1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG BÌNH
TÀI LIỆU BỒI DƢỠNG THƢỜNG XUYÊN NĂM HỌC 2016 - 2017
MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN CẤP THPT
CHUYÊN ĐỀ
GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO Ý
THỨC CHẤP HÀNH PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI HỌC SINH THPT
2
LỜI MỞ ĐẦU
Giáo dục pháp luật trong các nhà trường, đặc biệt trong các trường phổ thông
có ý nghĩa chiến lược, góp phần hình thành một cách vững chắc nhân cách của
người công dân có ý thức chấp hành pháp luật, đáp ứng những yêu cầu của xã hội
hiện tại và tương lai. Do đó, hơn 10 năm qua, Đảng và Chính phủ đã ra những nghị
quyết, chỉ thị trong đó khẳng định rằng để xây dựng và nâng cao ý thức pháp luật
cho nhân dân cần “Đưa việc giáo dục pháp luật vào các trường học, các cấp học,
từ phổ thông đến đại học…”. Đòi hỏi này chỉ có thể được thực hiện tốt, đầy đủ khi
đẩy mạnh công tác giáo dục pháp luật trong các trường học theo tinh thần Chỉ thị
số 32 - CT/TW ngày 09/12/2003 của Ban Bí thư trung ương Đảng và Quyết định
số 13/2003/QĐ-TTg của TTCP “Chú trọng việc chuẩn hóa nội dung chương trình,
tài liệu, sách giáo khoa giảng dạy pháp luật chính khóa cũng như việc tổ chức các
hoạt động giáo dục pháp luật ngoại khóa bằng nhiều hình thức phong phú”.
Pháp luật đối với nhà nước là công cụ, là phương tiện tổ chức hoạt động của
chính mình, là sự ghi nhận và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và xã
hội, là phương tiện quản lý xã hội có hiệu lực nhất. Việc ban hành pháp luật thuộc
chức năng nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, việc thực thi pháp
luật là của công chức Nhà nước và mỗi công dân. Để thực hiện đúng pháp luật của
nhà nước cần phải tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật. Vì vậy,
tuyên truyền giáo dục pháp luật là một bộ phận quan trọng có ý nghĩa đặc biệt trong
hệ thống giáo dục chung của Đảng và Nhà nước nhằm giáo dục đạo đức, ý thức
pháp luật, xây dựng các văn bản luật, tổ chức thực hiện tốt pháp luật và góp phần
xây dựng con người mới XHCN, phát huy quyền làm chủ nhân dân, xây dựng nhà
nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong thời kì mới.
Tuyên truyền giáo dục pháp luật là khâu đầu tiên hoạt động thực hiện giáo
dục pháp luật, là cầu nối để chuyền tải pháp luật vào đời sống xã hội, vì pháp luật
muốn phát huy được tác dụng và hiệu quả thông qua con người hiểu biết pháp
luật. Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta quan tâm đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền
giáo dục pháp luật, nhất là trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay. Nghị quyết
3
Đại hội X, Đảng ta khẳng định: "Triển khai mạnh mẽ công tác tuyên truyền giáo
dục pháp luật, huy động lực lượng của các đoàn thể chính trị, xã hội, các phương
tiện thông tin đại chúng tham gia cuộc vận dộng thiết lập trật tự, kỷ cương và các
hoạt động thường xuyên, xây dựng nếp sống và làm việc theo hiến pháp và luật
pháp trong cơ quan nhà nước và trong toàn xã hội".
Trong thực tế cuộc sống các vụ vi phạm pháp luật nói chung, tội phạm nói
riêng do nhiều nguyên nhân song trong đó luôn chứa ẩn nguyên nhân sâu xa là ý
thức pháp luật và thi hành pháp luật. Từ đó tôi nhận thấy việc giáo dục pháp luật
cho toàn dân hiện nay có tính cấp thiết của các cơ quan nhà nước, các tổ chức
chính trị xã hội, các tổ chức kinh tế từ trung ương đến cơ sở nhằm làm cho mọi
người, mọi thành viên trong xã hội nhận thức và hành động đúng theo pháp luật,
hạn chế tối đa các vụ việc vi phạm pháp luật là do không hiểu biết pháp luật mà
trong đó việc giáo dục pháp luật cho thế hệ trẻ nói chung, thế hệ công dân nhỏ
tuổi đang là học sinh trong các trường học là một phần không thể thiếu, đây cũng
là một trong những chiến lược để đảm bảo cho thế hệ công dân tương lai có kiến
thức về pháp luật, làm chủ bản thân và xã hội, thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ
của công dân.
