1
B CÔNG THƯƠNG BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIN NGHIÊN CỨU CƠ KHÍ
TRN TH PHƯƠNG THẢO
NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH CÁC THÔNG S CÔNG NGH
HP LÝ KHI XUNG MT TR NGOÀI THÉP 90CrSi CÓ TR
GIÚP CỦA RUNG ĐỘNG SIÊU ÂM
Ngành: K thuật Cơ khí
Mã s: 9520103
TÓM TT LUN ÁN TIẾN SĨ
Hà Ni - 2025
2
Công trình được hoàn thành ti:
Vin Nghiên cứu Cơ khí - B Công Thương
Người hướng dn khoa hc:
1. Người hướng dn 1: GS.TS. Vũ Ngc Pi
2. Người hướng dn 2: PGS.TS. Lê Thu Q
Người phn bin 1: PGS.TS Trương Hoành Sơn.
Người phn bin 2: PGS.TS Đỗ Đức Trung
Người phn bin 3: PGS.TS Đào Duy Trung
Luận án được bo v trước Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ cấp Vin
Hp ti: Vin Nghiên cứu Cơ khí B Công thương
Tòa nhà tr s chính: s 4 đường Phạm Văn Đồng, phường Phú
Din, TP Hà Ni
Vào hồi ……… giờ .…, ngày …….. tháng …….. năm ……..
Có th tìm hiu lun án tại thư viện:
1. Thư viện Quc gia Vit Nam
2. Thư viện Vin Nghiên cứu Cơ khí
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cp thiết của đềi
Gia công xung điện (EDM) phương pháp gia công phi truyền thng, cho phép
gia công các vt liu dẫn điện, nhng vt liệu đã qua nhiệt luyện, có độ cng cao và
hình dng phc tạp như các chi tiết dng hc, lòng khuôn dập, khuôn đúc,... EDM
có nhiều ưu điểm như lực ct nhỏ, không gây rung đng ln, không to ng suất cơ
hc và th gia công các biên dạng khó. Tuy nhiên, phương pháp này còn mt s
hn chế như năng sut gia công thp, tốc độ mòn điện cc cao và chất lượng b mt
chưa cao. Do đó, nhiều ng nghiên cứu đã được trin khai nhm nâng cao hiu
qu ca quá trình EDM, điển hình như mô hình hóa quá trình, xác định t hp thông
s tối ưu để ng MRR, nghiên cu ảnh hưởng ca thông s đầu vào đến MRR, EWR
Ra, hoc ảnh hưởng ca vt liệu điện cc và loi cht điện môi khi gia công các
hp kim khó cắt như NiTi, AISI 304, AISI 302B, AISI D6, Ti-6Al-4V ...
Ngoài ra, các nghiên cu n tp trung vào ảnh hưởng ca các thông s xung
như dòng điện, điện áp, chu k thời gian phát xung đến độ nhám b mt, mòn
đin cc chất lưng lp b mt gia công. Mt s công thc và hình toán hc
v nhám b mt trong EDM cũng đã được thiết lập để phc v cho vic d báo
điu chnh thông s.
Để nâng cao năng sut chất lượng gia công, các ng ci tiến ntối ưu
thông s đầu vào, s dụng điều khiển thích nghi, gia công trong điện môi có trn bt
(PMEDM) và ng dụng rung động siêu âm (UVA) đã được chú trng.
Rung siêu âm trong EDM tạo ra các dao động cao tn trong khe h phóng điện,
giúp to bọt khí, tăng kh năng làm sạch vùng gia công và ổn định quá trình phóng
điện. Điều này không ch làm tăng tần suất xung mà còn tăng năng suất bóc tách vt
liu (MRR) và gim thi gian gia công. UVA có th đưc truyền thông qua điện cc,
phôi hoặc môi trường đin môi.
