạng trên, với nhiệm vụ được nhà trường phân công trong năm học
2018 – 2019 tôi quyết định chọn đề tài “Một số bài tập bồi dưỡng kinh nghiệm
giúp học sinh phát triển năng khiếu môn Cờ vua” để các em đạt được hiệu quả tốt
hơn.
II. NỘI DUNG CẦN GIẢI QUYẾT
Từ thực tế của trường tôi thấy mình là giáo viên chuyên trách Thể dục dạy
tất cả các khối lớp nên có điều kiện trò chuyện, quan sát, điều tra thu thập thông tin
về sở trường năng khiếu của các em ở lớp và từ đó dễ dàng phân loại học sinh theo
sở trường năng khiếu. Ngay từ buổi tập đầu tiên của bộ môn nhất thiết phải gây
“Một số bài tập bồi dưỡng kinh nghiệm giúp học sinh phát triển năng khiếu môn
Cờ vua.”
Giáo viên thực hiện: Mai Đức Thành Luân Trang 2
hứng thú cho học sinh với bộ môn bằng nhiều phương pháp khác nhau, nói chuyện
ngoại khoá, kể chuyện về các môn thể dục, thể chất,…giúp các em thấy được tác
dụng của môn Cờ vua cũng là môn học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh và
phát triển tính tư duy, tính sáng tạo, tính tự lập, tính hiếu thắng trong các cuộc giao
đấu giữa các môn thể thao. Bằng khả năng và lòng nhiệt huyết của mình tôi đã áp
dụng một số bài tập để giúp học sinh phát triển năng khiếu Cờ vua của mình như:
- Thành lập nhóm chuyên môn Cờ vua.
- Giúp các em nắm vững một số Luật cơ bản về môn Cờ vua.
- Nắm vững các tri thức cơ bản trong Cờ vua.
- Bài tập nắm vững các nguyên tắc ở giai đoạn khai cuộc.
- Bài tập phân tích và áp dụng các đòn đánh ở giai đoạn trung cuộc.
- Bài tập nắm bắt và xử lý linh hoạt ở giai đoạn cờ tàn.
- Các bài tập Cờ thế.
III. BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT
Đối với nhóm chuyên mới tham gia tập luyện chưa nắm vững kiến thức, kĩ
xảo và trình độ kĩ năng năng khiếu của các em khác nhau, việc lựa chọn bài tập phù
hợp với từng đối tượng, lứa tuổi và khả năng tiếp thu của học sinh rất quan trọng.
Trong tập luyện có rất nhiều bài tập giáo viên phải lựa chọn bài tập phù hợp
nhưng quan trọng trong tập luyện giáo viên phải truyền thụ cho học sinh bằng cả
cái “ Tâm” và “ Lòng nhiệt huyết” người thầy để sao cho học sinh tiếp thu có hiệu
quả nhất. Sau đây tôi xin trình bày “Một số bài tập bồi dưỡng kinh nghiệm giúp
học sinh phát triển năng khiếu môn Cờ vua”.
1. Thành lập nhóm chuyên môn Cờ vua.
- Nhằm tạo cho các em một sân chơi nơi quy tụ những học sinh yêu thích tìm
hiểu, học tập và rèn luyện kỹ năng, nâng cao kỹ xảo, trao đổi kinh nghiệm cũng
như kiến thức về môn thể thao ưa thích điển hình môn Cờ vua.
“Một số bài tập bồi dưỡng kinh nghiệm giúp học sinh phát triển năng khiếu môn
Cờ vua.”
Giáo viên thực hiện: Mai Đức Thành Luân Trang 3
- Tổ chức sinh hoạt thường lệ nhằm nâng cao tình bạn, tính kỷ luật và ý thức
chấp hành nội quy nhóm chuyên.
- Giáo viên tổ chức thời gian tập luyện hợp lý để các em tham gia đầy đủ tạo
không khí vui tươi, hứng thú với môn Cờ vua khi tham gia tập luyện.
- Chia nhóm ra theo từng tổ phù hợp với từng lứa tuổi và thời gian học tập
của các em, từ đó giáo viên có thể áp dụng các bài tập phù hợp với các em nhằm
nâng cao hiệu quả tập luyện.
2. Luật cơ bản về môn Cờ Vua.
- Giới thiệu môn học Cờ vua.
- Luật Cờ vua gồm hai phần:
+ Phần luật: Giới thiệu cho các em nắm rõ căn bản
về các điều thường gặp phải để ứng xử hợp lý trong tình
huống thi đấu, để tránh gặp ảnh hưởng đến kết quả của
minh các em cần chú ý và xem kỹ các điều: 1, 2, 3, 4, 5,
6, 7, 8, 9, 10, 16 trong sách luật Cờ vua.
