L I NÓI Đ UỜ Ầ
Phát tri n kinh t th tr ng là xu h ng t t y u c a quá trình đ iể ế ị ườ ướ ấ ế ủ ổ
m i kinh t xã h i . M i qu c gia có m t chính sách qu n lý và phát tri nớ ế ộ ỗ ố ộ ả ể
kinh t đ c thù c a qu c gia đó , nh ng xét cho đ n cùng thì cũng khôngế ặ ủ ố ư ế
thoát kh i quy lu t chung là áp d ng các quy lu t kinh t và v n hànhỏ ậ ụ ậ ế ậ
chúng m t cách có hi u qu vào s phát tri n kinh t . Các quy lu t kinh tộ ệ ả ự ể ế ậ ế
có vai trò đi u ti t n n s n xu t hàng hoá m t cách h p lý . Vì v y quyề ế ề ả ấ ộ ợ ậ
lu t giá tr đóng vai trò quan tr ng trong s phát tri n kinh t th tr ng c aậ ị ọ ự ể ế ị ườ ủ
m i qu c gia . Nó giúp đi u ti t và l u thông hàng hoá , kích thích c i ti nỗ ố ề ế ư ả ế
kĩ thu t h p lý hoá s n xu t , th hi n s l a ch n t nhiên và phân hoá kậ ợ ả ấ ể ệ ự ự ọ ự ẻ
giàu ng i nghèo . H n n a tác d ng c a quy lu t giá tr là tác d ng kháchườ ơ ữ ụ ủ ậ ị ụ
quan , kh năng con ng i nh n th c và v n d ng quy lu t s quy đ nhả ườ ậ ứ ậ ụ ậ ẽ ị
tính ch t tiêu c c hay tích c c mà vi c v n d ng nó s mang l i cho xãấ ự ự ệ ậ ụ ẽ ạ
h i , vì th nghiên c u đ có th áp d ng quy lu t giá tr m t cách khoaộ ế ứ ể ể ụ ậ ị ộ
h c hi u qu t n d ng m t cách t i u nh t nh ng u đi m c a nó làọ ệ ả ậ ụ ộ ố ư ấ ữ ư ể ủ
m c đích c a em khi ch n đ tài :ụ ủ ọ ề
Quy lu t giá tr trong n n s n xu t hàng hoá và s v n d ng quyậ ị ề ả ấ ự ậ ụ
lu t này trong vi c xây d ng kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN ậ ệ ự ế ị ườ ị ướ ở
Vi t Nam ệ
Song do ki n th c còn h n ch nên không th tránh kh i nh ngế ứ ạ ế ể ỏ ữ
thi u xót , em r t mong đ c s đóng góp ý ki n c a th y cô đ cho bàiế ấ ượ ự ế ủ ầ ể
vi t này đ c hoàn thi n h n .ế ượ ệ ơ
Em xin chân thành c m n !ả ơ
1
I . LÝ LU N CHUNG V QUY LU T GIÁ TRẬ Ề Ậ Ị
Trong n n kinh t hàng hoá , hàng hoá và d ch v do nhi u ch thề ế ị ụ ề ủ ể
s n xu t ra . M i ng i s n xu t đ u đ c l p , t quy t đ nh s n xu t c aả ấ ỗ ườ ả ấ ề ộ ậ ự ế ị ả ấ ủ
mình . Nh ng trong th c t nh ng quy t đ nh đó ch u s chi ph i c a thư ự ế ữ ế ị ị ự ố ủ ị
tr ng . S n xu t hàng hoá càng phát tri n , thì quy n l c c a th tr ngườ ả ấ ể ề ự ủ ị ườ
v i ng i s n xu t càng m nh . Quy n l c này t n t i nh m t l c l ngớ ườ ả ấ ạ ề ự ồ ạ ư ộ ự ượ
khách quan chi ph i ho t đ ng và đ c l p v i ý chí c a h . L c l ngố ạ ộ ộ ậ ớ ủ ọ ự ượ
khách quan đó chính là nh ng quy lu t kinh t c a s n xu t hàng hoá màữ ậ ế ủ ả ấ
tr c h t là quy lu t giá tr . ướ ế ậ ị
1. N i dung c a quy lu t giá tr ộ ủ ậ ị
đâu có ho t đ ng s n xu t và trao đ i hàng hoá thì đó có s xu tỞ ạ ộ ả ấ ổ ở ự ấ
hi n c a quy lu t giá tr . , cho dù là xã h i t b n hay xã h i xã h i chệ ủ ậ ị ộ ư ả ộ ộ ủ
nghĩa . M i ho t đ ng c a các ch th kinh t trong s n xu t và l u thôngọ ạ ộ ủ ủ ể ế ả ấ ư
hàng hoá đ u ch u s tác đ ng và chi ph i c a quy lu t này . Tuân theo yêuề ị ự ộ ố ủ ậ
