
1
BỘ CÔNG THƯƠNG BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN NGHIÊN CỨU CƠ KHÍ
TRẦN THỊ PHƯƠNG THẢO
NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH CÁC THÔNG SỐ CÔNG NGHỆ
HỢP LÝ KHI XUNG MẶT TRỤ NGOÀI THÉP 90CrSi CÓ TRỢ
GIÚP CỦA RUNG ĐỘNG SIÊU ÂM
Ngành: Kỹ thuật Cơ khí
Mã số: 9520103
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
Hà Nội - 2025

2
Công trình được hoàn thành tại:
Viện Nghiên cứu Cơ khí - Bộ Công Thương
Người hướng dẫn khoa học:
1. Người hướng dẫn 1: GS.TS. Vũ Ngọc Pi
2. Người hướng dẫn 2: PGS.TS. Lê Thu Quý
Người phản biện 1: PGS.TS Trương Hoành Sơn.
Người phản biện 2: PGS.TS Đỗ Đức Trung
Người phản biện 3: PGS.TS Đào Duy Trung
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ cấp Viện
Họp tại: Viện Nghiên cứu Cơ khí – Bộ Công thương
Tòa nhà trụ sở chính: số 4 đường Phạm Văn Đồng, phường Phú
Diễn, TP Hà Nội
Vào hồi ……… giờ ….…, ngày …….. tháng …….. năm ……..
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
1. Thư viện Quốc gia Việt Nam
2. Thư viện Viện Nghiên cứu Cơ khí

1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Gia công xung điện (EDM) là phương pháp gia công phi truyền thống, cho phép
gia công các vật liệu dẫn điện, những vật liệu đã qua nhiệt luyện, có độ cứng cao và
hình dạng phức tạp như các chi tiết dạng hốc, lòng khuôn dập, khuôn đúc,... EDM
có nhiều ưu điểm như lực cắt nhỏ, không gây rung động lớn, không tạo ứng suất cơ
học và có thể gia công các biên dạng khó. Tuy nhiên, phương pháp này còn một số
hạn chế như năng suất gia công thấp, tốc độ mòn điện cực cao và chất lượng bề mặt
chưa cao. Do đó, nhiều hướng nghiên cứu đã được triển khai nhằm nâng cao hiệu
quả của quá trình EDM, điển hình như mô hình hóa quá trình, xác định tổ hợp thông
số tối ưu để tăng MRR, nghiên cứu ảnh hưởng của thông số đầu vào đến MRR, EWR
và Ra, hoặc ảnh hưởng của vật liệu điện cực và loại chất điện môi khi gia công các
hợp kim khó cắt như NiTi, AISI 304, AISI 302B, AISI D6, Ti-6Al-4V ...
Ngoài ra, các nghiên cứu còn tập trung vào ảnh hưởng của các thông số xung
như dòng điện, điện áp, chu kỳ và thời gian phát xung đến độ nhám bề mặt, mòn
điện cực và chất lượng lớp bề mặt gia công. Một số công thức và mô hình toán học
về nhám bề mặt trong EDM cũng đã được thiết lập để phục vụ cho việc dự báo và
điều chỉnh thông số.
Để nâng cao năng suất và chất lượng gia công, các hướng cải tiến như tối ưu
thông số đầu vào, sử dụng điều khiển thích nghi, gia công trong điện môi có trộn bột
(PMEDM) và ứng dụng rung động siêu âm (UVA) đã được chú trọng.
Rung siêu âm trong EDM tạo ra các dao động cao tần trong khe hở phóng điện,
giúp tạo bọt khí, tăng khả năng làm sạch vùng gia công và ổn định quá trình phóng
điện. Điều này không chỉ làm tăng tần suất xung mà còn tăng năng suất bóc tách vật
liệu (MRR) và giảm thời gian gia công. UVA có thể được truyền thông qua điện cực,
phôi hoặc môi trường điện môi.
