TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN
NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG
***
TÀI LIỆU MÔ HÌNH NÔNG NGHIỆP
KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC CHÔM CHÔM
VÀ QUẢN LÝ VƯỜN PHỤC VỤ KHÁCH DU LỊCH
Đồng Nai, tháng 5 năm 2019
1
KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC CHÔM CHÔM
VÀ QUẢN LÝ VƯỜN PHỤC VỤ KHÁCH DU LỊCH
I. Giới thiệu tổng quan
1. Phạm vi áp dụng
Tài liệu này áp dụng cho cây chôm chôm được trồng ở thành phố Hồ Chí
Minh và các địa phương có điều kiện tự nhiên tương để phục vụ phục vụ khách du
lịch.
2. Đối tượng áp dụng
Các tổ chức, cá nhân trồng cây chôm chôm.
3. Đặc điểm, đặc tính
Chôm chôm là cây thân mộc to, lá xanh quanh năm, có thể cao tới 25m,
đường kính gốc tới 60cm. Tuy nhiên trong trồng trọt bằng cây ghép thường kích
thước nhỏ hơn, chỉ cao 8-10 m. Tán rậm và xòe rộng, cây phân cành mạnh, nhánh
non có lông nâu. Lá kép hình lông chim dài 10-30 cm, mọc cách hay gần như đối;
có 2-4 cặp lá chét hình ellip dài, đầu lá nhọn, đáy hơi lệch, dài 5-15 cm, rộng 3-10
cm, mép nguyên, màu xanh đến xanh đậm.
Cây chôm chôm trồng bằng hạt mất khoảng 6 năm mới ra hoa, chúng
phân tính mạnh thành 3 dạng: cây đực chỉ có hoa đực chiếm 40-60% số cây, cây
hoa lưỡng tính hoạt động như hoa cái và cây cho hoa lưỡng tính trong đó một số
hoạt động như hoa cái, số còn lại hoạt động như hoa đực trên cùng một cây. Ngày
nay ở nước ta nhà vườn chủ yếu trồng chôm chôm bằng cây ghép, chỉ khoảng 3
năm là ra hoa. Phát hoa là chùm tụ tán mọc ở chót nhánh hoặc ở mầm nách gần
đầu cành, dài 15-30cm. Mỗi phát hoa (chùm) có thể có tới 3.000 hoa. Hoa đực, cái
và một ít hoa lưỡng tính xuất hiện trên cùng một cây. Hoa nhỏ, rộng 2,5-5 mm, đài
có 4-6 tai, không cánh hoa, 5-8 tiểu nhị, noãn sào 2 ngăn; hoa đực có thể nở 500
hoa/ngày, hoa lưỡng tính nở độ 100 hoa/ngày. Tuy nhiều hoa, song tỷ lệ hoa tự thụ
rất thấp, tỷ lệ ngoại hoa thụ phấn rất cao. Tỷ lệ thụ từ 1 đến 3%; đối với giống
chôm chôm “Seechompoo” tỷ lệ thụ chỉ độ 0,54%, do vậy một chùm khi thu hoạch
chỉ có khoảng 10-20 quả.
Sự thúi quả nặng trong 3 tuần đầu sau khi thụ tinh và một tỷ lệ thúi quả thấp
hơn xảy ra trước khi quả chín. Có lẽ nguyên nhân chính là thiếu dinh dưỡng. Bầu
noãn của hoa chôm chôm có hai tâm bì (lá noãn), nhưng thông thường chỉ có một
tâm bì phát triển thành quả (hiếm khi cả hai). Thời gian phát triển mất độ 13-16
tuần.
