1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
KHOA BẢO TÀNG

LỤC THỊ MINH HẠNH
TÌM HIỂU GIÁ TRỊ CÁC LOẠI NHẠC CỤ TRUYỀN
THỐNG CỦA CÁC DÂN TỘC NHÓM NGÔN NGỮ
MÔNG – DAO TẠI BẢO TÀNG VĂN HÓA CÁC DÂN
TỘC VIỆT NAM
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
NGÀNH BẢO TÀNG HỌC
Người hướng dẫn: Ths. Trần Đức Nguyên
HÀ NỘI – 2011
108
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ................................................................................................................................................................ 1
1.Lý do chọn đề tài ............................................................................................................................................. 1
2.Mục đích nghiên cứu của đề tài .................................................................................................................... 3
3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài................................................................................................ 3
4.Phương pháp nghiên cứu............................................................................................................................... 4
5.Bố cục của khóa luận...................................................................................................................................... 4
CHƯƠNG 1 ........................................................................................................................................................... 5
KHÁI QUÁT VỀ BẢO TÀNG VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM VÀ CÁC DÂN TỘC NHÓM
NGÔN NGỮ MÔNG - DAO Ở VIỆT NAM..............................................................................................5
1.1 KHÁI QUÁT VỀ BẢO TÀNG VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM ................................................................... 5
1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển ........................................................................................................ 5
1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức ........................................................................................... 10
1.2 KHÁI QUÁT VỀ CÁC DÂN TỘC NHÓM NGÔN NGỮ MÔNG – DAO Ở VIỆT NAM .................................................. 14
1.2.1 Tên gọi, nguồn gốc lịch sử và địa bàn cư trú ................................................................................... 14
1.2.2 Vài nét khái quát về kinh tế, văn hóa và xã hội của nhóm ngôn ngữ Mông – Dao ở Việt Nam ... 23
1.3. NỘI DUNG TRƯNG BÀY VỀ CÁC DÂN TỘC NHÓM NGÔN NGỮ MÔNG- DAO TẠI BẢO TÀNG VĂN HÓA CÁC DÂN
TỘC VIỆT NAM...............................................................................................................................................................................................29
1.4. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VỀ NHẠC CỤ TRUYỀN THỐNG CỦA CÁC DÂN TỘC NHÓM NGÔN NGỮ MÔNG - DAO ...
TẠI BẢO TÀNG VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM..........................................................................................................................32
CHƯƠNG 2 ......................................................................................................................................................... 36
GIÁ TRỊ CÁC LOẠI NHẠC CỤ TRUYỀN THỐNG CỦA CÁC DÂN TỘC NHÓM NGÔN NGỮ MÔNG
– DAO TẠI BẢO TÀNG VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM ................................................................. 36
2.1. ÂM NHẠC TRONG ĐỜI SỐNG CÁC DÂN TỘC NHÓM NGÔN NGỮ MÔNG - DAO Ở VIỆT NAM.....................................36
2.2. TỔNG QUAN VÀ ĐẶC ĐIỂM CÁC LOẠI NHẠC CỤ CỦA CÁC DÂN TỘC NHÓM NGÔN NGỮ MÔNG - DAO LƯU
GIỮ TẠI VẢO TÀNG VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM..........................................................................................................51
2.2.1 Một số khái niệm liên quan ............................................................................................................... 51
2.2.2 Các loại nhạc cụ của các dân tộc nhóm ngôn ngữ Mông – Dao tại Bảo tàng Văn hóa các dân tộc
Việt Nam ....................................................................................................................................................... 56
2.2.3 Một số nhận xét về các loại nhạc cụ truyền thống của các dân tộc nhóm ngôn ngữ Mông – Dao tại Bảo
tàng văn hóa các dân tộc Việt Nam .............................................................................................................. 74
2.3. GIÁ TRỊ CÁC LOẠI NHẠC CỤ TRUYỀN THỐNG CỦA CÁC DÂN TỘC NHÓM NGÔN NGỮ MÔNG - DAO TẠI BẢO
TÀNG VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM.............................................................................................................................................80
CHƯƠNG 3 ......................................................................................................................................................... 86
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC LOẠI NHẠC CỤ
TRUYỀN THỐNG CỦA CÁC DÂN TỘC NHÓM NGÔN NGỮ MÔNG – DAO TẠI BẢO TÀNG VĂN
HÓA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM ................................................................................................................... 86
3.1. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM KÊ BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC LOẠI NHẠC CỤ TRUYỀN THỐNG
CỦA CÁC DÂN TỘC NHÓM NGÔN NGỮ MÔNG - DAO TẠI BẢO TÀNG VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM...................86
109
3.1.1 Thực trạng công tác kiểm kê bảo quản .............................................................................................. 86
3.1.2 Thực trạng phát huy giá trị ................................................................................................................. 92
3.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC LỌAI NHẠC CỤ CỦA CÁC DÂN TỘC
NGƯỜI NHÓM NGÔN NGỮ MÔNG – DAO ............................................................................................................ 93
3.2.1 Tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm hiện vật và hoàn thiện hồ sơ, bổ sung thông tin cho các hiện vật
nhạc cụ đã có ................................................................................................................................................ 93
3.2.2.Nâng cao chất lượng hoạt động kiểm kê - bảo quản ......................................................................... 94
3.2.3 Tiến hành xây dựng sưu tập các loại nhạc cụ truyền thống của các dân tộc nhóm ngôn ngữ Mông
- Dao ............................................................................................................................................................. 96
3.2.4 Xây dựng phòng tìm hiểu âm nhạc truyền thống ............................................................................... 99
3.2.5 In ấn, xuất bản tài liệu và quảng bá giới thiệu về các loại nhạc cụ của các dân tộc nhóm ngôn ngữ
Mông - Dao ................................................................................................................................................. 101
KẾT LUẬN.......................................................................................................................................................... 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................................................................. 105
3
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đối với bất kỳ một quốc gia, một dân tộc nào, hay một thời đại nào, âm
nhạc luôn luôn là một trong những yếu tố quan trọng không thể thiếu trong cuộc
sống của con người. Âm nhạc với những lời ca tiếng hát, với những nhạc cụ
truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc không chỉ là phương tiện để giải trí sau
những ngày lao động vất vả, mệt nhọc mà ở bất cứ nơi đâu, bất cứ khi nào trong
đời sống của họ cũng có sự tham gia của âm nhạc.
