M t s sâu h i cam, quýt
1. R p đen h i ch i non cam và quýt
Tác h i, tri u ch ng : Khác v i loài r p v y c, r p non r p tr ng thành c a loài ưở
này ch gây h i trên các non ch y u trên các ch i cam quýt. Do r p sinh s n m nh nên ế
s l ng th trên cành r t l n, th ng ph kín b m t thân ch i bánh t , ch i non, có ượ ườ
khi ch ng l p lên nhau. S phá h i c a r p đen làm cho các ch i cam quýt co rúm, cong queo,
cây sinh tr ng còi c c r i ch t d n. Đ c bi t loài r p này bài ti t ra r t nhi u n c đ ng,ưở ế ế ướ ườ
th ng làm cho các cành lá phía d i b t đ m, t o đi u ki n cho b nh mu i đen phát tri nườ ướ ướ
m nh. Hi n t ng này nh h ng x u t i ho t đ ng quang h p c a cây, càng làm cho cây ượ ưở
thêm suy y u. Ngoài tác h i tr c ti p là chích hút nh a cây làm cho cây suy y u, r p đen còn làế ế ế
tác nhân lan truy n các b nh virus trên cam quýt r t nguy hi m.
Bi n pháp phòng tr : Đ i v i các lo i r y, r p, các lo i côn trùng chích hút nh a cây,
ta th d dàng tìm đ c các lo i thu c đ c hi u hi n đang bán t i qu y bán thu c b o ượ
v th c v t. Hi n nay m t s lo i thu c hi n đang đ c dùng r ng rãi r t hi u qu ượ
di t lo i r p đen trên đây: Khi cây b h i trên 10%, ta th dùng Sherpa 25EC ho c Trebon
10EC; cũng th dùng Confidor 100SL, Regent 800WG ho c Selecron 500ND v.v... pha v i
n ng đ 0,1-0,15%( t c là pha 10-15cc thu c cho 1 bình 10lít) phun k m t l n, không phun lai
rai. Sau 7-10 ngày ki m tra l i n u th y còn nhi u r p, th phun l i l n 2, đ m b o r p ế
đen s b tiêu di t h t. ế
2. B nh xì m , th i g c trên cây cam quýt
B nh m , th i g c do n m phytophthora spp gây ra, m t b nh r t nguy hi m trên
nhi u cây ăn qu nh : cam, quýt, nhãn.... M m b nh th ng t n t i trong đ t d i d ng các ư ườ ướ
đ ng bào t t do, chúng t n công vào cây khi cây v t th ng do quá trình chăm sóc qua ế ươ
thân, cành, lá non... đ gây h i.
Tri u ch ng:
+ B nh ch t cây con: ế Cây b n m b nh t n công th ng tri u ch ng nh ph n thân ườ ư
nh ng v t màu đen, b nh n ng g c cây teo nh làm cho cây b gãy r i ch t. V sau v t ế ế ế
b nh s lan nhanh xu ng gây h i b r , làm cho b r b th i ho c lan lên phía trên thân lá.
