102
Lượng V. Quốc, Lê T. Tuyến. HCMCOUJS-Kinh tế Quản trị kinh doanh, 20(6), 102-118
Tác động của đặc tính và nh hưng xã hội đến ý định tiếp tc s dng
ChatGPT ca sinh viên Thành ph H Chí Minh theo khung SOR
The impact of characteristics and social influence on Ho Chi Minh City
students’ intention to continue using ChatGPT based on the SOR framework
Lượng Văn Quốc1*, Trọng Tuyến1
1Trường Đại học Tài chính - Marketing, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
*Tác giả liên hệ, Email: luongvanquoc@ufm.edu.vn
THÔNG TIN
TÓM TẮT
DOI:10.46223/HCMCOUJS.
econ.vi.20.6.3735.2025
Ngày nhận: 16/09/2024
Ngày nhận li: 24/11/2024
Duyệt đăng: 20/12/2024
Mã phân loi JEL:
D83; I20; M15
T khóa:
ảnh ởng hội; đặc nh của
ChatGPT; giáo dục; ý định tiếp
tục sử dụng
Keywords:
social influence; ChatGPT’s
characteristics; education;
continuance usage intention
Mục tiêu của nghiên cứu này khám phá tác động của đặc
tính ChatGPT ảnh hưởng hội đến ý định tiếp tục sử dụng
ChatGPT. Nghiên cứu được thực hiện tại TP. Hồ Chí Minh với
kích thước mẫu 294 sinh viên, dữ liệu được thu thập thông qua
khảo sát trực tuyến trên Google Forms trong ba tuần. hình cấu
trúc tuyến nh (PLS-SEM) được sử dụng để kiểm định các giả
thuyết nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu đã khẳng định sự c
động tích cực của đặc nh ChatGPT, ảnh hưởng hội thái độ
đối với ChatGPT đến ý định tiếp tục sử dụng ChatGPT. Ngoài ra,
đặc tính của ChatGPT ảnh hưởng xã hội cũng c động tích
cực đến thái độ đối với ChatGPT nhận thức kiểm soát hành vi.
Tuy nhiên, nhận thức kiểm soát hành vi không tác động đến ý định
tiếp tục sử dụng ChatGPT, đồng thời, lo lắng công nghệ cũng
không đóng vai trò điều tiết trong mối quan hệ tác động của nhận
thức kiểm soát hành vi đến ý định tiếp tục sử dụng ChatGPT. Các
phát hiện của nghiên cứu cung cấp các hàm ý hữu ích cho việc phát
triển và ứng dụng ChatGPT trong tương lai, mang lại những lợi ích
thiết thực cho giáo dục, từ đó cải thiện hiệu quả học tập ng
cao trải nghiệm người dùng.
ABSTRACT
The objective of this study is to explore the impact of
ChatGPT’s characteristics and social influence on the intention to
continue using ChatGPT. The research was conducted in Ho Chi
Minh City with a sample size of 294 students, and data was collected
through an online survey on Google Forms over three weeks. Partial
Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) was
employed to test the research hypotheses. The findings confirmed
that ChatGPT’s characteristics, social influence, and attitudes toward
ChatGPT positively influence the intention to continue using
ChatGPT. Additionally, ChatGPTs characteristics and social
influence were found to have a positive effect on attitudes toward
ChatGPT and perceived behavioral control. However, perceived
behavioral control did not affect the intention to continue using
ChatGPT, and technological anxiety did not moderate the
relationship between perceived behavioral control and the intention
to continue using ChatGPT. The study’s findings provide valuable
implications for the future development and application of ChatGPT,
offering practical benefits for education, thereby enhancing learning
outcomes and improving the user experience.
ợng V. Quc, Lê T. Tuyến. HCMCOUJS-Kinh tế Quản trị kinh doanh, 20(6), 102-118
103
1. Giới thiệu
Cuc cách mng chuyển đổi s đã thúc đẩy s phát trin mnh m ca trí tu nhân to
(AI), đc biệt trong lĩnh vc giao tiếp giữa người y. ChatGPT (Chat Generative Pre-
Trained Transformer) đã nổi lên như một công c đắc lc trong vic to ra các cuộc đối thoi t
nhiên và linh hot. Nh ng dng các thut toán hc máy tiên tiến và k thut x lý ngôn ng t
nhiên, ChatGPT m ra nhng tiềm năng mi trong vic x thông tin thc hin các tác v
liên quan đến ngôn ng (Gilson & ctg., 2023).