c u c a quy lu t giá tr thì m i có l i nhu n , m i t n t i và phát tri nầ ủ ậ ị ớ ợ ậ ớ ồ ạ ể
đ c , ng c l i s b thua l và phá s n .ượ ượ ạ ẽ ị ỗ ả
Quy lu t giá tr đòi h i vi c s n xu t và trao đ i hàng hoá ph i d aậ ị ỏ ệ ả ấ ổ ả ự
trên c s l ng giá tr hàng hoá hay th i gian lao đ ng xã h i c n thi t .ơ ở ượ ị ờ ộ ộ ầ ế
Trong n n kinh t hàng hoá , m i ng i s n x t t quy t đ nh hao phí laoề ế ỗ ườ ả ưấ ự ế ị
đ ng cá bi t c a mình nh ng giá tr c a hàng hoá không ph i đ c quy tộ ệ ủ ư ị ủ ả ượ ế
đ nh b i hao phí lao đ ng c a t ng ng i s n xu t hàng hoá , mà b i haoị ở ộ ủ ừ ườ ả ấ ở
phí lao đ ng xã h i c n thi t . Vì v y , mu n bán đ c hàng hoá , bù đ pộ ộ ầ ế ậ ố ượ ắ
đ c chi phí và có lãi , ng òi s n xu t ph i đi u ch nh làm cho hao phí laoượ ư ả ấ ả ề ỉ
đ ng cá bi t c a mình phù h p v i m c chi phí mà xã h i ch p nh nộ ệ ủ ợ ớ ứ ộ ấ ậ
đ c .ượ
2
S v n đ ng c a quy lu t giá tr thông qua s v n đ ng c a giá cự ậ ộ ủ ậ ị ự ậ ộ ủ ả
hàng hoá . Vì giá tr là c s c a giá c nên tr c h t giá c ph thu c vàoị ơ ở ủ ả ướ ế ả ụ ộ
giá tr . Hàng hoá nào nhi u giá tr thì giá c c a nó s cao và ng c l i .ị ề ị ả ủ ẽ ượ ạ
Trên th tr ng , ngoài giá tr , giá c còn ph thu c vào các nhân t khácị ườ ị ả ụ ộ ố
nh : C nh tranh , cung c u , s c mua c a đ ng ti n . S tác đ ng c a cácư ạ ầ ứ ủ ồ ề ự ộ ủ
nhân t này làm cho giá c c a hàng hoá trên th tr ng tách r i v i giá trố ả ủ ị ườ ờ ớ ị
và lên xu ng xoay quanh tr c giá tr c a nó . S v n đ ng giá c th tr ngố ụ ị ủ ự ậ ộ ả ị ườ
xoay quanh tr c giá tr c a nó chính là c ch ho t đ ng c a quy lu t giá trụ ị ủ ơ ế ạ ộ ủ ậ ị
. Thông qua s v n đ ng c a giá c th tr ng mà quy lu t giá tr phát huyự ậ ộ ủ ả ị ườ ậ ị
tác d ng .ụ
Tóm l i , yêu c u chung c a quy lu t giá tr mang tính khách quan ,ạ ầ ủ ậ ị
nó đ m b o s công b ng h p lý , bình đ ng gi a nh ng ng i s n xu tả ả ự ằ ợ ẳ ữ ữ ườ ả ấ
và trao đ i hàng hoá . ổ
2. Tác d ng c a quy lu t giá tr trong n n kinh t hàng hoá.ụ ủ ậ ị ề ế
Nh đã bi t quy lu t giá tr là quy lu t kinh t quan tr ng nh t c aư ế ậ ị ậ ế ọ ấ ủ
s n xu t và l u thông hàng hoá . Nó t n t i , ho t đ ng t t c cácả ấ ư ồ ạ ạ ộ ở ấ ả
ph ng th c s n xu t . Trong n n kinh t hàng hoá quy lu t giá tr cóươ ứ ả ấ ề ế ậ ị
nh ng tác d ng sau đây :ữ ụ
2.1. Đi u ti t s n xu t và l u thông hàng hoá ề ế ả ấ ư
Trong n n s n xu t hàng hoá d a trên ch đ t h u th ng x y raề ả ấ ự ế ộ ư ữ ườ ả
tình tr ng : ng i s n xu t b ngành này , đ xô vào ngành khác , t li uạ ườ ả ấ ỏ ổ ư ệ
s n xu t và s c lao đ ng xã h i đ c chuy n t ngành này sang ngànhả ấ ứ ộ ộ ượ ể ừ
khác , quy mô s n xu t c a ngành này thu h p l i thì ngành kia l i m r ngả ấ ủ ẹ ạ ạ ở ộ
ra v i t c đ nhanh chóng . Chính quy lu t giá tr đã gây ra nh ng hi nớ ố ộ ậ ị ữ ệ
t ng đó , đã đi u ti t vi c s n xu t trong xã h i . Mu n hi u rõ v n đượ ề ế ệ ả ấ ộ ố ể ấ ề
này , c n xem xét nh ng tr ng h p th ng x y ra trên th tr ng hàngầ ữ ườ ợ ườ ả ị ườ
hoá .