Âm nhạc còn là sợi dây tâm tình, truyền đi những lời yêu thương của các
đôi trai gái, là những bài ca mời nhau ăn cơm bên mâm bát, mời nhau hút thuốc
bên bếp lửa. Đặc biệt, âm nhạc còn có mặt trong cả các nghi lễ, tập tục quan
trọng của các dân tộc người như: ma chay, cưới xin, lễ cấp sắc… Chính vì vậy,
âm nhạc là một phần không thể thiếu để tạo nên nền tảng vững chắc cho việc
hình thành bản sắc văn hóa, là nguồn nuôi dưỡng vô tận cho tâm hồn cho mỗi
người. Tạo nên những đặc trưng văn hóa riêng của mỗi dân tộc, để mỗi người
khi nhìn vào đó sẽ thấy được cả một kho tàng văn hóa đã được hình thành và
phát triển theo dòng chảy của thời gian.
Là một bộ phận quan trọng trong hệ thống văn hóa dân tộc, âm nhạc được
Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam – nơi lưu giữ, bảo quản và trưng bày các
tài liệu hiện vật về văn hóa của 54 dân tộc trên lãnh thổ Việt Nam rất quan tâm
và chú ý hướng đến trong các hoạt động của mình. Trong mỗi phần trưng bày về
văn hóa của từng dân tộc, đều dành một phần trong hệ thống trưng bày của mình
để trưng bày về âm nhạc, nhạc cụ của các dân tộc. Đặc biệt là trong hệ thống
4
trưng bày về văn hóa các dân tộc nhóm ngôn ngữ Mông – Dao, các nhạc cụ
truyền thống chiếm một vị trí quan trọng.
Nhạc cụ các dân tộc Mông – Dao tại Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam
với tư cách là một nguồn sử liệu đầu tiên của kiến thức, hàm chứa lượng thông tin
gốc, có khả năng biểu cảm cao đã cung cấp nhiều thông tin bổ ích và quan trọng đối
với công chúng và các nhà nghiên cứu khi tìm hiểu về văn hóa các dân tộc nhóm
ngôn ngữ Mông – Dao đặc biệt là văn hóa tinh thần.
Là một phần không thể thiếu trong âm nhạc, nhạc cụ không những thể
hiện đời sống tinh thần phong phú và đa dạng của các dân tộc mà qua đó còn
thấy được những nét văn hóa riêng, những quan niệm và cách nghĩ, phong tục và
tập quán riêng của họ. Đặc biệt, mỗi nhạc cụ đều có những âm thanh độc đáo,
thể hiện những sắc thái riêng ẩn chứa trong đó là một nền văn hóa đa dạng đã
được hình thành trong suốt một chặng đường dài của lịch sử.
Ngày nay, cùng với dòng chảy của thời gian, sự thâm nhập ồ ạt của các
luồng văn hóa bên ngoài và sự phát triển của xã hội hiện đại, âm nhạc và nhạc cụ
của các dân tộc nhóm ngôn ngữ Mông - Dao không còn khép kín trong cộng
đồng mà có sự giao thoa với các nền văn hoá khác. Sự xâm lăng trên lĩnh vực
văn hóa đang diễn ra một cách tinh vi, luồn lách tới từng làng, từng bản, từng gia
đình làm cho văn hoá truyền thống có nguy cơ bị mai một. Đặc biệt, trước sự du
nhập của nhiều loại nhạc nước ngoài, thì yêu cầu bảo vệ và phát huy giá trị của
nhạc cụ dân tộc truyền thống, là một việc làm hết sức cấp thiết và cần được quan
tâm. Đây cũng chính là một trong những hoạt động thực hiện theo định hướng
của Hội nghị lần thứ V Ban chấp hành Trung ương khóa VIII của Đảng “Xây
dựng nền văn hóa Việt Nam tiến tiến đậm đà bản sắc dân tộc”.