Các Nghiên Cu (NC) gần đây của Koc cng s (2023) và Cotton cng s (2024)
đã chỉ ra rng ChatGPT kh năng tạo ra văn bn chất lượng cao cũng như x lý nhiu nhim
v phc tạp như tóm tắt, dch thut, sáng to ni dung và h tr hc tp. NC ca Yan (2023) còn
cho thy ChatGPT th nâng cao thái độ k năng nhn thc ca sinh viên. H. T. T. Nguyen
(2024) đã NC về thái độ nhn thc của sinh viên đối vi vic s dụng ChatGPT để ci thin
vic hc k ng nói tiếng Anh cũng như nhn thc ca sinh viên v li ích bt cp ca
ChatGPT. Công c này cũng được áp dng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, t giáo dục đến các
lĩnh vực khác, nh vào kh ng hỗ tr hc tp nhanh chóng hiu qu (Al-Azawei &
Alowayr, 2020; N. T. T. Nguyen, 2024; Truong & Dinh, 2024). Tuy nhiên, vic ng dng
ChatGPT trong giáo dc hin nay gp phi nhiu thách thức, đặc biệt liên quan đến chất lượng
ca ChatGPT, các vấn đề đạo đức quyền riêng (Duong, 2023; Tlili & ctg., 2023). nh
hưởng hội đóng vai trò quan trọng trong vic quyết định s dng công ngh mới như
ChatGPT (Balakrishnan & ctg., 2022; Duong, 2023; T. T. T. Pham & ctg., 2024; Venkatesh,
2022). Sinh viên thường chu ảnh hưởng t cộng đồng, bn các nhân uy tín
(Balakrishnan & ctg., 2022; Venkatesh, 2022). C th, NC ca T. T. T. Pham cng s (2024)
ch ra rng yếu t k vng v kh năng thực hin của sinh viên tác đng mnh nhất đến vic
ng dng Chat GPT trong hc tp ca sinh viên khi ngành Kinh tế, Lut Trường Đại hc Trà
Vinh. Điều này cho thy, s tin tưởng vào những người tm ảnh hưởng trong hi th
khuyến khích sinh viên tiếp tc s dng công c này, bt chp nhng hn chế ban đầu.
Nghiên cu quc tế v ChatGPT và các yếu t c động đến vic s dng công ngh đã đạt
đưc nhiu tiến b. Tuy nhiên, vn còn hn chế các NC tp trung vào vic đánh giá tác động ca
đặc tính công ngh ảnh hưởng hội đối với ý định tiếp tc s dng ChatGPT ca sinh viên
Vit Nam trong bi cnh giáo dc. Vi s phát trin mnh m ca trí tu nhân to, vic xác định
các yếu t thúc đẩy hoc hn chế vic ng dng ChatGPT trong môi trưng hc tp ti Vit Nam
vô cùng quan trọng để đưa ra các chiến lược h tr phát trin hiu qu. NC này nhm lp đầy
khong trng kiến thc này bằng cách phân tích sâu hơn v tác động ca các yếu t như đặc tính
ca ChatGPT, ảnh hưởng xã hội, thái độ và nhn thc kim soát hành vi của sinh viên đối vi vic
s dng ng c này. Chính vì vy, NC này s tp trung vào việc khám phá tác động của đặc tính
ChatGPT, ảnh hưởng hội, thái độ đối vi ChatGPT nhn thc kiểm soát hành vi đến ý định
tiếp tc s dụng ChatGPT trong môi trường giáo dc, nhm nâng cao tri nghim hc tp ci
thin hiu qu đào tạo, mang li giá tr thc tin trong vic áp dng công ngh vào giáo dc.