Trong EDM, đin cực thường chế to t đồng hoặc graphite và đưc to hình
để phn chiếu hình dạng ngược vi chi tiết. Cho đến nay đã một s nghiên cu
trong và ngoài ớc đề cập đến EDM PMEDM trên các b mt tr ngoài. Tuy
nhiên, cho đến nay chưa có nghiên cứu nào nghiên cu v gia công EDM h tr rung
siêu âm (UVA-EDM) đ gia công b mt tr ngoài. vậy đề tài Nghiên cu xác
định các thông s công ngh hp lý khi xung mt tr ngoài thép 90CrSi có tr giúp
của rung đng siêu âmlà vấn đề mi và cn thiết.
2. Mc tiêu nghiên cu
- Nghiên cứu xác định thông s công ngh tối ưu khi xung bề mt tr ngoài vt
liu 90CrSi qua tôi bằng điện cực đng vi h tr của rung động tn s cao (siêu
âm) để nâng cao hiu qu ca quá trình gia công.
- Đánh giá, phân tích chất lượng ca chi tiết sau gia công EDMUVA-EDM.
3. Đối tượng v phm vi nghiên cu
a) Đối tượng nghiên cu của đề tài là quá trình xung b mt tr ngoài có s tr giúp
của rung động siêu âm gắn trên điện cực đng vi vt liu gia công 90CrSi qua
tôi.
b) Phm vi nghiên cu:
2
- Gia công xung h tr ca rung siêu âm tn s 20kHz gắn lên đin cực đồng
C1100
- Chi tiết gia côngThép dng c 90CrSi có biên dng tr định hình ngoài đã qua
tôi b mặt đạt độ cng b mt HRC 56-60
- Các s đầu vào chính ca quá trình UVA-EDM gm A, Ton, Toff, IP SV đến các
thông s đầu ra như Ra, MRR và lượng mòn cạnh điện cc (LWR).
4. Phương pháp nghiên cu
Phương pháp nghiên cu thuyết: Kế tha phát trin t kết qu nghiên cu
đã có. Nghiên cứu s thuyết v EDM/UVA-EDM; thuyết quy hoch thc
nghim.
Phương pháp nghiên cứu thc nghim: Xây dng h thng thc nghim, kế
hoch thc nghim và tiến hành thc nghim. X lý kết qu thc nghim.
5. ngha khoa hc v thc tin
*  ngha khoa hc:
- Đưa rung động tn s cao vào quá trình xung b mt tr ngoài vt liu 90CrSi
qua i, làm ảnh hưởng của rung động đến quá trình xung xác định được các
thông s rung thông s đầu vào tối ưu để nâng cao hiu qu quá trình xung.
Phương pháp nghiên cu lý thuyết kết hp vi thc nghim được trình bày trong đề
tài có th dùng làm cơ sở để tham kho cho các nghiên cu khoa học trong lĩnh vực
gia công cơ k.
*  ngha thc tin:
ng dụng rung động vào quá trình xung b mt tr ngoài đ nâng cao hiu qu
quá trình xung trong thc tin gia công chày dập viên nén định hình hoc chày dp
thép đnh hình. Kết qu nghiên cu có th làm tài liu tham kho phc v cho công
tác ging dy, nghiên cứu trong lĩnh vực gia công cơ khí.
6. Những điểm mi ca lun án
- Đã sử dng thành công quá trình EDM có h tr của rung siêu âm đặt lên điện
cực đồng đ gia công mt tr ngoài định hình bng vt liu 90CrSi.
- Đã đánh giá ảnh hưởng ca các thông s công ngh đầu vào chính bao gm
thi gian phát xung, thời gian ngưng phát xung, ờng độ dòng điện xung, điện áp
xung và biên độ rung đến các thông s đầu ra như năng suất bóc tách vt liu, nhám
b mặt …
- Đã xác định được chế độ xung tối ưu đơn mục tiêu nhằm đạt năng suất c
tách ln nht, nhám b mt nh nht và mòn cạnh điện cc ít nht bằng phương pháp
b mặt đáp ng (RSM) ci tiến hình tối ưu đơn mc tiêu v nhám b mt
mòn cạnh điện cc bng hi quy quá trình Gauss
- Đã sử dng kết hợp phương pháp hình hóa da trên GPR, tối ưu a
NSGA-II và đánh giá AHP thc hin bài toán tối ưu hóa đa mục tiêu toàn din nhm
la chn các thông s quá trình xung tối ưu phù hp vi các ràng buc v hiu sut
gia công.
