Đ bài: Thuy t minh v s gi n d trong bài th Gánh n c đêmề ế ề ự ả ị ơ ướ
H ng d nướ ẫ
Trong nh ng năm hai m i c a th k XX, n n văn h c Vi t Nam xu t hi n nhi u nhàữ ươ ủ ế ỷ ề ọ ệ ấ ệ ề
th , nhà văn giàu lòng yêu n c nh H Bi u Chánh, Ph m Duy T n, T n Đà, Nguy nơ ướ ư ồ ể ạ ố ả ễ
Bá H c, Á Nam Tr n Tu n Kh i,… Cùng v i T n Đà, Á Nam Tr n Tu n Kh i đã m nhọ ầ ấ ả ớ ả ầ ấ ả ạ
d n đa các đi u hát dân gian vào th đ di n t tâm s nh ng ng i yêu n c lo đi kínạ ư ệ ơ ể ễ ả ự ữ ườ ướ ờ
đáo mà thi t tha. Bài th Gánh n c đêm c a Tr n Tu n Kh i đc in trong t p Duyênế ơ ướ ủ ầ ấ ả ượ ậ
n phù sinh, quy n I – năm 1921 là m t bài th hay đc truy n t ng r ng rãi. T p chíợ ể ộ ơ ượ ề ụ ộ ạ
Nam Phong tháng 05 – 1921, có bài vi t nh n xét nét đc s c c a bài th nh sau:ế ậ ặ ắ ủ ơ ư
Chúng ta hãy đc l i bài th này:ọ ạ ơ
GÁNH N C ĐÊMƯỚ
Em b c chân ra,ướ
Con đng xa tít,ườ
Non sông mù m t,ị
Bên vai kĩu k t,ị
N ng gánh em tr v ,ặ ở ề
Ngo nh c trông sông r ng tr i khuya…ả ổ ộ ờ
Vì ch ng n c c n, n ng n em dám kêu ai!ư ướ ạ ặ ể
Nghĩ ti c công cho bà N Oa đi đá vá tr i,ế ữ ộ ờ
Con dã tràng l p b bi t đi nào xong?ấ ể ế ờ
N c non gánh n ng,ướ ặ
Cái đc ông ch ng hay h i, có hay?ứ ồ ỡ
Em tr vai này…!.ở
Ch c n đc qua m t l n, đc gi s nh n ra bài th có tính nh c. Nh ng thanh b ng tr cỉ ầ ọ ộ ầ ộ ả ẽ ậ ơ ạ ữ ằ ắ
khi tr m, khi b ng nh nh ng làn đi u dân ca ng t ngào êm ái. B i th , trong t p thầ ổ ư ữ ệ ọ ở ế ậ ơ
Duyên n phù sinh, bài th đc x p vào m c "Câu hát V t" – nh ng đi u hát dân gianợ ơ ượ ế ụ ặ ữ ệ
r t ph bi n trong t ng l p bình dân. Nhà th Xuân Di u cho r ng bài th vi t theo đi uấ ổ ế ầ ớ ơ ệ ằ ơ ế ệ
"b ng m c v a sang sa m c" có ngu n g c t nh ng làn đi u dân ca vùng đng b ngồ ạ ỉ ạ ồ ố ừ ữ ệ ở ồ ằ
B c B , "phóng túng v c u trúc, sáng t o v âm thanh", là d ng bi n th c a th l cắ ộ ề ấ ạ ề ạ ế ể ủ ơ ụ
bát, là bài th "hay nh t, tr danh c a Á Nam".ơ ấ ứ ủ
Bài th nói lên tâm s c a ng i ph n gánh n c gi a đêm khuya thanh v ng, đngơ ự ủ ườ ụ ữ ướ ữ ắ ườ
sá xa xôi, đòn gánh n ng o n trên đôi vai bé nh . Hình nh ng i ph n càng lúc càngặ ằ ỏ ả ườ ụ ữ
khu t d n trong màn đêm b a giăng th t c m đng. Nh ng ch hi u n i dung bài th m tấ ầ ủ ậ ả ộ ư ỉ ể ộ ơ ộ
cách "gi n d ” nh th thì cái hay c a bài th s gi m đi nhi u l m.ả ị ư ế ủ ơ ẽ ả ề ắ
Th t ra, bài th này có hai t ng nghĩa: nghĩa t ng minh và nghĩa hàm n. Nghĩa hàm nậ ơ ầ ườ ẩ ẩ
chính là tâm s mu n g i g m c a Tr n Tu n Kh i. Mu n hi u đc cái ý t sâu xa y,ự ố ử ắ ủ ầ ấ ả ố ể ượ ứ ấ
chúng ta c n tìm hi u hoàn c nh l ch s n c Vi t Nam đng th i và tác đng c a nóầ ể ả ị ử ướ ệ ươ ờ ộ ủ
đn văn h c.ế ọ
Nh trên đã nói, năm 1921 t p th đc in nh ng Tr n Tu n Kh i đã sáng tác bài th nàyư ậ ơ ượ ư ầ ấ ả ơ
năm 1917. Tr c đó kh i nghĩa c a binh lính Hu (1916) do Thái Phiên và Tr n Cao Vânướ ở ủ ế ầ
c m đu đã th t b i. Vua Duy Tân b gi c b t và b đày ra đo Rê-uy-ni-ông châu Phi.ầ ầ ấ ạ ị ặ ắ ị ả ở
Thái Phiên và Tr n Cao Vân b x t . Ngay năm 1917, cu c kh i nghĩa c a binh lính Tháiầ ị ử ử ộ ở ủ
