Xây d ng Kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN Vi t Nam ự ế ị ườ ị ướ ở ệ
A. Đ T V N ĐẶ Ấ Ề
V n đ Nhà n c và th tr ng là m i quan tâm hàng đ u c a nhi uấ ề ướ ị ườ ố ầ ủ ề
nhà nghiên c u kinh t trong nhi u th p k qua. Vì v y n c ta cũng nhứ ế ề ậ ỷ ậ ở ướ ư
nhi u n c trên th gi i mu n tìm tòi mô hình qu n lý kinh t vĩ mô thíchề ướ ế ớ ố ả ế
h p và có hi u qu h n.ợ ệ ả ơ
Trong báo cáo chính tr c a "Ban ch p hành Trung ng" khoá VIIIị ủ ấ ươ
trình Đ i h i IX c a Đ ng ta có đ c p: Nhà n c ta qu n lý kinh t b ngạ ộ ủ ả ề ậ ướ ả ế ằ
pháp lu t, chi n l c, quy ho ch, chính sách phát huy m t tích c c, h nậ ế ượ ạ ặ ự ạ
ch m t tiêu c c c a kinh t th tr ng - B o v l i ích c a nhân dân laoế ặ ự ủ ế ị ườ ả ệ ợ ủ
đ ng. Đi u đó đã thúc đ y m i ng i phát huy nghiên c u m i quan hộ ề ẩ ọ ườ ứ ố ệ
gi a th tr ng và Nhà n c.ữ ị ườ ướ
Xây d ng n n kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN là m t y u t t tự ề ế ị ườ ị ướ ộ ế ố ấ
y u c b n c a quá trình đ i m i qu n lý kinh t n c ta. Trong 20 nămế ơ ả ủ ổ ớ ả ế ở ướ
qua nh có đ ng l i đ i m i đúng đ n thoát kh i nh ng kh ng ho ng,ờ ườ ố ổ ớ ắ ỏ ữ ủ ả
đ t t c đ tăng tr ng nhanh, đ i s ng nhân dân đ c c i thi n đáng k ,ạ ố ộ ưở ờ ố ượ ả ệ ể
chính tr xã h i n đ nh, qu c phòng an ninh qu c gia đ c gi v ng, tị ộ ổ ị ố ố ượ ữ ữ ừ
m t n n kinh t quan liêu bao c p đã t ng b c chuy n sang n n kinh tộ ề ế ấ ừ ướ ể ề ế
th tr ng đ nh h ng XHCN d a trên quy lu t giá tr và tín hi u cung c uị ườ ị ướ ự ậ ị ệ ầ
c a th tr ng.ủ ị ườ
Nh v y, vi c nh n th c n n kinh t th tr ng đ nh h ng XHCNư ậ ệ ậ ứ ề ế ị ườ ị ướ
là m t đi u h t s c c n thi t. Em mu n dùng nh ng ki n th c c b nộ ề ế ứ ầ ế ố ữ ế ứ ơ ả
đ c h c đ phân tích v n đ nêu trên nh m đ a ra ý ki n c a mình đượ ọ ể ấ ề ằ ư ế ủ ể
th y xem xét phê bình giúp em đ a ra nh ng nh n th c và suy nghĩ đúngầ ư ữ ậ ứ
đ n có khoa h c h n.ắ ọ ơ
Bài vi t không th tránh kh i nh ng sai sót, em r t mong th y chế ể ỏ ữ ấ ầ ỉ
b o t n tình đ em có th nhìn nh n đúng đ n v v n đ nêu trên. Em xinả ậ ể ể ậ ắ ề ấ ề
chân thành c m n!ả ơ
1
Xây d ng Kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN Vi t Nam ự ế ị ườ ị ướ ở ệ
B. N I DUNGỘ
I. Quan ni m v kinh t th tr ng đ nh h ng XHCNệ ề ế ị ườ ị ướ
1. Th nào là kinh t th tr ng ế ế ị ườ
Tr c h t chúng ta c n hi u s xu t hi n c a kinh t th tr ng.ướ ế ầ ể ự ấ ệ ủ ế ị ườ