- Đã phân tích được hình thái hình hc ca chi tiết gia công chế độ tối ưu cũng
như so sánh giữa chi tiết gia công EDM h tr rung và không rung.
3
CHƯƠNG 1. TNG QUAN V PHƯƠNG PHÁP GIA CÔNG XUNG ĐIN
CÓ S TR GIÚP CỦA RUNG ĐỘNG SIÊU ÂM
1.1 Khái quát v phương pháp gia công xung đin
1.1.1. Lch s phát triển phương pháp gia công tia lửa điện (EDM)
Gia công EDM bt ngun t thế k XVIII, đến những năm 1980, sự xut hin
ca máy EDM CNC đã đánh dấu một bước ngot v hiu qu và độ ổn định ca quá
trình. EDM chính thc tr thành mt công ngh sn xut quan trng trong các ngành
công nghip yêu cu độ chính xác cao như chế to khuôn mu, hàng không và thiết
b y tế. Nh nhng ci tiến liên tc v thiết bị, điều khin vt liu, các h thng
EDM hiện đại ngày nay đã đạt đến mức độ t động hóa cao, tích hp giám sát thi
gian thc, và có kh năng thích nghi với điều kiện gia công thay đổi.
1.1.2. Nguyên lý gia công EDM
Quá trình phóng đin EDM
đưc din ra tun hoàn theo chu
k xung, bao gm:
- Thi gian phát xung (Ton):
khong thi gian tia la hình
thành và bóc tách vt liu.
- Thi gian ngt xung (Toff): thi
gian ngh đ phc hồi điện môi và
x mnh vn.
- Máy phát xung điều khiển dòng điện dạng xung đi đến điện cc.
- B điu khiển servo điu chnh chính xác khong cách giữa điện cc và phôi.
- B chứa, bơm và bộ lọc điện môi, đảm bảo dòng điện môi tun hoàn liên tc trong
vùng gia công.
- Máy hin sóng, cm biến khong cách và b chuyển đổi A/D cho phép theo dõi và
giám sát tín hiu quá trình.
1.1.3. Các thông s công ngh cơ bản của quá trình xung đin
- ờng đ dòng đin (Ip): dòng điện cực đại được cung cp trong mt xung, là yếu
t chính quyết định năng lượng mi lần phóng đin.
- Đin áp (SV): điện áp đặt vào khe h, ảnh hưởng đến điều kiện đánh thng
truyền năng lượng.
- Thi gian phát xung (Ton): Thời lượng ca mi lần phóng điện, kiểm soát năng
ợng đầu vào cho mi tia lửa điện.
- Thi gian ngng phát xung (Toff): khong thi gian gia các lần phóng điện, cho
phép phc hi điện môi và loi b mnh vn.
1.1.4. Các ch tiêu đánh giá quá trình xung đin
Năng sut bóc tách vt liu (MRR), n điện cc (EWR), Nhám b mt (Ra),
Cu trúc tế vi lp b mt chi tiết gia công.
1.2. Tng quan v gia công xung điện có tr giúp ca rung siêu âm
1.2.1. S cn thiết ca EDM h tr rung siêu âm
Nhng hn chế ln nht ca gia công EDM MRR thấp, đặc bit khi gia công
các chi tiết biên dng phc tp hoặc kích thước nh. Thách thc này càng ln
trong gia công micro-EDM, nơi khe hở đánh lửa rt hp (ch vài micron), khiến vic
Hình 1. 1. Sơ đồ gia công xung điện [44]