3
- Giá c b ng v i giá tr : nói lên cung và c u trên th tr ng cân b ngả ằ ớ ị ầ ị ườ ằ
v i nhau , s n xu t v a kh p v i nhu c u c a xã h i . Do d a trên ch đớ ả ấ ừ ớ ớ ầ ủ ộ ự ế ộ
t h u , s n xu t hàng hoá ti n hành m t cách t phát , nên tr ng h p nàyư ữ ả ấ ế ộ ự ườ ợ
h t s c hi m và ng u nhiên .ế ứ ế ẫ
- Giá c cao h n giá tr : nói lên cung ít h n c u , s n xu t không thoả ơ ị ơ ầ ả ấ ả
mãn đ c nhu c u c a xã h i nên hàng hoá bán ch y và lãi cao . Do đó ,ượ ầ ủ ộ ạ
nh ng ng i s n xu t lo i hàng hoá đó s m r ng s n xu t , nhi u ng iữ ườ ả ấ ạ ẽ ở ộ ả ấ ề ườ
tr c kia s n xu t lo i hàng hoá khác nay cũng chuy n sang s n xu t lo iướ ả ấ ạ ể ả ấ ạ
này. Tình hình đó làm cho t li u s n xu t và s c lao đ ng đ c chuy nư ệ ả ấ ứ ộ ượ ể
vào ngành này nhi u h n các ngành khác .ề ơ
- Giá c th p h n giá tr : ch rõ cung cao h n c u , s n ph m làm ra quáả ấ ơ ị ỉ ơ ầ ả ẩ
nhi u so v i nhu c u xã h i , hàng hoá bán không ch y và b l v n . Tìnhề ớ ầ ộ ạ ị ỗ ố
hình đó bu c m t s ng i s n xu t ngành này ph i rút b t t li u s nộ ộ ố ườ ả ấ ở ả ớ ư ệ ả
xu t và s c lao đ ng chuy n sang đ u t vào ngành khác , làm cho t li uấ ứ ộ ể ầ ư ư ệ
s n xu t và s c lao đ ng ngành này gi m đi .ả ấ ứ ộ ở ả
Nh v y là theo "m nh l nh" c a giá c th tr ng lúc lên , lúc xu ngư ậ ệ ệ ủ ả ị ườ ố
xoay quanh giá tr mà có s phân ph i t li u s n xu t và s c lao đ ng tị ự ố ư ệ ả ấ ứ ộ ừ
ngành này sang nghành khác m t cách t phát , do đó quy mô s n xu t c aộ ự ả ấ ủ
ngành đó m r ng . Vi c đi u ti t t li u s n xu t và s c lao đ ng trongở ộ ệ ề ế ư ệ ả ấ ứ ộ
t ng lúc có xu h ng phù h p v i yêu c u c a xã h i , t o nên nh ng t lừ ướ ợ ớ ầ ủ ộ ạ ữ ỷ ệ
cân đ i nh t đ nh gi a các ngành s n xu t . Đó là bi u hi n vai trò đi u ti tố ấ ị ữ ả ấ ể ệ ề ế
s n xu t c a quy lu t giá tr . Nh ng s n xu t trong đi u ki n ch đ tả ấ ủ ậ ị ư ả ấ ề ệ ế ộ ư
h u , c nh tranh nên s cân đ i đ c hình thành ch là hi n t ng t m th iữ ạ ự ố ượ ỉ ệ ượ ạ ờ
và th ng xuyên b phá v , gây ra nh ng lãng phí to l n v c a c i xã h i .ườ ị ỡ ữ ớ ề ủ ả ộ
Quy lu t giá tr không ch đi u ti t s n xu t mà đi u ti t c l u thôngậ ị ỉ ề ế ả ấ ề ế ả ư
hàng hoá . Giá c c a hàng hoá hình thành m t cách t phát theo quan hả ủ ộ ự ệ
cung c u . Cung và c u có nh h ng đ n giá c , nh ng giá c cũng có tácầ ầ ả ưở ế ả ư ả