2. Cơ sở lý thuyết và giả thuyết nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý thuyết
thuyết Kích thích - Ch th - Phn ng (SOR: Stimulus - Organism - Response
Theory) ca Mehrabian và Russell (1974) là mt khung lý thuyết ph biến trong NC hành vi con
người, được s dụng để gii thích cách các yếu t môi trường (kích thích) tác động đến trng thái
104
Lượng V. Quốc, Lê T. Tuyến. HCMCOUJS-Kinh tế Quản trị kinh doanh, 20(6), 102-118
tâm ca nhân (ch th), t đó dẫn đến các phn ng hành vi c th (Jacoby, 2002). Trong
NC y, đặc tính ca ChatGPT ảnh hưởng xã hội được xem các kích thích t môi trường,
ảnh hưởng trc tiếp đến thái độ đối vi ChatGPT và nhn thc kim soát nh vi của người dùng
(ch th). S thay đổi trong thái đ nhn thc y sau đó dẫn đến ý định tiếp tc s dng
ChatGPT của người dùng (phn ứng). Để làm hơn s phù hp ca lý thuyết SOR trong bi
cnh giáo dc hiện nay, đặc bit khi NC hành vi ca sinh viên TP.HCM, cn nhn mnh rng các
yếu t kích thích đây không chỉ các đặc tính công ngh như kh năng tương tác, tính thân
thin với người dùng tính chính xác ca ChatGPT, còn bao gồm tác động ca yếu t
hội, như áp lực t bn cộng đồng. Nhng yếu t này kích hot trng thái tâm của người
dùng (như thái độ tích cc và mức độ nhn thc kim soát), t đó ảnh hưởng đến quyết định tiếp
tc s dng ChatGPT trong hc tp NC. Vic s dng thuyết SOR để liên kết với các đặc
điểm ca ChatGPT giúp minh chứng hơn lý do áp dng khung lý thuyết y trong NC hin
tại, đồng thi làm ni bt tm quan trng ca các yếu t kích thích trong việc thúc đy hành vi
tiêu dùng công ngh trong bi cnh giáo dc.
Thêm vào đó, trong trường hp ca sinh viên, lo lng công ngh th phát sinh t s
thiếu kinh nghim hoc cm giác không quen thuc vi công c y, đặc bit khi phi da vào
ChatGPT trong các hoạt động hc tp quan trng. Tuy nhiên, nếu sinh viên cm nhn rng
ChatGPT thân thin, d s dng mang li giá tr thc tiễn (như cải thin hiu qu hc tp),
điều này th gim thiu lo lắng tăng cường nhn thc v kh năng kiểm soát khi s dng
công cụ. Ngược li, nếu mức độ lo lng quá cao và sinh viên không cm thy t tin trong vic s
dng ChatGPT, ngay c khi các đặc tính ca công c này và ảnh hưởng xã hi là tích cực, ý định
tiếp tc s dng th b hn chế. Do đó, việc điều chnh thuyết SOR đ liên kết vi các đặc
điểm ca ChatGPT s giúp minh họa rõ hơn cách các yếu t kích thích khác nhau ảnh hưởng đến
hành vi ca sinh viên trong bi cnh s dng công ngh hiện đại, đồng thi cung cấp s lý
lun vng chc cho các gi thuyết được đưa ra trong NC này.
Đặc tính ca ChatGPT (ChatGPT’s characteristics) bao gm các thuc tính kh
năng độc đáo, ảnh hưởng đến cách người dùng tương tác và đáp ng nhu cu ca h. Những đặc
tính này như khả năng hiu ngôn ng t nhiên, chất lượng tốc độ phn hi, tính thích ng, và
s thân thiện đã định hình tri nghim người dùng. Theo Cheng cng s (2022), đặc tính ca
ChatGPT bao gm tốc độ tương tác nhanh, sự thân thin (th hin qua cm giác m áp, chân
thành quan tâm) cùng với năng lực (được đánh giá qua khả năng hiểu đáp ng chính xác
các yêu cầu). Năng lực của ChatGPT được th hin qua kh năng cung cp thông tin chính xác
toàn diện, cũng như khả năng giải quyết vấn đề hiu qu NC ca Kirmani cng s
(2017); Lee và Li (2023); Huang và cng s (2021); Wang và Liu (2020); Xu và cng s (2023)
cũng nhn mnh tm quan trng của các đặc tính này trong tương tác giữa người và máy.
Ảnh hưởng hi (Social Influence) được hiu mức độ nhân b tác động bi
nim tin ca những người quan trng trong mạng lưới xã hi ca h v vic s dng mt công
ngh mi (Venkatesh & ctg., 2003). Người dùng thường tham kho ý kiến t bạn gia đình
trước khi áp dng công ngh mới xu ng ít s dụng hơn nếu nhận được phn hi tiêu
cc (He & ctg., 2022). Ảnh hưởng xã hi bao gồm tác động t truyền thông đại chúng các
tương tác nhân (Wei & ctg., 2009). vy, ảnh hưởng hi khi s dng ChatGPT tác
động t các yếu t xã hội, như ý kiến, khuyến khích, hành vi ca nhân hoc nhóm xung
quanh đến cách người dùng cm nhn s dng h thống y. Điu này th bao gm nh
hưởng t bạn bè, gia đình, đồng nghip, cộng đồng trc tuyến và các nhóm xã hi khác.