Quả có dạng từ tròn đến oval, cao 3-6 cm, rộng 3-4 cm. Vỏ dày và dai, màu
thay đổi từ vàng, xanh vàng, đỏ vàng, đỏ tới đỏ đậm; mình quả phủ đầy lông mềm
(râu), màu sắc và chiều dài râu thay đổi theo giống trồng, biến động từ 0,5 đến 2
cm; phần thịt quả ăn được là áo hạt (tử y) bao trọn hạt, màu trắng đục, có vị chua
ngọt. Hạt đơn độc dài 2-3 cm, hơi dẹp. Hạt có tính độc gây say và buồn ngủ.
1
Các giống chôm chôm tại Việt Nam
Ở Việt Nam, việc lai tạo hoặc chọn cây ưu tú từ các giống nhập đều chưa
được thực hiện. Trong nước, có các quần thể sau:
+ Chôm chôm Java:
- Tên thường gọi: Chôm chôm Java, chôm chôm Giava
- Tên tiếng Anh: “Java” rambutan.
Tên chung chỉ các giống nhập nội từ Indonesia, Thái Lan. Trồng phổ biến ở
Bến Tre, Ðồng Nai, Vĩnh Long, cung cấp đại bộ phận bán quả trong nước. Ðặc
tính chính là cùi không dính hạt (chôm chôm trốc) nhưng khi bóc ra, cùi lại dính
với vỏ ngoài cuả hạt.
Giống được trồng từ lâu và rất phổ biến ở Nam bộ, chiếm 70% diện tích trồng
chôm chôm. Đây là giống được xuất khẩu sang thị trường các nước lân cận như
Trung Quốc, Campuchia, …
Cây sinh trưởng mạnh, cành mọc dài. Lá to hơn giống chôm chôm Nhãn, màu
xanh đậm mặt trên và mặt dưới màu xanh nhạt mặt dưới. Quả có dạnh hình trứng,
trọng lượng quả 32-43g, vỏ quả màu vàng đỏ lúc vừa chín, màu đỏ sậm lúc chín.
Râu quả màu vàng đỏ, dài 9-11mm. Cơm quả trắng trong, độ dầy cơm 7-9mm. ít
trốc, nhiều nước, tỷ lệ cơm đạt 51,4%, độ brix 19-22%, vị ngọt thanh, quả có thể
bảo quản được 12-14 ngày ở nhiệt độ 1- 120wC, ẩm độ không khí 85-90%.
Cây ghép cho trái sau 3 năm trồng. Cây dễ điều khiển ra hoa vụ nghịch, hoa
rộ từ tháng 11-3dl và thu hoạch quả rộ từ tháng 5-tháng 6 dl (ĐBSCL) và tháng 6-8
dl (Đông Nam Bộ), tuy nhiên giống này được các nhà vườn điều khiển cho ra hoa
rải rác các tháng trong năm nhờ kỹ thuật xiêt nước kết hơp đậy gốc. Giống cho
năng suât cao, cây 4 năm tuổi có thể cho thu hoạch khoảng 40kg/cây/năm
(ĐBSCL), cây trên 15 năm tuổi tại các tỉnh Đông Nam Bộ cho năng suất khoảng
300-400kg/ cây /năm.
+ Chôm chôm nhãn:
- Tên thường gọi: Chôm chôm Nhãn hay Chôm chôm trái Ráp
-Tên tiếng Anh: “Nhan” rambutan
Chôm chôm nhãn: Quả nhỏ chỉ độ 15- 20g so với 30- 40g ở chôm chôm
Giava. Gai ngắn, mã quả không đẹp, cùi khô, giòn, hương vị tốt, giá bán cao hơn
so với chôm chôm Java. Tỉ lệ trồng còn rất thấp.
Giống được trồng khá lâu nhưng mới được chú ý mở rộng diện tích trong
những năm gần đây, do quả có phẩm chất ngon.