Nh dã bi t, vào cu i th i kỳ công xã nguyên thu , đ u th i kỳ xã h i nôư ế ố ờ ỷ ầ ờ ộ
l , loài ng i đã có m t b c ti n nh y v t trong lĩnh v c s n xu t ra c aệ ườ ộ ướ ế ả ọ ự ả ấ ủ
c i v t ch t. Trong s n xu t đã b t đ u có th ng d , t c là ph n s n ph mả ậ ấ ả ấ ắ ầ ặ ư ứ ầ ả ẩ
nh y v t quá ph n s n ph m t t y u do ng i s n xu t t o ra. M c dù lúcả ọ ầ ả ẩ ấ ế ườ ả ấ ạ ặ
đ u s d th a đó ch là ng u nhiên nh ng cùng v i ch đ t h u đ cầ ự ư ừ ỉ ẫ ư ớ ế ộ ư ữ ượ
xác l p, ng i lao đ ng đã có th làm ch nh ng s n ph m d th a đó,ậ ườ ộ ể ủ ữ ả ẩ ư ừ
mang trao đ i v i nhau đ nh n l i nh ng s n ph m mà mình thi u do k tổ ớ ể ậ ạ ữ ả ẩ ế ế
qu phân công chuyên môn hoá đ a l i, th tr ng s khai xu t hi n t đó.ả ư ạ ị ườ ơ ấ ệ ừ
Tuy nhiên ph i tr qua quá trình phát tri n lâu dài, mãi đ n giai đo nả ả ể ế ạ
cu i xã h i phong ki n, đ u xã h i TBCN kinh t th tr ng m i đ c xácố ộ ế ầ ộ ế ị ườ ớ ượ
l p và ph i đ n cu i giai đo n phát tri n c a CNTB t do c nh tranh thìậ ả ế ố ạ ể ủ ự ạ
kinh t th tr ng m i đ c xác l p hoàn toàn, s xu t hi n c a nó đánhế ị ườ ớ ượ ậ ự ấ ệ ủ
d u m t b c phát tri n m i trong t ch c kinh t - xã h i, ph n ánh trìnhấ ộ ướ ể ớ ổ ứ ế ộ ả
đ phát tri n nh t đ nh c a văn minh nhân lo i.ộ ể ấ ị ủ ạ
Khác h n v i n n kinh t t nhiên - t cung t c p, kinh t thẳ ớ ề ế ự ự ự ấ ế ị
tr ng là trình đ phát tri n cao c a kinh t hàng hoá (s n ph m đ c s nườ ộ ể ủ ế ả ẩ ượ ả
xu t ra không ph i đ đáp ng nhu c u c a ng i s n xu t mà là s n xu tấ ả ể ứ ầ ủ ườ ả ấ ả ấ
đ bán. Tính ch t hàng hoá c a s n ph m đ c th hi n rõ nét và ngàyể ấ ủ ả ẩ ượ ể ệ
càng phát tri n), trong đó toàn b các y u t "đ u vào" và "đ u ra" c a s nể ộ ế ố ầ ầ ủ ả
xu t đ u thông qua th tr ng. Kinh t th tr ng và kinh t hàng hoá cóấ ề ị ườ ế ị ườ ế
cùng ngu n g c và b n ch t, song kinh t th tr ng là giai đo n phát tri nồ ố ả ấ ế ị ườ ạ ể
cao c a kinh t hàng hoá, mang nh ng đ c tr ng m i m h n. Kinh t thủ ế ữ ặ ư ớ ẻ ơ ế ị
tr ng phát tri n cùng v i ch nghĩa t b n ra đ i và th ng tr c a ph ngườ ể ớ ủ ư ả ờ ố ị ủ ươ
th c s n xu t t b n ch nghĩa, ph n ánh s nh y v t v ch t c a l cứ ả ấ ư ả ủ ả ự ả ọ ề ấ ủ ự
2
Xây d ng Kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN Vi t Nam ự ế ị ườ ị ướ ở ệ
l ng s n xu t và các quan h kinh t khác so v i các giai đo n phát tri nượ ả ấ ệ ế ớ ạ ể
tr c đó.ướ