Trong EDM, điện cực thường chế tạo từ đồng hoặc graphite và được tạo hình
để phản chiếu hình dạng ngược với chi tiết. Cho đến nay đã có một số nghiên cứu
trong và ngoài nước đề cập đến EDM và PMEDM trên các bề mặt trụ ngoài. Tuy
nhiên, cho đến nay chưa có nghiên cứu nào nghiên cứu vể gia công EDM hỗ trợ rung
siêu âm (UVA-EDM) để gia công bề mặt trụ ngoài. Vì vậy đề tài “Nghiên cứu xác
định các thông số công nghệ hợp lý khi xung mặt trụ ngoài thép 90CrSi có trợ giúp
của rung động siêu âm” là vấn đề mới và cần thiết.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Nghiên cứu xác định thông số công nghệ tối ưu khi xung bề mặt trụ ngoài vật
liệu 90CrSi qua tôi bằng điện cực đồng với hỗ trợ của rung động tần số cao (siêu
âm) để nâng cao hiệu quả của quá trình gia công.
- Đánh giá, phân tích chất lượng của chi tiết sau gia công EDM và UVA-EDM.
3. Đối tượng v phm vi nghiên cứu
a) Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình xung bề mặt trụ ngoài có sự trợ giúp
của rung động siêu âm gắn trên điện cực đồng với vật liệu gia công là 90CrSi qua
tôi.
b) Phạm vi nghiên cứu:

2
- Gia công xung có hỗ trợ của rung siêu âm tần số 20kHz gắn lên điện cực đồng
C1100
- Chi tiết gia công là Thép dụng cụ 90CrSi có biên dạng trụ định hình ngoài đã qua
tôi bề mặt đạt độ cứng bề mặt HRC 56-60
- Các số đầu vào chính của quá trình UVA-EDM gồm A, Ton, Toff, IP và SV đến các
thông số đầu ra như Ra, MRR và lượng mòn cạnh điện cực (LWR).
4. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Kế thừa và phát triển từ kết quả nghiên cứu
đã có. Nghiên cứu cơ sở lý thuyết về EDM/UVA-EDM; lý thuyết quy hoạch thực
nghiệm.
Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm: Xây dựng hệ thống thực nghiệm, kế
hoạch thực nghiệm và tiến hành thực nghiệm. Xử lý kết quả thực nghiệm.
5. ngha khoa hc v thc tin
* ngha khoa hc:
- Đưa rung động tần số cao vào quá trình xung bề mặt trụ ngoài vật liệu 90CrSi
qua tôi, làm rõ ảnh hưởng của rung động đến quá trình xung và xác định được các
thông số rung và thông số đầu vào tối ưu để nâng cao hiệu quả quá trình xung.
Phương pháp nghiên cứu lý thuyết kết hợp với thực nghiệm được trình bày trong đề
tài có thể dùng làm cơ sở để tham khảo cho các nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực
gia công cơ khí.
* ngha thc tin:
Ứng dụng rung động vào quá trình xung bề mặt trụ ngoài để nâng cao hiệu quả
quá trình xung trong thực tiễn gia công chày dập viên nén định hình hoặc chày dập
thép định hình. Kết quả nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo phục vụ cho công
tác giảng dạy, nghiên cứu trong lĩnh vực gia công cơ khí.
6. Những điểm mới của luận án
- Đã sử dụng thành công quá trình EDM có hỗ trợ của rung siêu âm đặt lên điện
cực đồng để gia công mặt trụ ngoài định hình bằng vật liệu 90CrSi.
- Đã đánh giá ảnh hưởng của các thông số công nghệ đầu vào chính bao gồm
thời gian phát xung, thời gian ngưng phát xung, cường độ dòng điện xung, điện áp
xung và biên độ rung đến các thông số đầu ra như năng suất bóc tách vật liệu, nhám
bề mặt …
- Đã xác định được chế độ xung tối ưu đơn mục tiêu nhằm đạt năng suất bóc
tách lớn nhất, nhám bề mặt nhỏ nhất và mòn cạnh điện cực ít nhất bằng phương pháp
bề mặt đáp ứng (RSM) và cải tiến mô hình tối ưu đơn mục tiêu về nhám bề mặt và
mòn cạnh điện cực bằng hồi quy quá trình Gauss
- Đã sử dụng kết hợp phương pháp mô hình hóa dựa trên GPR, tối ưu hóa
NSGA-II và đánh giá AHP thực hiện bài toán tối ưu hóa đa mục tiêu toàn diện nhằm
lựa chọn các thông số quá trình xung tối ưu phù hợp với các ràng buộc về hiệu suất
gia công.