Cây sinh trưởng khá tốt, cành ngắn hơn Chôm chôm Java. Lá có kích thước
nhỏ hơn so với giống Java và xanh nhạt hơn. Quả nhỏ hình cầu, trọng lượng 22-
24g/quả, thường có rãnh dọc dài từ cuống đến đỉnh quả, độ dầy vỏ 2,8 mm, vỏ màu
vàng đến vàng đỏ khi chín. Râu quả to, ngắn khoảng 5-7 mm, màu vàng đỏ. Cơm
2
quả mỏng 7,6 mm, ráo, rất dòn, trốc tốt, độ brix cao (20,9%), tỷ lệ cơm 40,5%, mùi
vị rất ngọt, thơm.
Cây ghép cho trái sau trồng 4 năm. Cây ra hoa tự nhiên vào tháng 11- tháng 5
dl, từ khi ra hoa đến thu hoạch khoảng 120 ngày. Cây hơi khó xử lý ra hoa nghịch
vụ, tỷ lệ cành ra hoa thấp. Năng suất thấp, cây 5 năm tuổi cho khoảng 10kg/ cây và
50-70 kg/ cây/ đối với cây 15 năm tuổi ở ĐBSCL và không ổn định so với giống
Java.
+ Chôm chôm Rongrien:
- Tên thường gọi: Chôm chôm Rong riêng
- Tên tiếng Anh: “Dona” rambutan
Giống được nhập từ Thái Lan và trồng ở nước ta năm 1996. Sau khi được
chọn lọc lại, giống này đã được Bộ Nông nghiệp & PTNT công nhận chính thức
theo quyết định số 3713 QĐ/BNN- KHCN ngày 30 tháng 12 năm 2005.
Cây sinh trưởng khá mạnh. Quả hình trứng, trọng lượng 32-34g/quả, vỏ quả
màu đỏ thẩm khi chín độ dầy vỏ quả 2mm. Râu quả dài, màu xanh khi trái chín.
Cơm quả màu trắng ngà, trốc tốt, độ dầy cơm 8,0-9,5 mm, ráo và dai, độ brix
22,5%, tỷ lệ cơm 53,1, vị rất ngọt ngon. Quả của giống này có thể tồn trữ 14 ngày
ở nhiệt độ 120C , ẩm độ không khí 85-90%.
Cây ghép cho trái sau trồng 3,5- 4,0 năm. Cây dễ điều khiển ra hoa vụ nghịch,
hoa rộ từ tháng 12-3dl. Từ khi ra hoa đến thu hoạch khoảng 115 ngày nên mùa thu
hoạch quả rộ từ tháng 5- tháng 7 dl. Cây cho năng suât cao, cây 4 năm tuổi có thể
cho thu hoạch khoảng 45kg/cây/năm.
Ngoài 3 giống chôm chôm trên còn một giống chông chôm chôm đường,
giống này ít phổ biến trên thị trường:
+ Chôm chôm đường
- Tên thường gọi: Chôm chôm Đường hay Chôm chôm Long Thành
- Tên tiếng Anh: “Đuong” rambutan
Giống này được trồng rải rác tại vùng Long Thành Tỉnh Đồng Nai. Giống này
dễ nhận diện là quả có hình trứng hơi dài, trọng lượng quả 26 - 30g, vỏ quả có màu
đỏ vàng đến đỏ sậm khi chín, râu quả nhỏ rất dài (11 - 13 mm), có màu vàng xanh,
chót râu có màu. Nhược điểm của giống này là quả mau héo khi chuyên chở xa.
Phẩm chất quả rất ngon, thịt quả, ráo, dòn, trốc rất tốt, độ dầy cơm 5,5 - 7,5 mm, tỷ
lệ cơm quả 35-46%, độ brix 20-23%, vị ngon, rất ngọt.
Cây ghép 10 năm tuổi cho năng suất 100-150kg/cây/năm. Giống có đặc điểm
là xử lý ra hoa dễ, ra hoa nhiều và đậu trái sai nên năng suất cao và ổn định.
+ Chôm chôm dính: cùi dính hạt, hương vị không ổn định.
