Đ bài: Thuy t minh v nhà th Cao Bá Quátề ế ề ơ
Bài làm
Cao Bá Quát đã s ng nh m t huy n tho i. V i nh ng đng c khác nhau và cách nh nố ư ộ ề ạ ớ ữ ộ ơ ậ
th c khác nhau v ông, ng i ta đã sáng tác ra nh ng giai tho i và nhi u khi h u th chứ ề ườ ữ ạ ề ậ ế ỉ
hi u ông qua nh ng giai tho i ít nhi u xuyên t c đó. Dù sao, trong tâm th c nhân dân, ôngể ữ ạ ề ạ ứ
đã tr thành m t b c “thánh” c a th . Đi u này cũng không có gì quá đáng, th m chí làở ộ ậ ủ ơ ề ậ
m t đánh giá t ng đi chính xác.ộ ươ ố
Cao Bá Quát (1808 – 1855) ng i làng Phú Th , Gia Lâm (nay thu c Hà N i), t nh đãườ ọ ộ ộ ừ ỏ
n i ti ng thông minh, gi i th văn. Trong th i gian làm quan, ông nhi u l n b trách ph t,ổ ế ỏ ơ ờ ề ầ ị ạ
giáng ch c, th m chí ch u tù ng c do tính tình th ng th n c ng tr c. Năm 1854, ông cùngứ ậ ị ụ ẳ ắ ươ ự
b n bè d ng c kh i nghĩa M L ng song cu c kh i nghĩa nhanh chóng b th t b i, Caoạ ự ờ ở ỹ ươ ộ ở ị ấ ạ
Bá Quát cũng hy sinh. M c dù th văn Cao Bá Quát sau đó b c m l u hành, song nhi u tácặ ơ ị ấ ư ề
ph m v n đc l u truy n đn nay nh Cao Chu Th n thi t p, M u hiên thi lo i, …ẩ ẫ ượ ư ề ế ư ầ ậ ẫ ạ
Cao Bá Quát (1808 – 1855) là nhà th xu t s c c a Vi t Nam th k 19. Ông t Chuơ ấ ắ ủ ệ ế ỷ ự
Th n, hi u M n Hiên, Cúc D ng, quê làng Phú Th , huy n Gia Lâm, t nh B c Ninh (nayầ ệ ẫ ươ ọ ệ ỉ ắ
thu c Hà N i). Cao Bá Quát cùng ng i anh song sinh là Cao Bá Đt n i ti ng thôngộ ộ ườ ạ ổ ế
minh, h c gi i t nh . Thân sinh c a hai ông là Cao C u Chiêu, m t nhà nho hay ch , cóọ ỏ ừ ỏ ủ ử ộ ữ
c v ng khi l n lên, các con mình s tr thành quan đi th n c a tri u đình nên l y tênướ ọ ớ ẽ ở ạ ầ ủ ề ấ
c a hai h c sĩ đi Chu cũng là hai anh em sinh đôi đ đt tên cho hai con.ủ ọ ờ ể ặ
Ngay t nh , Cao Bá Quát đã có gi ng văn hùng h n, ý t m nh m , th hi n ý chí c aừ ỏ ọ ồ ứ ạ ẽ ể ệ ủ
ng i tài hoa. L u truy n r ng Cao Bá Quát th ng nói: Trong thiên h có b n b ch ,ườ ư ề ằ ườ ạ ố ộ ữ
mình tôi chi m hai b , anh tôi và b n tôi, Nguy n Văn Siêu, chi m m t b , còn b th tế ồ ạ ễ ế ộ ồ ồ ứ ư
chia cho m i k khác. Khi theo h c tr ng B c Ninh, danh ti ng c a Cao Bá Quát đãọ ẻ ọ ở ườ ắ ế ủ
l ng l y.ừ ẫ
Năm 1832, ông đi thi H ng, đ á Nguyên t i tr ng thi Hà N i, sau đó vào kinh đôươ ỗ ạ ườ ộ
(Hu ) thi H i, nh ng thi mãi không đ (truy n r ng do các quan ch m thi ghét ông kiêuế ộ ư ỗ ề ằ ấ
ng o nên đánh h ng). Năm 1841, nh s ti n c c a quan t nh B c Ninh, Cao Bá Quátạ ỏ ờ ự ế ử ủ ỉ ắ
đc vào kinh đô nh m ch c Hành T u B L . Tuy làm quan, cu c s ng c a ông cũngượ ậ ứ ẩ ộ ễ ộ ố ủ