Trên lá, khi b n m hytophthora spp t n công gây h i, v t b nh đ u tiên nh ng đ m màu ế
nâu trên m t lá, v t b nh lan nhanh trên b nhi m các bên c nh làm cho v n m b ế ườ ươ
b nh thành t ng chòm. Kho ng 3 ngày sau khi nhi m, b nh th b r ng, n u m a nhi u ế ư
đ m cao, cây b nh s ch t hàng lo t. ế
+ Th i qu : Thông th ng nh ng qu g n m t đ t b nhi m b nh nhi u nh t do dườ
ti p xúc v i ngu n b nh. Qu b nh th ng th i nâu thành các hình d ng tròn, màu nâu t tế ườ
lan r ng ra kh p qu lan ra qu bên c nh, nh ng qu b b nh s r ng, nh ng qu m i b
xâm nhi m ho c b nh còn nh thì ti p t c b gây h i sau khi thu ho ch. ế
+ N t thân, cành: Cây b n m t n công th ng th hi n v trí thân giáp r , đôi khi xu t ườ
hi n v trí cao h n 50cm và trên cành. Tri u ch ng b nh m i phát có th th y trên tán lá: tán ơ
lá tr nên th a th t, màu nh t nh t, th ng có màu vàng d c theo gân lá, cành non nh và ch t ư ườ ế
khô, qu đèo đ t. Ti p theo b nh th hi n trên thân cây, cành g m các v t n t kèm theo ch y ế ế
m , càng ngày tình tr ng càng tr nên tr m tr ng h n, v cây bong ra, cây suy ki t tr m tr ng ơ
r i ch t. ế
+ Th i r : Hi n t ng th i r kèm theo m thân r t ph bi n trên cây ăn qu . Tri u ượ ế
ch ng đ u th nh n bi t cây tr nên vàng, sau đó r ng đi, trong khi đó các non l i ế
không phát tri n làm cho cây tr nên còi c c. Quan sát r cây, ta th y r có nh ng v t loét, sau ế
đó lan r ng nhanh chóng làm cho toàn b r cây b th i. B r cây b nh th ng ít r t , r ườ ơ
ng n v i ph n v b th i và r t d b tu t ra kh i r và cây b nh s ch t. ế
Bi n pháp phòng tr :
Đ phòng tr b nh này, c n nh ng bi n pháp t ng h p t canh tác đ n vi c s d ng ế
thu c hóa h c nh sau: ư
+ S d ng g c ghép kháng b nh: Đây h ng phòng tr b nh m , th i g c do n mướ
phytophthora spp gây ra. Tuy nhiên cho đ n nay ch a g c ghép c a lo i cây ăn qua nàoế ư
đ c coi là kháng b nh mà ch có m t s lo i g c ghép có tính ch ng ch u khá v i b nh này.ượ
+ Bi n pháp canh tác: Ph i chú ý c i thi n các y u t canh tác nh đ t đai thông thoáng, ế ư
thoát n c t t, kho ng cách cây tr ng h p t o đi u ki n cho cây tr ng sinh tr ng phátướ ưở
tri n kho m nh ch ng ch u v i b nh. Đi u đáng chú ý bón nhi u l ng phân h u c ượ ơ
dùng các lo i phân hoá h c hàm l ng N-P-K cân đ i đã giúp cây ít b nhi m b nh h n. ượ ơ
Khi bón phân nên chia làm nhi u l n bón. Khi x i đ t, nh t trong mùa m a nên tránh gây ư
t n th ng cho b r . ươ
+ Bi n pháp hoá h c: Khi phát hi n cây b nh ph i s m tr b ng thu c hoá h c k t h p ế
v i vi c c i thi n các y u t canh tác nh trên. Hi n nay, hai lo i thu c đ c xem nh lo i ế ư ượ ư
thu c đ c tr c a b nh m , th i g c Aliette Ridomil, tuy nhiên chúng ch hi u qu
trong th c t khi phòng tr s m đúng cách. Cách s d ng ph bi n c o s ch v t b nh ế ế ế
r i dùng 1 trong 2 lo i th c trên bôi lên v t b nh v i li u l ng 10g/ 1 lít n c. Cũng th ế ượ ướ
phòng tr b ng cách dùng Aliette 80 WP t 15-20 gr/ 10 lít n c phun t toàn thân. ướ ướ
Ngoài ra cũng th phun n m đ i kháng v i n m phytophthora.spp n m trichoderma
hazianum đ phòng tr . Cách dùng thông th ng tr n 1 kg n m trichoderma v i 40 kg phân ườ
chu ng r i xung quanh tán cây v i li u l ng 2-3 kg h n h p trên cho cây nh h n 5 tu i và 5 ượ ơ
kg cho cây trên 5 tu i. L u ý khi s d ng lo i n m này luôn gi cho đ t luôn m và đ pH đ t ư
t t nh t là 6,5 ( t c là đ t ít phèn).
