TẬP BÀI GIẢNG
LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC
VÀ PHÁP LUẬT (1)
Người soạn : PHAN VĂN HIẾU
Học vị : Thạc sỹ Chính sách công
Chức danh : Giảng viên
NĂM 2020
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1. NHẬP MÔN LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP
LUẬT............................................................................................................................1
1.1. Vài nét tổng quan về môn học Lý luận về Nhà nước và pháp luật...................1
1.2. Đối tượng nghiên cứu...........................................................................................2
1.3. Phương pháp nghiên cứu.....................................................................................6
Tài liệu học tập...........................................................................................................14
CHƯƠNG 2. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC..................................15
2.1. Nguồn gốc, bản chất Nhà nước..........................................................................15
2.1.1. Nguồn gốc.................................................................................................15
2.2. Khái niệm, đặc trưng của nhà nước..................................................................26
2.2.1. Khái niệm..................................................................................................26
2.2.2. Đặc trưng...................................................................................................30
2.3. Hình thức Nhà nước...........................................................................................33
2.3.1. Khái niệm..................................................................................................33
2.3.2. Các yếu tố cấu thành của hình thức Nhà nước...........................................33
2.3.3. Chế độ chính trị.........................................................................................37
2.4. Chức năng của Nhà nước...................................................................................38
2.4.1. Khái niệm, đặc điểm..................................................................................38
2.4.2. Phân loại chức năng nhà nước...................................................................39
2.4.3. Các hình thức và phương pháp thực hiện chức năng.................................40
2.5. Bộ máy nhà nước................................................................................................41
2.5.1. Khái niệm..................................................................................................41
2.5.2. Nguyên tắc tổ chức Bộ máy nhà nước.......................................................41
Tài liệu học tập...........................................................................................................42
CHƯƠNG 3. KIỂU NHÀ NƯỚC.............................................................................43
3.1. Khái niệm............................................................................................................43
3.2. Cơ sở tồn tại của kiểu nhà nước.........................................................................43
3.2.1. Cơ sở kinh tế.............................................................................................43
3.2.2. Cơ sở xã hội..............................................................................................43
3.2.3. Cơ sở tư tưởng...........................................................................................43
3.3. Sự thay thế các kiểu nhà nước trong lịch sử.....................................................43
3.3.1. Tính tất yếu khách quan............................................................................44
3.3.2. Thông qua cuộc cách mạng xã hội............................................................44
3.3.3. Tính tiến bộ...............................................................................................44
3.3.4. Tính kế thừa..............................................................................................44
3.4. Các kiểu Nhà nước..............................................................................................45
3.4.1. Kiểu Nhà nước Chủ nô..............................................................................45
3.4.2. Kiểu Nhà nước Phong kiến.......................................................................55
3.4.3. Kiểu Nhà nước Tư sản...............................................................................65
3.4.4. Kiểu Nhà nước xã hội chủ nghĩa...............................................................93
Tài liệu học tập.........................................................................................................114
CHƯƠNG 4. NHÀ NƯỚC TRONG HÊh THiNG CHjNH TRk XÃ HỘI CHỦ
NGHĨA......................................................................................................................115
4.1. Khái niê h
m chung về hê h
thống chính trị xã hội chủ nghĩa...............................115
4.1.1. Khái niê I
m, đặc điểm của hê I
thống chính trị XHCN................................115
4.2. Vị trí, vai trt của nhà nước XHCN trong hê h
thống chính trị.........................120
4.2.1. Vị trí, vai trM của nhà nước trong hê I
thống chính trị................................120
4.2.2. Quan hệ của Đảng và Nhà nước..............................................................123
4.3.3. Quan hệ giữa Nhà nước và các tổ chức xã hội........................................128
Tài liệu học tập.........................................................................................................131
CHƯƠNG 5. BỘ MÁY NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT
NAM.........................................................................................................................132
5.1. Khái niệm bộ máy Nhà nước Cộng hta xã hội chủ nghĩa Việt Nam.............132
5.2. Nguyên tắc tổ chức bộ máy Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam...................................................................................................132
5.2.1. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.........................................133
5.2.2. Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước...135
5.2.3. Tập trung dân chủ....................................................................................136
5.2.4. Pháp chế xã hội chủ nghĩa.......................................................................137
5.3. Các hệ thống cơ quan trong bộ máy Nhà nước Cộng hta xã hội chủ nghĩa
Việt Nam...................................................................................................................137
5.3.1. Hệ thống cơ quan quyền lực....................................................................138
5.3.2. Hệ thống cơ quan quản lí.........................................................................142
5.3.3. Hệ thống cơ quan xét xử..........................................................................144
5.3.4. Hệ thống cơ quan kiểm sát......................................................................147
5.3.5. Chế định Chủ tịch nước...........................................................................148
Tài liệu học tập.........................................................................................................149
CHƯƠNG 6. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN....150
6.1. Sự phát triển của tư tưởng về Nhà nước pháp quyền...................................150
6.1.2. Sự hình thành và phát triển của tư tưởng nhà nước pháp quyền.............150
6.1.2. Những đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền trong ý nghĩa là biểu
hiện tập trung của một chế độ dân chủ.......................................................................150
6.1.3. Tính phổ biến của nhà nước pháp quyền................................................153
6.1.4. Tính đặc thù của nhà nước pháp quyền ở mỗi quốc gia..........................154
6.2. Một số dấu hiện cơ bản của Nhà nước pháp quyền.......................................155
6.3. Phân biệt tư tưởng Nhà nước pháp quyền với tư tưởng pháp trị và chế độ
pháp trị.....................................................................................................................160
6.4. Xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.................................................162
6.4.1. Tính tất yếu của xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam...............162
6.4.2. Những yêu cầu cơ bản của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam
hiện nay.....................................................................................................................177
Tài liệu học tập.........................................................................................................185