- Đã phân tích được hình thái hình học của chi tiết gia công ở chế độ tối ưu cũng
như so sánh giữa chi tiết gia công EDM có hỗ trợ rung và không rung.

3
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP GIA CÔNG XUNG ĐIỆN
CÓ SỰ TRỢ GIÚP CỦA RUNG ĐỘNG SIÊU ÂM
1.1 Khái quát về phương pháp gia công xung điện
1.1.1. Lịch sử phát triển phương pháp gia công tia lửa điện (EDM)
Gia công EDM bắt nguồn từ thế kỷ XVIII, đến những năm 1980, sự xuất hiện
của máy EDM CNC đã đánh dấu một bước ngoặt về hiệu quả và độ ổn định của quá
trình. EDM chính thức trở thành một công nghệ sản xuất quan trọng trong các ngành
công nghiệp yêu cầu độ chính xác cao như chế tạo khuôn mẫu, hàng không và thiết
bị y tế. Nhờ những cải tiến liên tục về thiết bị, điều khiển và vật liệu, các hệ thống
EDM hiện đại ngày nay đã đạt đến mức độ tự động hóa cao, tích hợp giám sát thời
gian thực, và có khả năng thích nghi với điều kiện gia công thay đổi.
1.1.2. Nguyên lý gia công EDM
Quá trình phóng điện EDM
được diễn ra tuần hoàn theo chu
kỳ xung, bao gồm:
- Thời gian phát xung (Ton):
khoảng thời gian tia lửa hình
thành và bóc tách vật liệu.
- Thời gian ngắt xung (Toff): thời
gian nghỉ để phục hồi điện môi và
xả mảnh vụn.
- Máy phát xung điều khiển dòng điện dạng xung đi đến điện cực.
- Bộ điều khiển servo điều chỉnh chính xác khoảng cách giữa điện cực và phôi.
- Bể chứa, bơm và bộ lọc điện môi, đảm bảo dòng điện môi tuần hoàn liên tục trong
vùng gia công.
- Máy hiện sóng, cảm biến khoảng cách và bộ chuyển đổi A/D cho phép theo dõi và
giám sát tín hiệu quá trình.
1.1.3. Các thông số công nghệ cơ bản của quá trình xung điện
- Cường độ dòng điện (Ip): dòng điện cực đại được cung cấp trong một xung, là yếu
tố chính quyết định năng lượng mỗi lần phóng điện.
- Điện áp (SV): điện áp đặt vào khe hở, ảnh hưởng đến điều kiện đánh thủng và
truyền năng lượng.
- Thời gian phát xung (Ton): Thời lượng của mỗi lần phóng điện, kiểm soát năng
lượng đầu vào cho mỗi tia lửa điện.
- Thời gian ngừng phát xung (Toff): khoảng thời gian giữa các lần phóng điện, cho
phép phục hồi điện môi và loại bỏ mảnh vụn.
1.1.4. Các chỉ tiêu đánh giá quá trình xung điện
Năng suất bóc tách vật liệu (MRR), Mòn điện cực (EWR), Nhám bề mặt (Ra),
Cấu trúc tế vi lớp bề mặt chi tiết gia công.
1.2. Tổng quan về gia công xung điện có trợ giúp của rung siêu âm
1.2.1. S cần thiết của EDM hỗ trợ rung siêu âm
Những hạn chế lớn nhất của gia công EDM là MRR thấp, đặc biệt khi gia công
các chi tiết có biên dạng phức tạp hoặc kích thước nhỏ. Thách thức này càng lớn
trong gia công micro-EDM, nơi khe hở đánh lửa rất hẹp (chỉ vài micron), khiến việc
Hình 1. 1. Sơ đồ gia công xung điện [44]

