Thể thao trí tuệ - Liên châu cờ (cờ ca rô )
Mục lục
1 Lịch sử phát triển
2 Bàn cờ và quân cờ
3 Quy tắc chơi
4 Các dạng “khai cuộc” và “trận pháp”
5 Giải thích một số chiến thuật cơ bản của Renju và hình minh hoạ
6 Phân hạng kỳ thủ
7 Thử sức những người mới học Liên Châu
8 Tham khảo
9 Liên kết ngoài
10 Xem thêm
Lịch sử phát triển
Cờ Liên Châu hay Cờ Renju tức Liên Châu Ngũ Tử Kỳ (連/连珠五子棋 - chuỗi 5
viên ngọc trai) còn có những tên khác như Liên Châu/ Liên Ngũ Tử/ Ngũ Cách / Gobang
/ FIR (Five In A Row) …. Đây là loại cờ cổ xưa của người Trung Quốc, có thể nó đã xuất
hiện từ trước cả thời vua Nghiêu sáng tạo ra cờ Vây, nhưng theo một giả thuyết khác lại
cho rằng cờ này bắt nguồn từ cờ Vây. Trong cuốn Từ Hải (bách khoa toàn thư của Trung
Quốc) viết: “Ngũ Tử Kỳ là loại cờ để giải trí, bàn cờ và quân cờ giống như cờ Vây, gồm
2 người chơi, ai đặt được 5 quân cờ cùng màu liên tục nhau thành 1 hàng trước tiên sẽ
thắng”.
Môn cờ này truyền ra ngoài lãnh thổ Trung Quốc vào khoảng thời kỳ Nam Bắc triều
(trước sau thế kỷ 7). Sau đó, từ năm 1688 đến năm 1704 lại từ Triều Tiên du nhập sang
Nhật Bản. Năm Minh Trị thứ 32 của Nhật Bản (tức năm 1899), trò chơi trí tuệ này chính
thức gọi là Renju (Liên Châu). Bắt đầu từ đấy, những luật lệ chơi cờ không ngừng được
cải tiến. Chính nhờ những sự thay đổi liên tục mà Renju ngày càng phức tạp hóa, quy
phạm hoá hơn và là môn thể thao được tổ chức thành các giải đấu quốc tế. Ngày
8/8/1988, Hiệp hội Liên Châu thế giới (Renju International Fedreation - RIF) thành lập
tại Thụy Điển gồm 9 nước thành viên như Nhật Bản, Thuỵ Điển, Nga, Pháp…. Tính tới
thời điểm năm 2000, đã có hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ triển khai bộ môn Liên
Châu. Kể từ năm 1989, giải vô địch Renju thế giới cứ cách 2 năm 1 lần diễn ra vô cùng
hấp dẫn. Nhật Bản là quốc gia có nhiều kỳ thủ Liên Châu chuyên nghiệp đạt trình độ
thượng thừa, đồng thời chiếm hầu hết các danh hiệu quán quân thế giới.
Bàn cờ và quân cờ
Ngày nay, bàn cờ Liên châu hình vuông, trên bề mặt bàn cờ có 15 đường kẻ dọc và 15
đường kẻ ngang đều màu đen, cắt nhau tạo thành 225 giao điểm. Các giao điểm là nơi đặt
quân cờ. Điểm chính giữa bàn cờ gọi là “Thiên nguyên” (sao trung tâm), trên mặt bàn cờ
còn có 4 giao điểm ở 4 góc gọi là “Tiểu tinh” (sao nhỏ). (Hình 1)
Các quân cờ hình tròn dẹt, có 1 mặt lồi hoặc cả 2 mặt đều lồi, được làm bằng nhựa hoặc
các chất liệu khác. Bộ quân cờ gồm tổng cộng 225 quân, trong đó có 113 quân màu đen,
112 quân màu trắng.
Spielsituation bei Renju
Trong các giải đấu chuyên nghiệp, diễn biến cuộc chơi phải được ghi chép đầy đủ vào
loại giấy chuyên dụng ghi biên bản ván cờ. Vì vậy, người ta dùng ký hiệu cột là số thứ tự
từ 1 đến 15 và ký hiệu dòng là những chữ cái từ A đến O để quy ước các toạ độ. (Ví dụ
trong Hình 1: Điểm “Thiên nguyên” nằm ở vị trí H8, các “Tiểu tinh” theo chiều kim đồng
hồ lần lượt nằm ở vị trí D4, D12, L12, L4). Ngoài ra, người ta còn dùng số thứ tự lẻ 1, 3,
5… để ghi lại các nước đi của quân Đen và số thứ tự chẵn 2, 4, 6…để ghi lại các nước đi
của quân Trắng.
Bàn cờ Renju
Quy tắc chơi
A. Quy tắc cơ bản:
a/ Liên Châu là trò chơi giữa 2 đấu thủ (đôi khi là trò chơi giữa 2 đội). Đầu tiên, phải xác
định xem ai cầm quân màu gì. Có 1 số cách để xác định chẳng hạn như cách sau: 1 đấu
thủ bốc ngẫu nhiên 1 nắm quân cờ Đen, đấu thủ kia bốc 1 nắm quân Trắng. Sau đó đếm
tổng số quân cờ của cả 2 bên. Nếu tổng số cờ là số lẻ thì bên cầm quân Đen phải đổi
thành cầm quân Trắng và ngược lại. Nếu tổng số cờ là số chẵn thì 2 bên không cần hoán
đổi với nhau.
b/ Đấu thủ cầm quân Đen đánh trước, Trắng sau. Quân Đen đi nước thứ 1 phải đặt vào
điểm “Thiên nguyên” trên bàn cờ. Nước thứ 2 do quân Trắng đi, phải đặt kề sát cạnh
quân Đen đầu tiên, thẳng hay xiên đều được. Đến lượt nước thứ 3 do quân Đen đi, phải
đặt tại giao điểm thuộc phạm vi 25 giao điểm tính từ vị trí “Thiên nguyên”.
3 nước đi đầu tiên trong từng ván cờ sẽ tạo thành những dạng “khai cuộc” có tên gọi
khác nhau. (xem phần 4)
c/ Kể từ nước thứ 4 trở về sau, 2 bên lần lượt đặt quân tuỳ ý vào các vị trí khác nhau trên
bàn cờ. Đến khi bên nào đặt được trước tiên 5 quân cờ cùng màu (quân Trắng được phép
đặt nhiều hơn 5 quân cờ cùng màu) liền cạnh nhau thành 1 hàng ngang hoặc hàng dọc
hoặc xiên thì bên đó sẽ thắng.
d/ Do Liên Châu áp dụng luật “Hắc giả tiên hành” (nghĩa là nước đầu tiên của ván cờ
thuộc về quân Đen), cho nên cơ hội bên Đen giành chiến thắng là rất lớn . Vì vậy, để cho
cuộc chơi được công bằng, người ta đã đặt thêm quy tắc như sau: Bên Đen nếu sử dụng
“cấm thủ” sẽ bị xử thua. “Cấm thủ” của Đen bao gồm những chiến thuật như: “tam
tam” (3x3); “tứ tứ” (4x4); “tứ tam tam” (4x3x3), “tứ tứ tam” (4x4x3) và “trường liên”.
Bên Đen chỉ được sử dụng chiến thuật “tứ tam” (4x3) còn bên Trắng hoàn toàn không có
“cấm thủ”. (Xem phần 5)
e/ Nếu ván cờ bất phân thắng bại sẽ xử hòa.
f/ Khi ván cờ đang diễn ra, nếu kỳ thủ nhấc quân ra khỏi bàn hoặc kỳ thủ bỏ ra ngoài
phòng thi đấu sẽ bị xử thua.
g/ Nếu đấu thủ làm rớt quân vào bàn cờ trong lúc thi đấu thì sẽ thua. Nếu quân cờ bên
nào bị lệch lạc khỏi giao điểm cần đặt thì đấu thủ báo cho đối phương rồi được phép cầm
quân đó đặt ngay ngắn đúng vị trí.
h/ Khi bên Đen đi nước tạo ra “cấm thủ” thì bên Trắng phải lập tức chỉ ra, lúc ấy bên
Đen sẽ bị thua. Nếu bên Trắng vẫn tiếp tục đi quân sau khi Đen xuất hiện “cấm thủ” thì
“cấm thủ” của Đen sẽ biến mất.
i/ Thời gian của 1 ván đấu có thể là 15 phút, 30 phút, 1 giờ, 2 giờ, 5 giờ tuỳ theo đẳng cấp
của các kỳ thủ. Nếu bên nào vượt quá thời gian quy định của mình sẽ thua.
B. Quy tắc đặc thù:
Mặc dù bên Đen đã bị ràng buộc về luật “cấm thủ”, thế nhưng bên Đen vẫn còn rất
nhiều ưu thế. Nhằm tăng thêm quyền lợi cho bên Trắng, trong các cuộc thi đấu đỉnh cao
của những kỳ thủ Liên Châu chuyên nghiệp, người ta lại đặt thêm 3 quy tắc sau :
a/ “Chỉ định đả pháp”: Trước khi thi đấu, 2 bên có thể thoả thuận ván cờ sẽ được “khai
cuộc” theo dạng nào, bên Trắng được quyền yêu cầu trước .
b/. “Tam thủ khả giao hoán”: Khi đối phương đi xong quân Đen thứ 2, nếu bên Trắng
cảm thấy dạng “khai cuộc” mà Đen tạo ra sẽ gây bất lợi cho Trắng thì trước khi đi tiếp
nước thứ 2 của mình, bên Trắng có thể đổi quân với bên Đen. Lập tức đấu thủ cầm quân
Trắng sẽ chuyển sang cầm quân Đen và ngược lại. Lưu ý: Trắng chỉ được sử dụng quyền
này khi đã bỏ qua “Chỉ định đả pháp”.
c/ “Ngũ thủ lưỡng đả pháp”: Khi bên Đen đi nước thứ 5 của ván cờ, bắt buộc Đen phải
đặt 2 quân tại 2 vị trí khác nhau. Bên Trắng được phép chọn lựa 1 cách và loại bỏ 1 cách
trong 2 cách đặt quân của Đen 5, sau đó Trắng mới tiếp tục đi nước của mình.