ợng V. Quc, Lê T. Tuyến. HCMCOUJS-Kinh tế Quản trị kinh doanh, 20(6), 102-118
105
Ý định tiếp tc s dng ChatGPT (continuance usage intention) d đoán về kh
năng mà người dùng s tiếp tc s dng dch v trong tương lai (Li & Wang, 2023). Ý định tiếp
tc s dng ChatGPT th hin mong mun hoc d định ca người dùng tiếp tc tri nghim vi
nn tảng này sau khi đã sử dng.
2.2. Giả thuyết nghiên cứu
2.2.1. Tác động của đặc tính của ChatGPT đến thái độ đối vi ChatGPT, nhn thc kim
soát hành vi và ý định tiếp tc s dng ChatGPT
Các NC trước đã chỉ ra rng s thân thin, th hiện qua hành động v tha, ảnh hưởng
tích cực đến thái độ của con người vi nhau (Liu & ctg., 2018; McGlothlin & Killen, 2008).
Điều này cũng đúng trong các giao tiếp giữa con người AI, như ChatGPT. NC của C. H.
Pham cng s (2024) ch ra rng tính thân thin kh năng của ChatGPT tác động tích
cực đến thái độ của người dùng. Kh năng hiểu đáp ng nhu cu của người dùng, cùng vi
các yếu t nhân cách a như giọng nói gần gũi tốc độ phn hi, góp phn to nên cm giác
thân thiện tăng cường nim tin (Belanche & ctg., 2021; Hu & ctg., 2021). Hơn nữa, Belanche
cng s (2021) cho rằng đặc điểm của ChatGPT tác động đến cách người dùng đánh giá
giá tr dch v. Tuy nhiên, nhu cầu tương tác hội th ảnh hưởng đến nhn thc của người
dùng v tính thân thin ca ChatGPT, vi những người nhu cầu tương tác cao hơn thường
cm thy không hài lòng hơn mức độ thân thin ca chatbot cao (Belanche & ctg., 2021).
Do đó, giả thuyết sau được đề xut:
H1: Đặc tính của ChatGPT có tác động tích cực đến thái độ đối vi ChatGPT
Rizomyliotis cng s (2022) đã chỉ ra rng người dùng xu hướng nhân cách hóa
các h thng AI, nht khi phn hi nhanh. Tốc độ phn hi không ch to ra cảm giác tương
tác trc tiếp còn gi ý v ngun d liệu phong phú đáng tin cậy (Cheng & ctg., 2022).
Trong giáo dc, tốc độ tương tác y th ảnh hưởng tích cực đến niềm tin thái độ ca
người dùng đối vi ChatGPT. S thân thin rt quan trọng trong lĩnh vc dch v (Shuqair &
ctg., 2021), vìảnh hưởng đến nhn thc ca khách hàng v thương hiu và công ty. Cm giác
thân thin kh năng thúc đy s gần gũi giữa con người chatbot trong cung cp dch v
(IJzerman & Semin, 2009). Do đó, giả thuyết sau được đề xut:
H2: Đặc tính của ChatGPT có tác động tích cực đến nhn thc kim soát hành vi
Đặc tính ca ChatGPT yếu t quyết đnh mức độ hp dn và tin ích ca ng c
y. Các yếu t nkh năng tương tác t nhiên, độ chính xác trong phn hi và s linh hot
th ảnh hưởng lớn đến ý đnh tiếp tc s dng ChatGPT ca người ng. c đặc tính n
kh năng tương tác t nhiên, độ chính xác trong cung cp thông tin kh năng y biến theo
ng cảnh có c động tích cực đến ý định tiếp tc s dng ChatGPT. Các NC tớc đã chỉ ra
rng tri nghiệm ngưi dùng tích cc và si lòng vi h thng là yếu t then chốt thúc đy ý
định s dng li c ng ngh mi (Davis, 1989; Venkatesh & Davis, 2000). Do đó, gi
thuyết sau được đ xut:
H3: Đặc tính của ChatGPT có tác động tích cực đến ý định tiếp tc s dng ChatGPT
2.2.2. Tác động ca ảnh hưởng xã hội đến thái độ đối vi ChatGPT, nhn thc kim soát
hành vi và ý định tiếp tc s dng ChatGPT
Các yếu t nh ng xã hi t bn bè, gia đình đến cộng đng trc tuyến đã đưc
