TMT, Kính thiên văn lớn
nhất thếgiới
Đỉnh Mauna Kea, Hawaii đã được chọn làm địađiểmđể xây dựng kính
thiên văn lớn nhất thếgiới, cho phép các nhà khoa học nhìn tới khoảng cách
13 tỉnăm ánh sáng để quan trắc hình ảnh những nămđầu vũtrụ đang hình
thành.
Gương của kính thiên văn Thirty Meters Telecope (TMT) sẽcó đường kính
khoảng 100 feet (30,48m), tương đương với sải cánh của một chiếc Boeing 737.
Đường kính rộng nhưvậy nhằm giúp tích tụ được chùm tia sáng yếuớt phát đi 13
tỉnăm trước nay mới tớiđược Trái Đất. Điều này có nghĩa là các nhà thiên văn học,
khi nhìn vào kính thiên văn này, sẽthấyđược hình ảnh của những ngôi sao đầu
tiên và sựhình thành những thiên hà ởthờiđiểm khoảng 400 triệu năm sau
vụnổlớn Big Bang.
Nói cách khác, “Nó sẽphần nào tiết lộcho chúng ta biết vềlịch sửhình thành vũ
trụ”, nhưnhậnđịnh của Charls Blue, người phát ngôn của tậpđoàn Thirty Meter
Telescope Observatory.
Dựkiến kính thiên văn TMT sẽ được hoàn thành vào năm 2018, có vịtrí gầnđỉnh
ngọn núi lửa Mauna Kea đã ngưng hoạtđộng. Ngọn núi lửa này cao tới 13.796
bộ(khoảng 4.205m), giúp quan sát bầu trời sáng rõ những 300 ngày trong một
năm.
Vịtrí biệt lậpởgiữa Thái Bình Dương làm cho Hawaii ít bịảnh hưởng bởi tình
trạng ô nhiễm không khí. Mặt khác, trên đảo này chỉcó vài thành phốnên không có
nhiều ánh sáng nhân tạo cản trởcông việc quan sát bầu trời.
Cấu trúc kính thiên văn Thirty Meters Telecope (TMT)
Cùng với Hawaii, đỉnh Cerro Armazones ởChile cũng đượcđưa vào danh
sách vịtrí có thểxây dựng kính thiên văn này. Nhưng theo Richard Ellis, giáo
sưthiên văn học của Học viện Công nghệCalifornia đồng thời là thành viên của
dựán kính thiên văn TMT, thì Mauna Kea ởvịtrí cao hơn so với mực nước biển,
không khí ở đây lại khô hơn và nhiệtđộ cũng ít dao động hơn. Đây là những nhân
tốthuận lợiđể sửdụng tốt kính thiên văn.
Kính thiên văn sẽdo ĐH California, Viện Công nghệCalifornia (Caltech) và Hiệp hội
Các trường đại học nghiên cứu Thiên văn Canada xây dựng.
Một kính thiên văn lớn nhất thếgiới hiện tại, Hệthống kính đôi KECK, đang hoạt
động cũng đặt tạiđỉnh Mauna Kea, vớiđường kính mỗi gương khoảng 10 m,
nhỏhơn 3 lần so với kính thiên văn TMT. Kính thiên văn này cũng không cho phép
quan sát thường xuyên những hành tinh đang quay xung quanh những ngôi sao
gần Trái Đất – một khảnăng mà kính thiên văn TMT có thểlàm được.
Hệthống kính đôi KECK trên đỉnh Mauna Kea, Hawaii
Tuy vậy, danh hiệu kính thiên văn lớn nhất thếgiới của chính TMT cũng
không giữ được lâu. Bởi mộtđối tác khác, các nước Châu Âu, dự định sẽxây dựng
một kính thiên văn cực kỳlớn vớiđường kính gương 138 feet (42m). Nhóm xây
dựng kính thiên văn này đang khảo sát vịtrí xây dựng tại Argentina, Chile,
Morocco và Tây Ban Nha. Địađiểm xây dựng sẽ được chốt lại vào năm sau và
dựkiến công trình sẽhoàn thành vào năm 2018.
Một nhóm các trường ĐH khác cũng dự định hoàn thành một kính thiên văn
nhỏhơn với gương 80 feet (24,38m) vào năm 2018 tại Las Campanas, Chile.
Rolf Kudritzki, Giám đốc Viện Thiên văn học, ĐH Hawaii cho biết, vịtrí ởBắc bán
cầu của Hawaii sẽgiúp kính thiên văn 30m TMT bổtrợcho những kính thiên văn
học khác ởNam bán cầu. Và “tất cảcác nhà thiên văn trên thếgiới sẽrất vui mừng
bởi trên nguyên lý 2 kính thiên văn lớn nhất hiện nay sẽcho phép quan sát bao
quát hết bầu trời”, Kudritzi nói.
Tuy vậy, quyếtđịnh xây dựng kính thiên văn TMT cũng vẫn vấp phải sựphảnđối
của người dân Hawaii bảnđịa và các nhóm môi trường.
Với truyền thống của người bảnđịa Hawaii, những đỉnh núi cao là nơi linh thiêng,
bất khảxâm phạm và là những cánh cổng vào thiên đường. Trướcđây, chỉnhững tù
trưởng và những thầy tếmớiđượcđặt chân đếnđỉnh Mauna Kea. Ngọn núi này
cũng là nơi chôn cất người chết.
Còn các nhà bảo vệmôi trường phảnđối việc xây dựng TMT, bởi sựe ngại nó có
thểgây tổn hạiđến những loài sinh vậtđang có nguy cơtuyệt chủng tạiđây (?).