Kinh t th tr ng nói chung có nh ng đ c tr ng c b n sau:ế ị ườ ữ ặ ư ơ ả
M t làộ, các ch th kinh t có tính đ c l p r t cao, có quy n t quy tủ ể ế ộ ậ ấ ề ự ế
đ nh các v n đ kinh t l n. T ng ch th quy t đ nh và t ch u tráchị ấ ề ế ớ ừ ủ ể ế ị ự ị
nhi m v toàn b k t qu s n xu t - kinh doanh c a mình.ệ ề ộ ế ả ả ấ ủ
Hai là, giá c do th tr ng quy t đ nh, h th ng th tr ng đ cả ị ườ ế ị ệ ố ị ườ ượ
phát tri n đ y đ và nó có tác d ng làm c s cho vi c phân ph i cácể ầ ủ ụ ơ ở ệ ố
ngu n l c kinh t vào trong các ngành, các lĩnh v c c a n n kinh t .ồ ự ế ự ủ ề ế
Ba là, kinh t th tr ng v n đ ng theo nh ng quy lu t nh quy lu tế ị ườ ậ ộ ữ ậ ư ậ
giá tr , quy lu t cung c u, quy lu t c nh tranh… S tác đ ng c a các quyị ậ ầ ậ ạ ự ộ ủ
lu t đó hình thành c ch t đi u ti t c a n n kinh t .ậ ơ ế ự ề ế ủ ề ế
B n làố, kinh t th tr ng d a trên c s trình đ k thu t s n xu tế ị ườ ự ơ ở ộ ỹ ậ ả ấ
ngày càng ti n b , trình đ c khí hoá và t đ ng hoá ngày càng cao.ế ộ ộ ơ ự ộ
Năm là, kinh t th tr ng là n n kinh t m .ế ị ườ ề ế ở
Sáu là, n u là n n kinh t th tr ng hi n đ i thì còn có s đi u ti tế ề ế ị ườ ệ ạ ự ề ế
vĩ mô c a Nhà n c thông qua pháp lu t kinh t , k ho ch hoá, các chínhủ ướ ậ ế ế ạ
sách kinh t .ế
2. Kinh t th tr ng đ nh h ng xã h i ch nghĩa và các đ cế ị ườ ị ướ ộ ủ ặ
tr ng c b n c a nóư ơ ả ủ
Ngày nay n n kinh t th tr ng đã phát tri n đ n giai đo n cao,ề ế ị ườ ể ế ạ
trong đó v a có các quan h th tr ng, v a ph i có s đi u ti t c a Nhàừ ệ ị ườ ừ ả ự ề ế ủ
n c và t ch c n n kinh t trình đ cao. V y nên th c ch t c a kinh tướ ổ ứ ề ế ở ộ ậ ự ấ ủ ế
th tr ng đ nh h ng xã h i ch nghĩa chính là n n kinh t hàng hoá nhi uị ườ ị ướ ộ ủ ề ế ề
thành ph n, v n đ ng theo c ch th tr ng có s qu n lý c a Nhà n c,ầ ậ ộ ơ ế ị ườ ự ả ủ ướ
theo đ nh h ng xã h i ch nghĩa. N n kinh t th tr ng xã h i ch nghĩa,ị ướ ộ ủ ề ế ị ườ ộ ủ
m t m t v a có nh ng tính ch t chung c a n n kinh t th tr ng nh đãộ ặ ừ ữ ấ ủ ề ế ị ườ ư
nêu trên, m t khác l i mang nh ng đ c tr ng riêng do đ c d n d t, chiặ ạ ữ ặ ư ượ ẫ ắ
ph i b i nguyên t c và b n ch t c a ch nghĩa xã h i:ố ở ắ ả ấ ủ ủ ộ
3
Xây d ng Kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN Vi t Nam ự ế ị ườ ị ướ ở ệ
a) V m c tiêu c a n n kinh t ề ụ ủ ề ế
M c đích c a n n kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN là nh m phátụ ủ ề ế ị ườ ị ướ ằ