hàn vi, không thay đi.ổ
Tháng 8-1841, ông đc c làm s kh o tr ng thi Th a Thiên, th y m t s bài thi hayượ ử ơ ả ườ ừ ấ ộ ố
nh ng ph m húy. Ông cùng ng i b n l y mu i đèn ch a giúp. Vi c b phát giác, đáng lư ạ ườ ạ ấ ộ ữ ệ ị ẽ
ông b x chém, nh ng sau đc xét l i ch b cách ch c, b tù ba năm, phát ph i đi Đàị ử ư ượ ạ ỉ ị ứ ị ố
N ng.ẵ
V sau nhân có Đào Tri Ph đi s sang Indonesia, ông đc tha và đc c theo phái đoànề ủ ứ ượ ượ ử
ph tá công vi c. Tr v n c, ông đc khôi ph c ch c cũ, m t th i gian r i b th i.ụ ệ ở ề ướ ượ ụ ứ ộ ờ ồ ị ả
Năm 1847, Cao Bá Quát đc g i vào làm vi c Vi n Hàn Lâm, s u t m văn th . H iượ ọ ệ ở ệ ư ầ ơ ồ
y, Tùng Thiên C ng l p ra M c Vân thi xã, đc nhi u quan văn trong tri u tham gia,ấ ộ ậ ạ ượ ề ề
h ng ng. Giai tho i k r ng có l n Cao Bá Quát đc xem nh ng bài th c a “M cưở ứ ạ ể ằ ầ ượ ữ ơ ủ ạ
Vân thi xã” đã l c đu, b t mũi ngâm:ắ ầ ị
“Ngán thay cái mũi vô duyên
Câu th thi xã con thuy n Ngh An”ơ ề ệ
(v n th c a th xã nh mùi thuy n ch n c m m Ngh An). Hai v công khanh Tùngầ ơ ủ ị ư ề ở ướ ắ ệ ị
Thi n Công, Tuy L Công ch ng nh ng không gi n vì thái đ c a Cao Bá Quát mà cònệ ữ ẳ ữ ậ ộ ủ
nhún mình đn k t giao. Th y nhà ông thanh b n, hai v còn giúp đ v t ch t. C m kíchế ế ấ ầ ị ỡ ậ ấ ả
thái đ c a hai v công khanh, Cao Bá Quát gia nh p M c Vân thi xã. Trong th i gian này,ộ ủ ị ậ ạ ờ
ông đã x ng h a nhi u bài hay n i ti ng, đn đi vua T Đc, m t ng i gi i vàướ ọ ề ổ ế ế ỗ ự ứ ộ ườ ỏ
chu ng văn ch ng ph i khen ng i văn tài c a ông là m t trong b n tay c phách c aộ ươ ả ợ ủ ộ ố ự ủ
M c Vân thi xã:ạ
“Văn nh Siêu, Quát vô ti n Hánư ề
Thi đáo Tùng, Tuy th t thánh Đng”ấ ườ
(Văn c a Nguy n Văn Siêu, Cao Bá Quát có th h n th i ti n Hán, th c a Tùng Thi nủ ễ ể ơ ờ ề ơ ủ ệ
V ng, Tuy L V ng l n át ngay c th đi thánh Đng). Còn ng i đng th i thìươ ữ ươ ấ ả ơ ờ ườ ườ ươ ờ
tôn g i ông là Thánh Quát (cùng v i Nguy n Văn Siêu là Th n Siêu, Thánh Quát). Vì hayọ ớ ễ ầ
châm bi m vua và tri u đình nên ông b đy kh i kinh đô (1850) ra làm giáo th Qu cế ề ị ẩ ỏ ụ ở ố
Oai, S n Tây, m t vùng heo hút, nghèo nàn.ơ ộ
T i đây, ch ng ki n nh ng n i c c c c a nhân dân, thông c m v i s b t bình c a điạ ứ ế ữ ỗ ơ ự ủ ả ớ ự ấ ủ ạ
chúng, ông đã bí m t k t giao v i nhi u b n bè, d ng c kh i nghĩa đt M L ngậ ế ớ ề ạ ự ờ ở ở ấ ỹ ươ
(1854). Nghĩa quân l y danh nghĩa phù Lê, tôn Lê Duy C làm minh ch , Cao Bá Quát làmấ ự ủ
qu c s , ch ng l i tri u đình. Song cu c kh i nghĩa ch kéo dài đc m y tháng thì bố ư ố ạ ề ộ ở ỉ ượ ấ ị