d ng kh i thêm lu ng hàng , thu hút lu ng hàng t n i giá th p đ n n i giáụ ơ ồ ồ ừ ơ ấ ế ơ
4
cao . Vì th , l u thông hàng hoá cũng do quy lu t giá tr đi u ti t thông quaế ư ậ ị ề ế
s lên xu ng c a giá c xoay quanh giá tr .ự ố ủ ả ị
2.2. Kích thích c i ti n k thu t , h p lý hoá s n xu t nh m tăngả ế ỹ ậ ợ ả ấ ằ
năng su t lao đ ng , l c l ng s n xu t xã h i phát tri n nhanh .ấ ộ ự ượ ả ấ ộ ể
Trong n n kinh t hàng hoá , các hàng hoá đ c s n xu t trong nh ngề ế ượ ả ấ ữ
đi u ki n khác nhau nên có giá tr cá bi t khác nhau , nh ng trên th tr ngề ệ ị ệ ư ị ườ
đ u ph i trao đ i theo giá tr xã h i . Ng i s n xu t nào có giá tr cá bi tề ả ổ ị ộ ườ ả ấ ị ệ
c a hàng hoá th p h n giá tr xã h i thì có l i , trái l i ng i có giá tr cáủ ấ ơ ị ộ ợ ạ ườ ị
bi t cao h n giá tr xã h i s th b t l i , có th b phá s n . Đ tránh bệ ơ ị ộ ẽ ở ế ấ ợ ể ị ả ể ị
phá s n và giành u th trong c nh tranh , m i ng i s n xu t hàng hoáả ư ế ạ ỗ ườ ả ấ
đ u tìm cách gi m giá tr cá bi t hàng hoá c a mình xu ng d i m c giá trề ả ị ệ ủ ố ướ ứ ị
xã h i . Mu n v y , ng i s n xu t ph i tìm m i cách c i ti n k thu t ,ộ ố ậ ườ ả ấ ả ọ ả ế ỹ ậ
nâng cao trình đ tay ngh , s d ng thành t u m i c a khoa h c , c i ti nộ ề ử ụ ự ớ ủ ọ ả ế
t ch c qu n lý c a s n xu t đ tăng năng su t lao đ ng . Lúc đ u ch cóổ ứ ả ủ ả ấ ể ấ ộ ầ ỉ
k thu t , trình đ tay ngh c a m t s cá nhân đ c c i ti n , v sau doỹ ậ ộ ề ủ ộ ố ượ ả ế ề
c nh tranh nên k thu t trình đ tay ngh c a toàn xã h i đ c c i ti n .ạ ỹ ậ ộ ề ủ ộ ượ ả ế
Nh th là quy lu t giá tr đã thúc đ y l c l ng s n xu t và s n xu t phátư ế ậ ị ẩ ự ượ ả ấ ả ấ
tri n .ể
2.3. Phân hoá nh ng ng i s n xu t hàng hoá nh , làm n yữ ườ ả ấ ỏ ả
sinh quan h kinh t t b n ch nghĩa .ệ ế ư ả ủ
Trên th tr ng , các hàng hoá có giá tr cá bi t khác nhau đ u ph iị ườ ị ệ ề ả
trao đ i theo giá tr xã h i . Do đó , trong quá trình s n xu t và trao đ i hàngổ ị ộ ả ấ ổ
hoá không tránh kh i tình tr ng m t s ng i s n xu t phát tài , làm giàu ,ỏ ạ ộ ố ườ ả ấ
còn s ng i khác b phá s n .ố ườ ị ả
Trong n n s n xu t hàng hoá gi n đ n , s tác đ ng c a quy lu t giáề ả ấ ả ơ ự ộ ủ ậ
tr d n đ n k t qu là m t s ít ng i m r ng d n kinh doanh , thuê nhânị ẫ ế ế ả ộ ố ườ ở ộ ầ
công và tr thành nhà t b n , còn m t s l n ng i khác b phá s n d n ,ở ư ả ộ ố ớ ườ ị ả ầ
tr thành nh ng ng i lao đ ng làm thuê . Th là s ho t đ ng c a quyở ữ ườ ộ ế ự ạ ộ ủ
5