tri n l c l ng s n xu t phát tri n kinh t đ xây d ng c s v t ch t - kể ự ượ ả ấ ể ế ể ự ơ ở ậ ấ ỹ
thu t CNXH, nâng cao đ i s ng nhân dân. Có nh ng n c đ t v n đ tăngậ ờ ố ữ ướ ặ ấ ề
tr ng kinh t tr c, gi i quy t công b ng xã h i sau. Có nh ng n c l iưở ế ướ ả ế ằ ộ ữ ướ ạ
mu n d a vào vi n tr và vay n n c ngoài đ c i thi n đ i s ng nhânố ự ệ ợ ợ ướ ể ả ệ ờ ố
dân r i sau đó m i thúc đ y tăng tr ng kinh t .ồ ớ ẩ ưở ế
n c ta, th c hi n t t ng H Chí Minh và đ ng l i đ i m iỞ ướ ự ệ ư ưở ồ ườ ố ổ ớ
c a Đ ng, l y s n xu t g n li n v i c i thi n đ i s ng nhân dân, tăngủ ả ấ ả ấ ắ ề ớ ả ệ ờ ố
tr ng kinh t đi đôi v i ti n b và công b ng xã h i, khuy n khích làmưở ế ớ ế ộ ằ ộ ế
giàu h p pháp, g n li n v i xoá đói gi m nghèo.ợ ắ ề ớ ả
b) V c s kinh t - xã h iề ơ ở ế ộ
Đ c tr ng v c s kinh t c a n n kinh t th tr ng đ nh h ngặ ư ề ơ ở ế ủ ề ế ị ườ ị ướ
XHCN là có nhi u hình th c s h u v t li u s n xu t, nhi u thành ph nề ứ ở ữ ề ư ệ ả ấ ề ầ
kinh t , trong đó kinh t Nhà n c gi vai trò ch đ o, kinh t Nhà n cế ế ướ ữ ủ ạ ế ướ
cùng v i kinh t t p th ngày càng tr thành n n t ng c a n n kinh tớ ế ậ ể ở ề ả ủ ề ế
qu c dân. Đây không ch là đi m khác bi t căn b n v i n n kinh t thố ỉ ể ệ ả ớ ề ế ị
tr ng t b n ch nghĩa mà qua đây nó ph n ánh s nh n th c m i n cườ ư ả ủ ả ự ậ ứ ớ ở ướ
ta hi n nay không ch c ng c và phát tri n kinh t XHCN v i hai thànhệ ỉ ủ ố ể ế ớ
ph n kinh t (kinh t qu c doanh và kinh t t p th ) nh tr c đây mà cònầ ế ế ố ế ậ ể ư ướ
khuy n khích các thành ph n kinh t trên s h u t nhân cùng phát tri nế ầ ế ở ữ ư ể
nh m hình thành n n kinh t th tr ng r ng l n bao g m các đ n v kinhằ ề ế ị ườ ộ ớ ồ ơ ị
t thu c c ch đ công h u và ch đ t h u, cùng các hình th c h p tácế ộ ả ế ộ ữ ế ộ ư ữ ứ ợ
hoá liên doanh, liên k t sâu r ng c trong và ngoài n c. M i thành ph nế ộ ở ả ướ ỗ ầ
kinh t đ u là m t b ph n c u thành c a n n kinh t qu c dân và đ uế ề ộ ộ ậ ấ ủ ề ế ố ề
bình đ ng tr c pháp lu t, cùng t n t i và phát tri n, cùng h p tác và c nhẳ ướ ậ ồ ạ ể ợ ạ
tranh lành m nh. Phát tri n n n kinh t th tr ng nhi u thành ph n ạ ể ề ế ị ườ ề ầ ở
n c ta hi n nay là m t đòi h i khách quan c a quá trình phát tri n kinh tướ ệ ộ ỏ ủ ể ế
- xã h i. Ch có nh v y m i có th khai thác đ c m i ngu n l c kinh t ,ộ ỉ ư ậ ớ ể ượ ọ ồ ự ế
4
Xây d ng Kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN Vi t Nam ự ế ị ườ ị ướ ở ệ