Gần đây mới nhập một số giống chôm chôm của Thái Lan, Malaysia. Ðặc
điểm của chôm chôm Thái Lan là lông màu xanh, quả màu đỏ, bên trong cùi tróc,
không dính hạt, ngọt.
3
4. Các yêu cầu của mô hình
4.1. NhiệtVđộ
Chôm chôm thích hợp: 22-300C, khi nhiệtwđộwtrên 400C thì cây rụng hoa, rụng
quả rất nhiều. Nhiệtwđộwdưới 220C thúcwđẩywcây rawđọtwdowđówchôm chôm chậm ra
hoa.
4.2. Lượng mưa
Lượng mưa hàng nămwtrên 2.000 mm, phân bốwđềuwtrong nămwthích hợp cho
chôm chôm phát triển. Nếu lượng mưawđầu mùa nhiều làm màu sắc vỏ quả
khôngwđẹpwvà gây hiện tượng nứt quả trên chôm chôm cho quả sớm, nhất là giống
chôm chôm có vỏ quả mỏng.
Cây cần khô hạn khoảng 1 tháng đểwhình thành mầm hoa, nếu mưa nhiều chỉ
kích thích ra lá. Nhưng khô hạn vào thời kỳ thụ phấn, thụ tinh hoặc quả phát triển
thì quả rụng nhiều, quả nhỏ, ảnh hưởngwđếnwphẩm chất quả, nên cây cầnwđược tưới
nước bổ sung.
4.3. Ánh sáng, ẩmVđộ, gió
Khi còn nhỏ chôm chôm ưa bóng râm, lúc lớn thì chịu trảng. Ánh sáng có ảnh
hưởng tới sự chuyển biến màu của vỏ quả, quả ở ngoài sáng đỏ tươi, đẹp hơn quả ở
chỗ rợp do sắc tố anthocyanin mẫn cảm với cường độ ánh sáng. Chôm chôm được
coi là cây không bị ảnh hưởng của quang kỳ.
4.4.VĐấtVđai
Chôm chôm trồng được trên nhiều loại đất như phù sa ven sông (ĐBSCL), đất
đỏ latosol (Đồng Nai), đất xám (Tây Ninh), chúng không mọc được trên đất bị
nhiễm mặn. Độ pH thích hợp khoảng 5,5-6,5. Đất cần được thoát nước tốt.
5. Tổng quan về mô hình trên thế giới, ở Việt Nam và tại TPHCM
Các vùng đồng bằng châu Á nhiệt đới là nơi phù hợp cho việc trồng và phát
triển cây chôm chôm. Ở Đông Nam Á cây chôm chôm phân bố ở một số quốc gia
như: Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Malaysia, Philippinnes. Ngày nay
được trồng trong vùng có vĩ độ từ 15° nam tới 15° bắc gồm châu Phi, châu Đại
Dương, Trung Mỹ và đặc biệt càng ngày càng gia tăng ở Úc châu và quần đảo
Hawai.
Chôm chôm là loài cây có thể trồng từ xích đạo cho đến vĩ tuyến 18ownhưng
thường để kinh doanh có hiệu quả thì nên trồng đến vĩ tuyến 14o, độ cao thích hợp
từ 0 - 700 m, lượng mưa trung bình hàng năm từ 2000 - 5000 mm, nhiệt độ bình
quân từ 22oC - 30oC, nghĩa là nên trồng ở các tỉnh miền Nam, Đông Nam Bộ, Tây
Nguyên.
Chôm chôm được trồng tập trung ở các tỉnh miền Nam Trung bộ của nước ta,
với diện tích khoảng 14.200 ha, sản lượng xấp xỉ 100 ngàn tấn (chiếm 42% diện
tích và 62% sản lượng chôm chôm cả nước. Đồng Nai là địa phương có diện tích
trồng chôm chôm tập trung lớn nhất, sau đó là các tỉnh Bến Tre, Vĩnh Long….
4