chng minh ảnh hưởng ln đến thái độ tiếp cn và s dng ng ngh mi. Tht vy,
106
Lượng V. Quốc, Lê T. Tuyến. HCMCOUJS-Kinh tế Quản trị kinh doanh, 20(6), 102-118
Balakrishnan và cng s (2022) đã khám p c đng ca nh hưởng xã hi trong vic s
dng các nn tng k thut s, trong khi Nguyen và cng s (2023) đã NC các yếu t nh
ng xã hi đến s chp nhn ng ngh mi ti các quốc gia Châu Á. Do đó, gi thuyết sau
được đề xut:
H4: Ảnh hưởng xã hội có tác động tích cực đến thái độ đối vi ChatGPT
NC trước đã chỉ ra rng yếu t ảnh hưởng hi khuyến khích người dùng s dng
chatbot, vì nó tác động mạnh đến đánh giá hiệu sut và n lực mong đợi của người dùng (Sharma
& ctg., 2022). Cơ chế tim n của tác động này là người dùng thu thập được nhiều thông tin hơn
v công ngh t những người quan trng, t đó làm giảm nhn thc v s không chc chn
(Cheng & ctg., 2022). Do đó, gi thuyết sau được đề xut:
H5: Ảnh hưởng xã hội có tác động tích cực đến nhn thc kim soát hành vi
NC trước cho thy yếu t ảnh hưởng xã hội, đặc bit ảnh hưởng t mạng lưới quan h
bạn bè, đồng nghip hoc những người ảnh hưởng, tác động đáng k đến quyết định tiếp
tc s dng công ngh mi (Hajli & ctg., 2015). Ảnh hưởng hội được chng minh yếu t
quan trọng thúc đẩy người dùng tiếp tc s dng dch v (Balakrishnan & ctg., 2022). Do đó, giả
thuyết sau được đề xut:
H6: Ảnh hưởng xã hi có tác động tích cực đến ý định tiếp tc s dng ChatGPT
2.2.3. Tác động của thái độ đối vi ChatGPT, nhn thc kim soát hành vi lo lng
công ngh đến ý định tiếp tc s dng ChatGPT
NC ca C. H. Pham cng s (2024) cho thấy thái độ tích cc yếu t tiên quyết tác
động đến vic s dng li công nghệ. Thái độ tích cc không ch thúc đẩy vic chp nhn công
ngh còn giúp gn bó vi công ngh đó (Hajli & ctg., 2015). Khi người dùng cm thy hài
lòng thái đ tt v ChatGPT, điu này tạo động lực để h tiếp tc s dng (Kumar &
ctg., 2018). Balakrishnan cng s (2022) cũng khẳng định rằng thái độ tích cực c động
mnh m đến ý định tiếp tc s dng trong nhiu bi cảnh khác nhau. Do đó, giả thuyết sau đưc
đề xut:
H7: Thái độ đối với ChatGPT có tác động tích cực đến ý định tiếp tc s dng ChatGPT
Ajzen (1991) đã nhấn mnh vai trò quan trng ca nhn thc kim soát hành vi trong
vic d đoán ý định hành vi của con người. C th, cm giác kim soát, th hin qua mức độ
tin tưởng của người dùng vào kh năng sử dng công ngh mt cách thành thạo, đóng vai trò
then chốt. Các NC trước đây của Venkatesh và cng s (2003) và Liao cng s (2007) đã
khẳng đnh mi liên h tích cc gia nhn thc kim soát hành vi ý định tiếp tc s dng
công nghệ. Khi người dùng cm thy t tin rng h đủ k năng và nguồn lực đ s dng
ChatGPT, h s xu ng duy trì phát triển tương c với công c này trong dài hn. Da
trên nhng phát hin trên, th đưa ra gi thuyết rng nhn thc kim soát hành vi mt yếu
t tiên quyết ảnh hưởng đến ý định s dng lâu dài các công c công ngh mới như ChatGPT.
Do đó, giả thuyết sau được đề xut:
H8: Nhn thc kiểm soát hành vi tác đng tích cực đến ý định tiếp tc s dng
ChatGPT
Lo lng công nghệ, được định nghĩa trạng thái căng thng và lo ngại khi tương tác với
công ngh mới, đã được chng minh ảnh ng tiêu cực đến ý định tiếp tc s dng công