Nguyên do Tr nh Văn c n (Đi C n) c m đu n ra đêm 30, r ng sáng ngày 31 – 08 –ị ấ ộ ấ ầ ầ ổ ạ
1917 th t b i. Tr nh Văn C n t sát. Còn Nguy n Ái Qu c, đang bôn ba kh p châu Phi,ấ ạ ị ấ ự ễ ố ắ
M , u đ tìm đng gi i phóng cho dân t c. Đn tháng 12 – 1917, Nguy n Ái Qu c đãỹ ể ườ ả ộ ế ễ ố
tr l i Pháp.ở ạ
Xét v đc đi m chung c a Văn h c Vi t Nam t đu th k XX đn Cách m ng Thángề ặ ể ủ ọ ệ ừ ầ ế ỷ ế ạ
Tám – 1945, chúng ta th y Tr n Tu n Kh i thu c nhóm văn h c công khai, h p phápấ ầ ấ ả ộ ọ ợ
nh ng v n ch u s ki m tra giám sát r t g t gao c a b n th c dân Pháp. Do đó, nhà th ,ư ẫ ị ự ể ấ ắ ủ ọ ự ơ
nhà văn nào mu n nói lên lòng yêu n c c a mình cũng đu ph i di n đt trong th vănố ướ ủ ề ả ễ ạ ơ
b ng nh ng l i l xa xôi, bóng gió.ằ ữ ờ ẽ
Nh v y hình nh "n c" trong bài Gánh n c đêm ngoài ý nghĩa là "n c" còn có ýư ậ ả ướ ướ ướ
nghĩa là "đt n c". T "gánh" không ch là m t đng tác c th mà còn là "gánh vác",ấ ướ ừ ỉ ộ ộ ụ ể
đm đng,… Trong bài th , cô gái "Ngo nh c trông sông r ng tr i khuya.." chính làả ươ ơ ả ổ ộ ờ
trông ch ng i tài gi i ra gánh vác vi c n c. Nh ng tâm tr ng cô bu n bã, chua xót:ờ ườ ỏ ệ ướ ư ạ ồ
"Nghĩ ti c công cho bà N Oa đi đá vá tr i,ế ữ ộ ờ
Con dã tràng l p b bi t đi nào xong?".ấ ể ế ờ
Theo th n tho i Trung Qu c, N Oa là m t n th n kh ng l , đã làm m t chuy n h t s cầ ạ ố ữ ộ ữ ầ ổ ồ ộ ệ ế ứ
phi th ng là đi đá vá tr i. Còn "dã tràng" là loài đng v t giáp xác nh gi ng nh cua,ườ ộ ờ ộ ậ ỏ ố ư
s ng bãi bi n, th ng đào l rê cát thành nh ng viên tròn nh nh ng n c tri u lên l iố ở ể ườ ỗ ữ ỏ ư ướ ề ạ
xoá s ch. Hình nh ”N Oa' và "con dã tràng" đã nói lên s th t v ng chán ch ng c a côạ ả ữ ự ấ ọ ườ ủ
gái tr c th i cu c. Ph i chăng các cu c kh i nghĩa c u n c c a binh lính chìm trongướ ờ ộ ả ộ ở ứ ướ ủ
bi n máu đã làm cô bi quan? Ph i chăng s kh ng ho ng v đng l i lãnh đo đã khi nể ả ự ủ ả ề ườ ố ạ ế
lòng cô gái dao đng, thi u t tin?ộ ế ự
Có th nói r ng, b ng hình nh n d , Tr n Tu n Kh i đã ký thác tâm tr ng c a mìnhể ằ ằ ả ẩ ụ ầ ấ ả ạ ủ
qua n i lòng c a cô gái gánh n c đêm. Cái nhìn c a nhà th v v n m nh đt n c cóỗ ủ ướ ủ ơ ề ậ ệ ấ ướ
ph n tiêu c c. Tuy nhiên, lòng yêu n c c a nhà th v n tràn đy. Nhà th kêu g i m iầ ự ướ ủ ơ ẫ ầ ơ ọ ọ
ng i dù "n c non gánh n ng đn m y” v n ph i ti p t c "gánh vác" ch không đcườ ướ ặ ế ấ ẫ ả ế ụ ứ ượ
b cu c gi a đàng.ỏ ộ ữ
Tóm l i, càng hi u đc "ý t sâu xà” c a bài th Gánh n c đêm, chúng ta càng yêu quýạ ể ượ ứ ủ ơ ướ
th văn yêu n c c a Á Nam Tr n Tu n Kh i nhi u thêm. Chúng ta hoàn toàn chia s l iơ ướ ủ ầ ấ ả ề ẻ ờ
nh n đnh c a t p chí Nam Phong v t p th Duyên n phù sinh cũng nh bài này: "Túngậ ị ủ ạ ề ậ ơ ợ ư
s c t p th ch đc có m t bài này cũng đáng khen, hu ng chi còn nhi u bài hay n a".ử ả ậ ơ ỉ ượ ệ ố ề ữ
Và chúng ta hãy nhi t li t ng h quan đi m sáng tác văn ch ng cao đp c a Á Namệ ệ ủ ộ ể ươ ẹ ủ
Tr n Tu n Kh i: ầ ấ ả "Đi không duyên n thà không s ng Văn có non sông m i có h n".ờ ợ ố ớ ồ