3. Nh n đ h i cam
Tri u ch ng
Nh n tr ng thành nh n non s ng m t trên c a lá, dùng mi ng chích hút d ch lá, ưở
t o nên các v t châm nh li ti màu tr ng vàng. Khi m t đ cao chúng có m t c trên qu , cành ế
bánh t . B h i n ng c qu màu tr ng h i vàng, b r ng. S phát tri n c a cây b ơ
đình tr . Trên m t lá, qu b h i có t m ng. ơ
Nhi t đ thích h p cho nh n gây h i 25 0C. Nhi t đ 35-40 0C nh n ch t hàng lo t. ế
M a n ng h t, gió to có th làm r a trôi nh n.ư
Thiên đ ch c a nh n đ h i cam, quýt các loài côn trùng b t m i ch y u thu c 2 ế
gi ng b rùa Stethorus, cánh c c Oligota và b trĩ Scolothrips sexmaculatus P.
Bi n pháp phòng ch ng
S d ng bi n pháp IBM trên cây cam, quýt, vi c ch n gi ng ch ng nh n th c hi n
các thao tác: Tr ng cam, quýt đúng k thu t, bón phân cân đ i, h p lý. T i n c đ y đ , t t ướ ướ
nh t là t i phun, có th làm gi m tác h i đáng k s phá ho i c a nh n đ . ướ
Khi m t đ nh n đ t 4- 6 con/lá t i ng ng thi t h i c n phun thu c tr nh n. Hi n ưỡ
nay thu c tr nh n sinh h c TP- Th n t c, ít đ c h i v i con ng i môi tr ng, không ườ ườ
nh h ng t i thiên đ ch c a nh n, th i gian cách ly 3 ngày sau khi phun phù h p v i s n ưở
xu t cam, quýt s ch. Ngoài rath dùng các thu c tr nh n khác nh : Regent (Rigill; Targo; ư
Fipronil) 800WG; DanDy 15EC; Pegasus 500EC; Danitol (Rody) 10EC; Ortus 5EC; TP-Pentin
15EC... Các lo i thu c tr nh n ch nên phun 2 l n li n nhau, sau đ i thu c khác đ tránh hi n
t ng nh n thu c. Nên pha thêm ch t bám dính khi s d ng đ tăng hi u qu c a thu c. Li uượ
l ng, n ng đ , th i gian cách ly theo h ng d n c a nhà s n xu t ghi trên bao bì s n ph m.ượ ướ
4. B xít h i cam, quýt
Tác h i, tri u ch ng : B non tr ng thành dùng ngòi châm hút d ch trong h t non ưở
c a qu đ l i v t châm trên qu nh ng u nh m u vàng nâu, v qu b s n c ng, múi ít ế
n c, h t lép m u nâu. Khi b h i n ng qu r ng. Th i gian cây b h i năng t tháng 5-10.ướ
ho t đ ng ch y u sáng s m chi u t i, thích n i râm mát, r m r p, nh t n i g n ế ơ ơ
r ng.
Phòng tr :
- Di t b tr ng thành tr c khi qua đông. ưở ướ
- Dùng v t b t b xít vào sáng s m, chi u t i, k t h p ng t tr ng. ế
- Dùng m t trong các lo i thu c sau phun t lá: ướ
Bi 58 50 EC: pha 20-25 cc/ 10 lít n c.ướ
Trebon 10 ND : pha 15-20cc/10lít n c.ướ
Pastac 25 EC: pha 10-12 cc/ 10 lít n c. ướ
5. Sâu đ c thân h i cam, quýt
Tác h i, tri u ch ng : 3 lo i gây h i đó xén tóc xanh l c, xén tóc nâu xén tóc
sao. Song loài gây h i ph bi n loài xanh l c. sâu đ c r ng thân, cành cây. Cây b sâu còi ế
c c, qu ra ít, bé, d r ng và chín ép. cành, thân b h i d đ g y khi có m a gió ho c làm cây ư
ch t h n. M t năm sâu ch m t l a xén tóc sâu non gây h i t tháng 5,6 đ n tháng 3-4 nămế ế
sau.