d p t t. Cao Bá Quát b viên su t đi Đinh Th Quang b n ch t gi a lúc ông đang tr nậ ắ ị ấ ộ ư ắ ế ữ ở ậ
ti n. Nhà Nguy n đã tr thù, tru di ba h c a ông. Các tác ph m c a ông đu b c m tàngề ễ ả ọ ủ ẩ ủ ề ị ấ
tr , thu h i và đt h t.ữ ồ ố ế
Tuy nhiên, tác ph m c a Cao Bá Quát v n s ng mãi trong lòng ng i. Nh ng c g ngẩ ủ ẫ ố ườ ữ ố ắ
s u t m sau này đã thu th p đc trên m t nghìn bài th , phú b ng ch Hán và ch Nômư ầ ậ ượ ộ ơ ằ ữ ữ
c a ông. Th vi n Khoa h c Xã h i Vi t Nam hi n có trên 12 t p mang tên Cao Chuủ ư ệ ọ ộ ệ ệ ậ
Th n thi t p, M u hiên thi lo i, Cúc Đng thi th o, v.v. Nhi u bài th ch Hán, th caầ ậ ẫ ạ ườ ả ề ơ ữ ơ
trù và bài phú Tài t đa cùng c a ông, đc nhi u th h thu c lòng. Qua các sáng tác đó,ử ủ ượ ề ế ệ ộ
Cao Bá Quát hi n ra là m t nhà th có b n lĩnh.ệ ộ ơ ả
Tâm h n ông bao trùm thiên nhiên, g n bó v i quê h ng đt n c. Ông ca ng i các anhồ ắ ớ ươ ấ ướ ợ
hùng dân t c: Phù Đng Thiên v ng, Tr n H ng Đo, Lê L i; trân tr ng các nhà ch sĩộ ổ ươ ầ ư ạ ợ ọ ữ
Chu Văn An, Nguy n Trãi. Ông cũng r t quan tâm đn ph n c a ng i lao đng l mễ ấ ế ậ ủ ườ ộ ầ
than. Đc bi t, m t s bài ch ng t ông có t m nhìn xa r ng, khác v i nh ng nhà nho, nhàặ ệ ộ ố ứ ỏ ầ ộ ớ ữ
th đng th i. Ông phàn nàn v l i h c t ch ng “nhai văn nhá ch ”, ông c m th y cáiơ ươ ờ ề ố ọ ứ ươ ữ ả ấ
nguy c xâm l c c a b n th c dân ph ng Tây (nh trong bài H ng mao h a thuy nơ ượ ủ ọ ự ươ ư ồ ỏ ề
ca). N i b t lên là m t ni m u ái lo đi, kh c kho i vì không có cách gì làm cho thiên hổ ậ ộ ề ư ờ ắ ả ạ
thái bình:
Thái bình vô nh t l c,ấ ượ
L c l c sĩ vi nhoộ ộ
(Không có khó gì cho thiên h thái bình,ạ
Th n mình là anh nhà nho kém c i).ẹ ỏ
Tr c đây, nhi u ng i cho r ng Cao Bá Quát là m t ng i khinh b c, kiêu ng o và nh tướ ề ườ ằ ộ ườ ạ ạ ấ
là có gi c m ng đ v ng. Nh ng tác ph m c a ông, không h th y m t t t ng hayấ ộ ế ươ ữ ẩ ủ ề ấ ộ ư ưở
m t phong cách nào nh th ! Nói đn tình quê h ng, tình bè b n, nghĩa v ch ng, Caoộ ư ế ế ươ ạ ợ ồ
Bá Quát lúc nào cũng chân tình tha thi t. Có nh ng chuy n nói ông x c láo v i Minhế ữ ệ ấ ớ
M nh, T Đc hay ch i b i b n quan l i là “th ng h giai c u” v.v. Th c ra ch làệ ự ứ ử ớ ọ ạ ượ ạ ẩ ự ỉ
nh ng h c u, m n ông đ đ kích b n c m quy n. C nh ng câu th nh “Ba h iữ ư ấ ượ ể ả ọ ầ ề ả ữ ơ ư ồ
tr ng gi c m cha ki p v.v.” Ba vòng dây s t b c thì v ng v.v. cũng đu là nh ng câuố ụ ồ ế ắ ướ ươ ề ữ
chuy n gán ghép vì s n m i c m tình v i ông mà t ng t ng ra.ệ ẵ ố ả ớ ưở ượ
