VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
PHẠM VĂN ÁNH
THỂ LOẠI TỪ
TRONG VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 62223401
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN
HÀ NỘI - 2014
Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội Việt Nam
Người hướng dẫn khoa học:
1. GS.TS. Trần Ngọc Vương
2. TS. Phạm Ngọc Lan
Phản biện 1: GS. Nguyễn Huệ Chi - Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam
Phản biện 2: PGS.TS. Nguyễn Đăng Na - ĐH Sư phạm Nà Nội I
Phản biện 3: PGS.TS. Nguyễn Phạm Hùng – ĐH KHXH&NV Hà Nội
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện
họp tại……………………………………………………………….
vào hồi…… giờ……phút, ngày….tháng…… năm 2014.
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Học viện Khoa học Xã hội
- …………………………………………………………
- …………………………………………………………
DANH MC CÁC CÔNG TRNH NGHIÊN CU CA TÁC GI
Đ CÔNG B C LIÊN QUAN ĐN LUN ÁN
1. “Về Nguyễn Húc và bộ Cưu đài thi tập hiện còn”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học,
số 2 (408), năm 2006, tr.33-54.
2. “Trở lại bài từ Nguyễn lang quy của Khuông Việt đại sư Ngô Chân Lưu dưới
góc nhìn từ sử”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 3 (82), năm 2007, tr.103-116.
3. “Hoa viên kì ngộ - gốc gác và sáng tân”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 9
(427), năm 2007, tr.53-69.
4. “Cổ điệu ngâm từ không phải từ tập của Việt Nam”, Tạp chí Hán Nôm, số 3
(82), năm 2007, tr.62-66.
5. “Một số vấn đề văn bản của Mộng Mai từ lc”, Đào Tn – Trăm năm nhn lại,
Nxb. Hội Nhà văn, 2008, tr.471-486.
6. “Một số hiện tượng bất ổn trong văn bản Lưu Hương kí”, Tạp chí Nghiên cứu
Văn học, số 11 (441), năm 2008, tr.61-75.
7. “Về các sáng tác từ của Nguyễn Huy Oánh”, Kỉ yếu hội thảo khoa học danh
nhân văn hóa Nguyễn Huy Oánh, Viện Văn học & Sở Văn ha, thể thao và du
lch Hà Tĩnh xuất bản, năm 2008, tr.274-292.
8. “Thể loại từ ở Trung Quốc: nguồn gốc và sự vận động của nó xét về phương
diện sáng tác”, Thông báo Hán Nôm học 2008, Nxb. Khoa học x hội, H, 2009,
tr.58-75.
9. “Sự thực nào cho Mộng Mai từ lc”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 9 (451),
năm 2009, tr.69-87.
10. “Một số nét cơ bản về thể loại từ ở Việt Nam”, Tạp chí Hán Nôm , số 4 (95),
năm 2009, tr.22-29.
11. “C hay không yếu tố nữ trong bài từ điệu Nguyễn lang quy của Khuông Việt
đại sư”, Tạp chí Hán Nôm, số 1 (98), năm 2010, tr.60-67.
12. “Ngôn ngữ và cách lập ý trong bài từ điệu Nguyễn lang quy của Khuông Việt
đại sư”, Tạp chí Khuông Việt, số 10, tháng 5, năm 2010, tr.51-60.
13. “Bài tựa Cổ duệ từ của Miên Thẩm”, Tạp chí Hán Nôm, số 3 (100), năm 2010,
tr.65-73.
14. “Thêm một số lưu  về Mộng Mai từ lc của Đào Tấn”, Tạp chí Hn Nôm, số 3
(106), năm 2011, tr.54-59.
15. “Quan niệm từ học của Miên Trinh”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 12 (478),
năm 2011, tr.61-76.
16. “Một trường hợp ứng dụng thể loại Từ khá đặc biệt”, Tạp chí Khoa học Xã hội
& Nhân văn Nghệ An, số 7, tháng 10, năm 2012, tr.28-31.
17. “Thể loại Từ ở Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XVIII”, Tạp chí Nghiên cứu
và Phát triển, số 8-9 (97-98), năm 2012, tr.32-64.
18. “Thể loại từ ở Hàn Quốc trong sự so sánh với truyền thống từ học Đông Á”,
Tạp chí Nghiên cứu Đông bắc Á, số 11 (141), năm 2012, tháng 11, 69-76.
19. “Nghiên cứu, giới thiệu thể loại từ ở Việt Nam”, Bốn mươi năm đào tạo và
nghiên cứu Hán Nôm (1972-2012), Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, H. 2013,
tr.405-426.
20. “Cổ duệ từ của Miên Thẩm: Văn bản, quan niệm sáng tác và nguồn ảnh
hưởng”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 11 (501), năm 2013, tr.92-107.
V.v…
1
PHẦN M ĐẦU
1. L do chn đ ti
Lch s văn hc mc đ nht đnh c th hiu l lch s ca cc th loi
văn hc. Do đ, nghiên cu cc th loi văn hc c th gp phn soi sng tin trnh
lch s văn hc dân tc. Gn đây, hưng nghiên cu văn hc trung đi theo th loi
đưc gii nghiên cu trong v ngoi nưc đc bit quan tâm, đ xut hin nhiu
công trnh, lun n nghiên cu v cc th loi văn hc trung đi như tiu thuyt ch
Hn, tiu thuyt chương hi, truyn thơ Nôm, th k trung đi.... Tuy nhiên, đi vi
th loi t, đn thi đim ny mi ch c nhng nghiên cu, mô t bưc đu, đôi khi
cn nhiu nhm ln, chưa đđ hnh dung vs vn đng v pht trin cng như
đng gp ca th loi ny trong văn hc trung đi Vit Nam.