Bi n pháp phòng tr :
- Đ u mùa h b t di t xén tóc vào sáng s m và chi u t i.
- T a cành th ng xuyên đ v n thông thoáng. ườ ườ
- Dùng h n h p 5 ph n phân trâubò t i + 10 ph n đ t sét + 15 ph n n c + 0,2 ph n ươ ướ
Padan quét lên thân và cành l n tr c khi xén tóc đ tr ng vào tháng 3-4. ướ
- Khi tr ng thành, đ tr ng dùng m t trong các lo i thu c sau phun t thân cành:ưở ướ
Padan 95 SP: 10-15 gr/ 10 lít n c; Sumithion 50 ND: 20-25 cc/10 lít n c.ướ ướ
- C t cành m i héo do sâu tu i nh gây ra.
- Sâu tu i l n đã đ c vào thân cành, dùng basuzin 10 H nhào v i đ t sét t l 1/20 trát kín
l đ c. Tr c khi b t l dùng gai mây, ho c dây thép bu c ch c vào l đ c đ di t sâu. ướ
- Cây b n ng không th ph c h i ph i hu b tr c mùa xuân ướ
6. B nh loét h i cam, quýt
B nh loét phá h i cam, quýt th ng làm r ng qu lá, cây c n c i chóng tàn. v n ườ ườ
m, khi b b nh n ng cây con d ch t, qu b b nh ph m ch t kém không th xu t kh uươ ế
c t tr đ c. n c ta, b nh phá h i ph bi n t i t t c các vùng tr ng cam, quýt, gây thi t ượ ướ ế
h i đáng k cho ng i tr ng, làm nh h ng l n t i ngu n hàng xu t kh u. ườ ưở
Tri u ch ng gây b nh
non, tri u ch ng b nh ban đ u nh ng ch m nh có đ ng kính trên d i 1mm, ườ ướ
màu trong vàng, th ng th y m t d i c a lá, sau đó v t b nh m r ng phá v bi u ườ ướ ế
m t d i lá, màu tr ng nh t ho c nâu nh t. b nh không bi n đ i hình d ng nh ng d ướ ế ư
r ng, cây con b b nh n ng th ng hay r ng lá. V t b nh qu cũng t ng t nh lá: v t ườ ế ươ ư ế
b nh màu nâu h n, mép ngoài g n i lên, gi a v t b nh ch t r n n t. Toàn b ơ ế ế
chi u dày c a v qu th b loét, nh ng v t loét không ăn sâu vào ru t qu . B nh n ng ư ế
th làm cho qu bi n d ng, ít n c, khô s m, d r ng. B nh làm cho qu x u mã, không đ t ế ướ
tiêu chu n ch t l ng đ xu t kh u. V t b nh trên cành thân cây con cũng gi ng nh ượ ế ư
trên nh ng sùi lên t ng đ i ràng. Đ c bi t có tr ng h p v t loét thân kéo dài t iư ươ ườ ế
15cm và cành t i 5 - 7cm.