+ Phần thể lệ thi đấu: Đây là phần quan trọng, để em nắm rõ về thể thức thi
đấu giáo viên nên nhắc nhở các em chú ý các điều: 1, 2, 5, 7, 9, 14, 16 trong sách
luật. Đây là những điều trọng tâm giúp các em có thể chọn màu quân cờ và biết số
ván đấu, thời gian dành cho mỗi ván đấu.
- Vị trí, vai trò của Cờ vua trong nền thể thao Việt Nam.
- Cấu trúc môn Cờ vua và những yêu cầu của môn Cờ vua.
3. Nắm vững các tri thức cơ bản trong Cờ Vua.
- Điều đầu tiên khi tham gia môn thể thao nào các em cũng cần tìm hiểu về
lịch sử và xu hướng phát triển môn thể thao đó. Các ký hiệu ghi chép và nghiên cứu
tài liệu.
- Bảng thông tin quy ước trong Cờ vua.
- Các thuật ngữ chuyên môn và các khái niệm cơ bản, các nhân tố trên bàn
cờ, giá trị tương đối của các quân cờ. Các em nắm rõ thì việc tham gia môn Cờ vua
sẽ dễ dàng hơn.
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, tham khảo theo một cách lôgic mà các em
có thể tiếp thu một cách nhanh chóng và ghi sâu vào trong trí nhớ của mình.
“Một số bài tập bồi dưỡng kinh nghiệm giúp học sinh phát triển năng khiếu môn
Cờ vua.”
Giáo viên thực hiện: Mai Đức Thành Luân Trang 4
- Giáo viên nên sử dụng bảng quy ước thông tin trong việc phân tích, đánh
giá - nghiên cứu các ván đấu, các trích đoạn ván đấu, để các em nắm rõ quy định
môn Cờ vua.
- Để các em ghi sâu thì giáo viên sẽ cố gắng lồng ghép những tri thức cơ bản
vào từng ván đấu khi các em thi đấu giao lưu với nhau.
4. Bài tập nắm vững các nguyên tắc ở giai đoạn khai cuộc.
- Trong cờ vua, một trong những cách chơi để giành ưu thế trong khai cuộc
là "Nhanh chóng phát triển hài hoà toàn bộ lực lượng".
- Nói một cách khác, trong giai đoạn đầu của ván cờ, cần phát triển nhanh
nhất các quân khỏi vị trí ban đầu để chiếm lĩnh các vị trí tích cực, đồng thời trong
khả năng có thể, gây khó khăn đến mức tối đa cho đối phương.
- Một số nguyên tắc khai cuộc trong Cờ vua nên hướng dẫn các em áp dụng
trong các ván đấu và đạt được hiệu quả cao:
- Nguyên tắc 1: Chiếm trung tâm.
Mục đích chiếm trung tâm là để gia tăng giá trị sức mạnh các quân của mình.
Hạn chế sức mạnh cũng như lực lượng quân đối phương.
- Nguyên tắc 2: Phát triển quân hướng về phía
trung tâm.
Ở nguyên tắc này các em cần ưu tiên phát triển
các quân Tượng và Mã lên hàng đầu. Và trong quá trình
phát triển cần hướng về phía trung tâm. Quân Hậu và Xe
“Một số bài tập bồi dưỡng kinh nghiệm giúp học sinh phát triển năng khiếu môn
Cờ vua.”
Giáo viên thực hiện: Mai Đức Thành Luân Trang 5
sẽ phát triển vào những đường chéo.
- Tránh đưa Hậu nhập cuộc sớm. Với sai lầm này, đối phương sẽ nhanh
chóng đưa các quân đặc biệt là quân Xe,Tượng và Mã ra tấn công quân Hậu, do đó
Hậu buộc phải chạy.
- Nguyên tắc 3: An toàn Vua.
Thông thường thì chúng ta sẽ tạo an toàn cho quân Vua bằng cách nhập
thành. Có hai cách nhập thành các em cần chú ý:
+ Nhập thành gần: Quân Vua sẽ di chuyển về
hướng quân Xe gần hơn và đứng ở ô G trên bàn cờ.
+ Nhập thành xa: Quân Vua sẽ vẫn di chuyển 2 ô nhưng
về phía quân Xe xa hơn, và đứng ở ô C trên bàn cờ
- Trong 2 cách nhập thành thì nhập thành gần được
áp dụng nhiều hơn vì quân Vua vào vị trí an toàn cao, các em nên lưu ý điều này.
- Nhập thành sẽ giúp quân Vua an toàn hơn, các em nên nhớ chỉ được nhập
thành 1 lần và đây cũng là lần duy nhất quân Vua đi được 2 ô. Được bảo vệ bởi ba
“cấm vệ quân” nếu chung ta khai cuộc tốt như hình sau: