Thương hiệu nông sản - Mới xây đã muốn... sập!
Mấy năm gần đây, ĐBSCL rộ lên phong trào ào ạt
xây dựng thương hiệu nông sản theo tiêu chuẩn quốc
tế Global Gap. Tiêu chuẩn này là “giấy thông hành”
cho nông sản thâm nhập thị trường thế giới, thế
nhưng, hiện mô hình kiểu mẫu này đang đuối sức…
Sống dở chết dở
Đi tiên phong là Vĩnh Long với bưởi Năm Roi Mỹ Hòa,
Tiền Giang có vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim, lúa Mỹ
Thành Nam, Bến Tre với chôm chôm Chợ Lách đạt
tiêu chuẩn Global Gap. Hàng loạt loại đặc sản danh
tiếng khác ở ĐBSCL như xoài cát Hòa Lộc, bưởi da
xanh, quýt hồng, cam mật, nhãn tiêu da bò, tiêu Phú
Quốc đang “chạy đua” gắn mác Global Gap.
Nông sản nâng cao được giá trị và xuất khẩu là niềm
vui lớn của nông dân ĐBSCL, khẳng định sự nhạy
bén ứng dụng kỹ thuật, thích ứng nhu cầu thị trường.
Tuy nhiên, thực tế sau khi đạt chuẩn, nhiều mô hình
lại “chết đứng” vì nguyên nhân khách quan lẫn chủ
quan, như: sản lượng hạn chế, khó mở rộng diện
tích, sản xuất mạnh ai nấy làm, thiếu vốn đầu tư. Hiện
nay, diện tích cây ăn trái áp dụng quy trình này chưa
nhiều, khó đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
HTX vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim (Tiền Giang) và bưởi
Năm Roi Mỹ Hòa (Vĩnh Long) đều đạt quy trình sản
xuất theo Global Gap 2 - 3 năm qua nhưng diện tích
rất khiêm tốn, sản lượng thấp, nên không thể nhận
đơn đặt hàng lớn từ các nhà nhập khẩu nước ngoài.
Sau 4 năm có “giấy thông hành” đến vụ mùa vừa qua
mới xuất khẩu được hơn 10 tấn trái cây.
Việc phát triển diện tích áp dụng Global Gap cũng
khó khăn. Tại HTX vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim, phải chờ
đến cuối năm 2011 mới có thêm 100ha áp dụng tiêu
chuẩn Global Gap trong khi diện tích canh tác loại
đặc sản này tới 2.500ha. Còn vùng bưởi Năm Roi Mỹ
Hòa (Vĩnh Long) có 1.300ha nhưng diện tích áp dụng
Global Gap chưa đầy 24ha. Hơn 2 năm qua, HTX
bưởi Năm Roi Mỹ Hòa không mở rộng được diện
tích, thậm chí một số trường hợp xin rút khỏi danh
sách vì cảm thấy “đuối”.
Tại Bến Tre, lão nông Sáu Hớn ở xã Phú Phụng,
huyện Chợ Lách bỏ tiền túi, áp dụng thành công quy
trình Global Gap trên vườn chôm chôm 6,4ha của
mình. Sau thành công ban đầu, lão nông Sáu Hơn đề
nghị chính quyền địa phương kêu gọi nông dân trồng
chôm chôm áp dụng Global Gap để tạo thế mạnh
cạnh tranh về sản lượng, chất lượng và giá cả.
Nhưng gần 1 năm qua, tỉnh Bến Tre cũng có chừng
ấy diện tích chôm chôm theo Global Gap. Một thực tế
khác khiến nông dân chán nản là giá thu mua. Dù
nông sản đạt chuẩn Global Gap nhưng không được
các HTX mua với giá như cam kết, nhiều lúc giá
ngang sản phẩm không đạt chuẩn. Đã vậy, nông sản
còn bị loại do cảm tính của một vài cán bộ, cá nhân.
Thiếu quan tâm, ít đầu tư
Thực tế, năng lực của phần lớn các HTX còn nhiều
hạn chế. Hoạt động 4 năm qua, nhưng HTX vú sữa
Lò Rèn Vĩnh Kim (Tiền Giang) dù được đầu tư kho
lạnh, nhà đóng gói đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào Mỹ
nhưng chưa thể ký hợp đồng trực tiếp xuất khẩu với
đối tác nước ngoài mà phải thông qua trung gian ở
TPHCM.
Ông Nguyễn Văn Ngàn, Chủ nhiệm HTX cho biết:
“Năng lực nhân sự HTX còn hạn chế, nhất là không
biết ngoại ngữ nên khó tiếp cận khách nước ngoài”.
Tại HTX bưởi Năm Roi Mỹ Hòa, tình trạng còn bi đát
hơn. Ông Trần Văn Sang, Chủ nhiệm, lo ngại: “Sau
khi đạt tiêu chuẩn Global Gap, HTX như bị bỏ rơi,
không được đầu tư mở rộng diện tích.
Thực tế, HTX không có vốn, không có tài sản thế
chấp, trụ sở cũng ở tạm trên đất của xã không có giấy
chủ quyền nên khó vay ngân hàng, không thể ký hợp
đồng xuất khẩu trực tiếp với nước ngoài mà phải qua
trung gian. Nhiều lô hàng xuất 3-4 tháng vẫn chưa lấy
được tiền trả cho nông dân. Vì không tiền làm kho
lạnh trữ bưởi nên thường xuyên bị ép giá, hoặc xuất
khẩu phải ghép chung với các loại trái cây khác”.
Bưởi Năm Roi Mỹ Hòa tuy đạt chuẩn Global Gap
nhưng đến nay vẫn chưa đăng ký chỉ dẫn địa lý. Khi
lãnh đạo HTX “la làng” vì không có 7.700 USD để trả
chi phí cho cơ quan đến kiểm tra, đánh giá, xác nhận,
tái công nhận tiêu chuẩn Global Gap (trước đây do