B nh phát sinh t l c xuân (tháng 3), tăng m nh đ n l c h (tháng 7 8) r i đ n l c ế ế
đông (tháng 10 11) thì b nh gi m d n ng ng phát tri n. B nh loét cam phát tri n trong
đi u ki n nhi t đ cao, vi khu n xâm nhi m thích h p nhi t đ 25 30 0C, đ m cao. Cây
b b nh n ng nh t b i, cam r i đ n chanh, còn các gi ng quýt có tính ch ng b nh cao v i ưở ế
b nh loét. Tu i cây càng non càng d b nhi m b nh n ng, nh t v n m ghép cây ườ ươ
gi ng th ng b b nh n ng trong 1 - 2 năm đ u, cam t 5 - 6 tu i t l b b nh th p h n. Cành ườ ơ
v t phát tri n nhi u l c th ng b b nh n ng h n. Sau khi n y l c 30 - 45 ngày gi ng camượ ườ ơ
đ ng r t d b b nh. Khi l c cành b c vào n đ nh nh ng ch aa già (n y l c đ c 50 -ườ ướ ư ư ượ
60 ngày) tính nhi m b nh cao nh t, sau khi n y l c 90 - 110 ngày l c già thì h u nh không b ư
nhi m b nh n a. Sau khi hoa r ng 35 ngày, qu non kích th c kho ng 9mm l i b t đ u b ướ
nhi m b nh; đ ng kính qu t 26 - 32mm (sau hoa r ng 60 - 80 ngày) t l phát b nh cao ườ
nh t; khi qu ng ng l n b t đ u vàng thì h u nh không nhi m b nh n a. Ngoài ra, sâu ư
bùa v cũng là môi gi i truy n b nh t o nên v t th ng đ b nh xâm nhi m d dàng, nh t ế ươ
trong v n m cây gi ng.ườ ươ
Bi n pháp phòng tr
Bi n pháp quan tr ng nh t ch n gi ng ghép ch ng b nh, tiêu di t ngu n b nh, bi n
pháp canh tác và phun thu c b o v theo m t h th ng t ng h p.
- Tiêu di t ngu n b nh
Thu d n s ch tàn d b ph n b b nh trong v n m cũng nh trong v n qu ; ư ườ ươ ư ườ
th ng xuyên t a cành b b nh trong v n m; dùng các m t ghép không b b nh, g cườ ườ ươ
ghép ch ng ch u b nh. Tr ng cây gi ng không b b nh, c t b cành b b nh, tiêu di t h y
b nh ng cây b b nh, th c hi n t t bi n pháp ki m d ch th c v t, không chuyên ch tr ng
cây gi ng có b nh vào nh ng vùng m i tr ng cam.
- Phòng tr b nh b ng canh tác
Bón phân vào th i kỳ thích h p, bón cân đ i đ cây phát tri n bình th ng, kh ng ch ườ ế
cành v t, th n tr ng khi t i n c đ tránh y lan b nh. Tr ng r ng ch n gió thành gi i,ượ ướ ướ
ch n đúng h ng gió chính c a v n m và v n qu ho c thành băng xen k v i hàng cây ướ ườ ươ ườ
ăn qu .
- Bi n pháp hóa h c
Dùng thu c hóa h c (Boóc đô 1%) phun b o v phòng ch ng b nh t khi ra l c xuân
đ c 20 ngày. Phun b o v qu t lúc hoa tàn, sau 50 - 60 ngày c n phun thu c l p l i đượ
phòng tr b nh, trong năm th phun thu c 4 l n đ b o v . L n 1: phun lúc ra l c xuân;
l n 2: phun lúc r ng hoa qu non 9mm; l n 3: phun lúc có qu non 25 - 30mm; l n 4: phun vào
tháng 9 - 10 n u c n thi t. Tùy tình hình th i ti t và t c đ phát tri n b nh mà s l n phunế ế ế
th thay đ i nhi u ho c ít. Khi phun ph i phun đ u hai m t lá, t trong ra ngoài, t cao xu ng
th p. M t khác c n k t h p phun thu c tr sâu bùa v đ h n ch b nh truy n lan. Ngoài ra, ế ế
đã có nhi u th nghi m dùng ch t kháng sinh ppm m i l n phun cách nhau 15 ngày đã cho k t ế
qu t t./.
Theo Nông thôn ngày nay.