nâng cao đ c hi u qu kinh t , phát huy đ c ti m năng to l n c a cácượ ệ ả ế ượ ề ớ ủ
thành ph n kinh t vào phát tri n chung c a n n kinh t đ t n c.ầ ế ể ủ ề ế ấ ướ
Trong n n kinh t nhi u thành ph n đó, kinh t Nhà n c đóng vaiề ế ề ầ ế ướ
trò ch đ o cùng v i kinh t t p th ngày càng tr thành n n t ng v ngủ ạ ớ ế ậ ể ở ề ả ữ
ch c c a n n kinh t qu c dân, đó là v n đ có tính nguyên t c nh m đ mắ ủ ề ế ố ấ ề ắ ằ ả
b o đúng đ nh h ng phát tri n c a toàn b n n kinh t .ả ị ướ ể ủ ộ ề ế
c) V ch đ qu n lý n n kinh t ề ế ộ ả ề ế
Chúng ta nh n th y r ng m t m t n n kinh t th tr ng làm choậ ấ ằ ộ ặ ề ế ị ườ
c nh tranh thúc đ y khoa h c phát tri n, ti p thu đ c các công ngh và bíạ ẩ ọ ể ế ượ ệ
quy t m i nh ng m t khác cùng làm cho hàng lo t doanh nghi p b pháế ớ ư ặ ạ ệ ị
s n. Đó là do kinh t th tr ng bao hàm c m t tích c c và tiêu c c.ả ế ị ườ ả ặ ự ự
- V m t tích c c: Kinh t th tr ng t o ra nh ng con ng i năngề ặ ự ế ị ườ ạ ữ ườ
đ ng, quy t đoán có đ c nhi u kinh nghi m sau nh ng l n c nh tranhộ ế ượ ề ệ ữ ầ ạ
th ng l i hay th t b i t đó thúc đ y l c l ng s n xu t, nâng cao năngắ ợ ấ ạ ừ ẩ ự ượ ả ấ
su t lao đ ng đ y m nh quá trình tích t và t p trung s n xu t, quá trình xãấ ộ ẩ ạ ụ ậ ả ấ
h i hoá l c l ng s n xu t.ộ ự ượ ả ấ
- V m t tiêu c c và h n ch : phân hoá giàu nghèo quá xa, d n đ nề ặ ự ạ ế ẫ ế
m i cân b ng xã h i, xu t hi n mâu thu n xã h i. S phát tri n mù quángọ ằ ộ ấ ệ ẫ ộ ự ể
c a các doanh nghi p l t d n đ n kh ng ho ng kinh t . Xu t hi n nhi uủ ệ ẻ ẻ ẫ ế ủ ả ế ấ ệ ề
t n n xã h i, quá coi tr ng đ ng ti n, xem th ng đ o đ c truy n th ng.ệ ạ ộ ọ ồ ề ườ ạ ứ ề ố
Trong đi u ki n ngày nay, h u nh t t c các n n kinh t c a cácề ệ ầ ư ấ ả ề ế ủ
n c trên th gi i đ u có s qu n lý c a Nhà n c đ s a ch a m t m cướ ế ớ ề ự ả ủ ướ ể ử ữ ộ ứ
đ nào đó "nh ng th t b i c a th tr ng" nh đã nêu trên. T c là c chộ ữ ấ ạ ủ ị ườ ư ứ ơ ế
v n hành n n kinh t c a t t c các n c đ u là c ch th tr ng có sậ ề ế ủ ấ ả ướ ề ơ ế ị ườ ự
qu n lý c a Nhà n c.ả ủ ướ
Chúng ta bi t r ng, Nhà n c là s n ph m c a đ u tranh giai c p, làế ằ ướ ả ẩ ủ ấ ấ
công c giai c p c m quy n, Nhà n c can thi p vào kinh t th tr ngụ ấ ầ ề ướ ệ ế ị ườ
ngay t bu i bình minh c a nó đ đ y nhanh quá trình tích lu nguyên thuừ ổ ủ ể ẩ ỹ ỷ
và t b n, nh m hình thành và phát tri n ch nghĩa t b n, ngay c sa này,ư ả ằ ể ủ ư ả ả
5