T l th loi văn hc c ngun gc Trung Quc. Trong văn hc Trung
Quc, đây l th loi quan trng, nhiu thnh tu, đng thi c nh hưng đi vi
văn hc cc nưc Đông Á. Nghiên cu th loi t trong văn hc trung đi Vit Nam
mt mt c th thy r v tr v s đng gp ca n cho văn hc dân tc, t đ soi
sng thêm cho tin trnh văn hc s; mt khc, xem xt thloi t Vit Nam trong
s đi sánh vi th loi này Trung Quc v cc nưc Đông Á khc l hưng m,
không nhng có th góp phn làm sáng tỏ quy lut tip thu, k tha, sáng to ca
văn hc dân tc mà còn giúp nhìn nhn nn văn hc quá kh ca dân tc trong
nhng tương quan rng hơn.
V nhng l do đ, ngưi vit chn “Th loi t trong văn hc trung đi Vit
Nam” lm đ ti lun n ca mnh.
2. Mc đch nghiên cu
Lun n tng thut, nghiên cu mt cch tng quan v th loi t Trung
Quc, Nht Bn, Triu Tiên, xem đ như mt “bi cnh rng” đ đnh v, so snh
vi th loi t ti Vit Nam.
Đi vi th loi t ti Vit Nam, lun n sưu tm, gim đnh cc văn bn c
ghi chp tc phm t hin cn, lm r tnh chân ngy ca tc phm, phân đnh r v
tc quyn cng như niên đi tc phm; trên cơ s đ tng kt thnh tu sng tc t
Vit Nam thi trung đi.
Tin hnh phân k t s Vit Nam, đng thi nghiên cu đc đim ca th
loi t Vit Nam qua cc thi k.
Ngưi vit c hưng trin khai lun n như mt công trnh kho cu -
nghiên cu mt cch c h thng v tương đi ton din v t s Vit Nam.
3. Đi tưng, phm vi nghiên cu
Lun n tp trung nghiên cu cc tc phm t do cc tc gi Vit Nam thi
trung đi sng tc đưc ghi chp li qua cc thư tch Hn Nôm hin cn v qua tư
2
liu đin d. Trong trưng hp tc phm hin không cn trong cc sch Hn Nôm
ti Vit Nam, song vn đưc bo lưu trong cc tư liu hi ngoi th ly cc tư liu
hi ngoi đ b khuyt (như trưng hp C du t ca Miên Thm).
Khi nim “trung đi” đưc dng trong lun n ny gii hn thi gian t th
k X đn ht th k XIX. Do vy, cc tc phm t xut hin sau đ, như trong cc
sch ch quc ng v bo ch đu th k XX (chng hn trên Nam Phong tp ch s
9, 10, thng 4 năm 1918; s 11, thng 5 năm 1918…) không thuc phm vi nghiên
cu ca lun n ny.
Lun n ly tc gi tc phm t Vit Nam thi trung đi lm trng đim
nghiên cu. Trong khi nghiên cu, ngưi vit tin hành so snh t Vit Nam vi t
 Trung Quc, Nht Bn v Hn Quc  mc đ nht đnh.
4. Phương php nghiên cu
Lun án s dng cc phương php chnh như văn bn hc Hn-Nôm cng
vi cc phương php tương cn như bin ngy hc, kho chng hc, hiu th hc…
đ đi chiu, gim đnh, xc minh văn bn. Áp dng phương php loi hình hc đ
nghiên cu v đi ng tc gi, tác phm. Đi vi cc tc phm t, ngưi vit p
dng t chương hc, thi php hc, phong cch hc đnghiên cu chng t nhiu
phương din khc nhau như mc đ tuân th t lut, cc dng thc bin th ca tc
phm t Vit Nam, quy trnh lp , ngôn ng, phong cch t hc… Kt hp vi các
phương php nghiên cu, phê bình truyn thng đi vi th loi t như bn sắc, dĩ
thi vi t, dĩ văn vi t, cnh gii ngh thut… Ngoi ra cn s dng mt s phương
php khc như so snh văn hc, văn ha hc, thng kê phân loi…
5. Mt s thut ng chnh đưc s dng trong lun n
Trong nghiên cu t hc, h thng thut ng, khái nim chuyên bit rt phong
phú, lun án ch nêu vắn tắt v 39 thut ng, khái nim t hc đưc s dng vi tn
sut cao nht, mt s trong s đ đưc đ cp sâu hơn  phn Ph lc 2.1.
6. Đng gp mi ca lun n
Trên cơ s k tha, tip thu thnh tu nghiên cu ca gii nghiên cu t hc
Nht Bn, Triu Tiên v đc bit l cc nh nghiên cu t hc Trung Quc, lun n
tng thut, nghiên cu mt cch tng quan v th loi t Trung Quc, Nht Bn
v Triu Tiên lm cơ s đ so snh vi th loi t ti Vit Nam.
Cho đn thi đim ny, lun n l công trnh sưu tp đy đ nht v th loi
t trong văn hc trung đi Vit Nam, đng thi đây cng l công trnh c s n lc
x l, gim đnh văn bn mt cch rit ro nht. Trên cơ s kho st c th, tng kt
thnh tu sng tc tti Vit Nam thi trung đi, lun n tin hnh phân k ts,
nghiên cu sâu tng giai đon sng tc t v cc phương din: đi ng tc gi, cc
ngun nh hưng đn vic tc t, quan nim – đng cơ sng tc, quan nim t hc,
th thc đ tip thu, cc dng thc bin cch, ni dung v khuynh hưng ngh thut,
t đ lm r đc đim ca th loi t  Vit Nam qua mi giai đon.