Trong nhiều năm qua, công tác GDPL cho HS THPT đã được ngành giáo
dục rất coi trọng; các hình thức giáo dục, truyên truyền, phổ biến được thực hiện
đa dạng, phong phú bằng nhiều hình thức như đưa vào chương trình dạy học chính
khóa, ngoại khóa, giáo dục lồng ghép, tổ chức tọa đàm, sân khấu hóa… đem lại
những hiệu quả nhất định góp phần nâng cao nhận thức của đa số HS về các quy
định của pháp luật (PL), về quyền và nghĩa vụ của mỗi HS trong đời sống xã hội.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây tình trạng vi phạm PL trong HS có chiều
hướng gia tăng cả về số vụ việc và tính chất nghiêm trọng, hành vi phạm pháp của
các em trở nên thường xuyên hơn , đa dạng hơn, tạo nên những bức xúc trong dư
luận và nhân dân..., nguyên nhân không chỉ là do thiểu hiểu biết PL , mà còn là sự
bất chấp PL , thâ
m chi “lách luật” để vi phạm…Thực trạng đó đang đặt ra những
yêu cầu, nhiệm vụ mới đòi hỏi những người làm công tác tuyên truyền, phổ biến và
4
GDPL cần có những thay đổi về quan điểm, cách làm; đổi mới mạnh mẽ nội dung
và phương pháp giáo dục cho phù hợp với những thay đổi nhanh chóng của xã hội
và tâm sinh lý HS. Đó là: chuyển mạnh quá trình trang bị kiến thức sang phát triển
năng lực và phẩm chất cho các em, đặc biệt chú trọng khâu giám sát diễn biến tâm
lý, biểu hiện thái độ, hành vi trong và ngoài nhà trường của các em ; lấy sư tiến bộ
về đạo đức, lối sống làm tiêu chí hàng đầu trong đánh giá kết quả học tập của HS ;
tránh tình trạng chỉ tập trung vào tuyên truyền, phổ biến mà coi nhẹ hoạt động giáo
dục, kiểm tra, kiểm soát... dẫn đến sự đanh gia kêt qua ho
c tâ
p không chinh xac,
khách quan...
Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật đối với học sinh THPT là yêu cầu vô cùng
cấp thiết. Chỉ khi việc chấp hành pháp luật thực sự trở thành nhu cầu cần thiết đối
với bản thân thì các em mới có ý thức chấp hành pháp luật, pháp luật mới thực sự là
công cụ để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho mỗi người. Nâng cao ý thức chấp hành
pháp luật cho học sinh còn thể hiện ý thức của mỗi học sinh tham gia quá trình xây
dựng Nhà nước pháp quyền XHCN mới nhanh chóng đạt được thành công.
5
NỘI DUNG
PHẦN I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
I. KHÁI NIỆM, VỊ TRÍ, VAI TRÒ, MỤC ĐÍCH CỦA CÔNG TÁC
TUYÊN TRUYỀN, PHỔ BIẾN VÀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
1. Một số khái niệm
a. Khái niệm về pháp luật
Pháp luật xã hội chủ nghĩa là hệ thống các quy tắc mang tính bắt buộc xử
sự chung thể hiện ý chí của giai cấp công nhân liên minh với giai cấp nông dân và
đội ngũ trí thức xã hội chủ nghĩa do Nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện trên
cơ sở thuyết phục, giáo dục, cưỡng chế của bộ máy nhà nước.
b. Khái niệm về tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật
Tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật là việc làm sáng tỏ về mặt tư
tưởng và nội dung các quy phạm pháp luật, đảm bảo cho sự nhận thức đúng đắn, đầy
đủ và thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật của người tuyên truyền, phổ biến và giáo dục
pháp luật trong quá trình tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật.
c. Khái niệm về giáo dục pháp luật
Trong khoa học pháp lý, giáo dục pháp luật được xem là hoạt động có tính
định hướng của các cơ quan Đảng, Nhà nước và các tổ chức xã hội, trong đó người
giáo dục và người được giáo dục luôn tác động qua lại lẫn nhau, thiết lập những
hành vi xử sự phù hợp các quy phạm pháp luật. Hoạt động của giáo dục pháp luật
nhằm hình thành ở con người thói quen xử sự phù hợp với đòi hỏi của pháp luật.
2. Vị trí
Giáo dục pháp luật là quá trình tác động có tính liên tục, lâu dài, thường
xuyên. Vì thế, giáo dục pháp luật phải thông qua nhiều cơ quan, tổ chức chính trị -
xã hội, trong đó Hội đồng phối hợp PBGDPL giữ vai trò quan trọng, nhưng cần
phải có sự kết hợp chặt chẽ với các ban ngành liên quan nhằm mục đích hướng